Hodowla zwierząt bez statusu rolnika – formalności

Hodowla zwierząt przez osobę niebędącą rolnikiem

Samo to, że dana osoba nie ma statusu rolnika indywidualnego, nie wyłącza możliwości prowadzenia chowu lub hodowli zwierząt. W praktyce trzeba jednak odróżnić trzy kwestie: prowadzenie działalności rolniczej, status rolnika indywidualnego w rozumieniu ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego oraz obowiązki związane z konkretnym gatunkiem zwierząt.

Jeżeli hodowla ma być prowadzona na nieruchomości należącej do syna albo będącej jego współwłasnością, konieczne jest także uregulowanie tytułu prawnego do korzystania z tej nieruchomości. Może to być przykładowo umowa dzierżawy, użyczenia albo inna umowa zawarta z właścicielem lub współwłaścicielami. Przy większej skali przedsięwzięcia warto zadbać o formę pisemną, bo dokument może być potrzebny przy zgłoszeniach do ARiMR, Inspekcji Weterynaryjnej albo przy rozliczeniach.

W języku potocznym często mówi się o hodowli zwierząt, ale w przepisach należy odróżniać chów, czyli utrzymywanie zwierząt w celu produkcji lub użytkowania, od hodowli rozumianej jako działania ukierunkowane na doskonalenie cech dziedzicznych zwierząt. To rozróżnienie ma znaczenie zwłaszcza wtedy, gdy zwierzęta mają być wpisywane do ksiąg hodowlanych, rejestrów lub mają uczestniczyć w programie hodowlanym.

Czy trzeba rejestrować działalność gospodarczą?

Co do zasady przepisy Prawa przedsiębiorców nie stosują się do działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie upraw rolnych oraz chowu i hodowli zwierząt. Oznacza to, że samo prowadzenie produkcji zwierzęcej jako działalności rolniczej nie zawsze wymaga wpisu do CEIDG.

Nie oznacza to jednak, że każda aktywność związana ze zwierzętami jest automatycznie zwolniona z rejestracji. Jeżeli poza samą produkcją rolną pojawia się regularna sprzedaż detaliczna, przetwórstwo, usługi, handel zwierzętami, pośrednictwo albo produkcja żywności pochodzenia zwierzęcego, trzeba osobno ocenić obowiązki podatkowe, sanitarne, weterynaryjne i ewidencyjne.

W praktyce najważniejsze jest ustalenie, co dokładnie będzie prowadzone: samo utrzymywanie zwierząt, sprzedaż żywych zwierząt, sprzedaż produktów nieprzetworzonych, rolniczy handel detaliczny, sprzedaż bezpośrednia czy już działalność przetwórcza lub handlowa. Każdy z tych wariantów może mieć inne formalności.

Zobacz również:
działalność rolnicza nie będąc rolnikiem

Obowiązki wobec ARiMR i Inspekcji Weterynaryjnej

Przed wprowadzeniem zwierząt do gospodarstwa trzeba sprawdzić, czy dla danego gatunku wymagane jest uzyskanie numeru producenta, zgłoszenie działalności lub siedziby stada, oznakowanie zwierząt i bieżące raportowanie zdarzeń w systemie IRZplus. Obowiązki te dotyczą w szczególności zwierząt objętych systemem identyfikacji i rejestracji, takich jak bydło, owce, kozy, świnie, koniowate, jeleniowate czy wielbłądowate. Przy drobiu i innych gatunkach znaczenie mogą mieć także przepisy weterynaryjne i bioasekuracyjne.

ARiMR wskazuje, że posiadacz zwierzęcia musi uzyskać numer identyfikacyjny producenta, a w określonych przypadkach także numer działalności lub zgłosić miejsce przebywania zwierząt. Podmioty będące pod nadzorem Inspekcji Weterynaryjnej mogą potrzebować Weterynaryjnego Numeru Identyfikacyjnego, nadawanego przez właściwego powiatowego lekarza weterynarii.

W przypadku bydła, owiec, kóz, świń, koniowatych, jeleniowatych i wielbłądowatych trzeba także pamiętać o znakowaniu zwierząt oraz zgłaszaniu zdarzeń, takich jak urodzenie, przemieszczenie, kupno, sprzedaż, padnięcie albo ubój. Terminy i sposób zgłoszenia zależą od gatunku oraz rodzaju zdarzenia, dlatego przed rozpoczęciem hodowli warto sprawdzić aktualne formularze i instrukcje w ARiMR.

Księgi hodowlane i programy hodowlane

Nie każda osoba utrzymująca zwierzęta musi prowadzić księgę hodowlaną. Obecnie zasady organizacji hodowli i rozrodu zwierząt gospodarskich reguluje ustawa z 10 grudnia 2020 r., która zastąpiła wcześniejszą ustawę z 2007 r. W świetle aktualnych przepisów hodowcą jest podmiot uczestniczący w realizacji programu hodowlanego.

Księgi hodowlane, rejestry hodowlane i programy hodowlane mają znaczenie przede wszystkim wtedy, gdy zwierzęta mają być traktowane jako hodowlane, wpisywane do ksiąg lub wykorzystywane w zorganizowanej hodowli rasowej. Jeżeli dana osoba chce jedynie prowadzić chów zwierząt gospodarskich bez udziału w programie hodowlanym, zwykle kluczowe będą nie księgi hodowlane, lecz obowiązki identyfikacyjne, weterynaryjne, sanitarne, środowiskowe i dotyczące dobrostanu.

Status rolnika indywidualnego

Status rolnika indywidualnego nie jest wymagany do samego rozpoczęcia chowu lub hodowli zwierząt. Ma on natomiast istotne znaczenie przy nabywaniu nieruchomości rolnych oraz w niektórych procedurach związanych z obrotem ziemią rolną.

Zgodnie z ustawą o kształtowaniu ustroju rolnego rolnikiem indywidualnym jest osoba fizyczna, która jest właścicielem, użytkownikiem wieczystym, samoistnym posiadaczem albo dzierżawcą nieruchomości rolnych, których łączna powierzchnia użytków rolnych nie przekracza 300 ha, posiada kwalifikacje rolnicze, od co najmniej 5 lat mieszka w gminie, na obszarze której jest położona jedna z nieruchomości rolnych wchodzących w skład gospodarstwa rolnego, i przez ten okres osobiście prowadzi to gospodarstwo.

Osobiste prowadzenie gospodarstwa oznacza pracę w gospodarstwie oraz podejmowanie decyzji dotyczących prowadzenia działalności rolniczej. Kwalifikacje rolnicze mogą wynikać m.in. z odpowiedniego wykształcenia rolniczego, tytułu kwalifikacyjnego lub zawodowego w zawodzie przydatnym do prowadzenia działalności rolniczej, studiów podyplomowych związanych z rolnictwem albo stażu pracy w rolnictwie.

Zobacz również:
jak uzyskać status rolnika

KRUS a rozpoczęcie hodowli

Objęcie ubezpieczeniem społecznym rolników w KRUS nie następuje automatycznie dlatego, że ktoś zaczyna utrzymywać zwierzęta. Ocenia się m.in. posiadanie gospodarstwa rolnego albo prowadzenie działu specjalnego produkcji rolnej, osobiste prowadzenie działalności rolniczej, powierzchnię gospodarstwa i to, czy dana osoba nie podlega innemu ubezpieczeniu społecznemu.

Jeżeli osoba pracuje na etacie, prowadzi pozarolniczą działalność gospodarczą albo ma inny tytuł do ubezpieczeń, możliwość podlegania KRUS wymaga odrębnej analizy. W takich sytuacjach warto przed rozpoczęciem przedsięwzięcia wystąpić do KRUS lub skonsultować sprawę, aby nie powstały zaległości albo błędne zgłoszenia.

Sprzedaż zwierząt i produktów pochodzenia zwierzęcego

Najwięcej obowiązków pojawia się zwykle nie przy samym utrzymywaniu zwierząt, lecz przy sprzedaży. Sprzedaż żywych zwierząt wymaga zachowania zasad identyfikacji, przemieszczania i dokumentowania zdarzeń. Sprzedaż mięsa, mleka, jaj, serów, wędlin lub innych produktów pochodzenia zwierzęcego może wymagać wpisu do odpowiedniego rejestru, spełnienia wymagań weterynaryjnych, sanitarnych i prowadzenia dokumentacji.

Jeżeli planowana jest sprzedaż bezpośrednia albo rolniczy handel detaliczny produktami pochodzenia zwierzęcego, właściwym organem będzie zazwyczaj powiatowy lekarz weterynarii. Przy produktach roślinnych lub niektórych rodzajach żywności znaczenie może mieć także Państwowa Inspekcja Sanitarna. Zakres obowiązków zależy od rodzaju produktów, skali sprzedaży i miejsca jej prowadzenia.

Ograniczenia lokalne, budowlane i środowiskowe

Przed rozpoczęciem hodowli trzeba sprawdzić, czy nieruchomość może być wykorzystywana w planowany sposób. Znaczenie mogą mieć miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego, decyzja o warunkach zabudowy, przepisy budowlane, przepisy o ochronie środowiska, gospodarka nawozami naturalnymi oraz zasady utrzymywania zwierząt w sposób niepowodujący nadmiernych uciążliwości dla sąsiadów.

Przy większych inwestycjach, takich jak budowa obory, chlewni, kurnika, wiaty, płyty obornikowej albo zbiornika na gnojowicę, mogą być potrzebne zgłoszenia budowlane, pozwolenie na budowę albo decyzja środowiskowa. Skala hodowli i obsada zwierząt mają tu zasadnicze znaczenie.

FAQ

Czy mogę hodować zwierzęta, jeśli nie jestem rolnikiem?

Tak, co do zasady jest to możliwe. Brak statusu rolnika indywidualnego nie zakazuje samego utrzymywania zwierząt, ale trzeba spełnić obowiązki właściwe dla danego gatunku, miejsca i skali hodowli.

Czy muszę zarejestrować działalność gospodarczą?

Nie zawsze. Działalność wytwórcza w rolnictwie w zakresie chowu i hodowli zwierząt jest wyłączona spod Prawa przedsiębiorców, ale sprzedaż, przetwórstwo, handel lub usługi mogą wymagać dodatkowej rejestracji albo zgłoszenia.

Czy mogę prowadzić hodowlę na ziemi należącej do syna?

Tak, ale powinien istnieć tytuł prawny do korzystania z nieruchomości, np. dzierżawa albo użyczenie. Jeżeli nieruchomość ma kilku współwłaścicieli, trzeba uwzględnić także ich prawa i zakres czynności przekraczających zwykły zarząd.

Czy status rolnika indywidualnego jest potrzebny do hodowli?

Nie jest potrzebny do samego chowu lub hodowli zwierząt. Może być natomiast ważny przy zakupie ziemi rolnej, korzystaniu z niektórych form wsparcia i w sprawach związanych z gospodarstwem rodzinnym.

Gdzie zgłosić rozpoczęcie hodowli?

Najczęściej należy zacząć od ARiMR, zwłaszcza jeżeli zwierzęta podlegają identyfikacji i rejestracji. W wielu przypadkach konieczny będzie również kontakt z powiatowym lekarzem weterynarii, szczególnie przy sprzedaży produktów pochodzenia zwierzęcego albo działalności objętej nadzorem weterynaryjnym.

Podsumowanie

Rozpoczęcie chowu lub hodowli zwierząt przez osobę niebędącą rolnikiem jest możliwe, ale wymaga sprawdzenia kilku niezależnych obszarów: prawa do korzystania z nieruchomości, obowiązków identyfikacji i rejestracji zwierząt, wymagań weterynaryjnych, zasad sprzedaży oraz ewentualnych ograniczeń lokalnych, budowlanych i środowiskowych. Status rolnika indywidualnego nie jest warunkiem samej hodowli, ale może mieć znaczenie przy obrocie nieruchomościami rolnymi i korzystaniu z określonych uprawnień rolniczych.

Źródła

1. Ustawa z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców – ELI
2. Ustawa z dnia 11 kwietnia 2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego – ELI
3. Ustawa z dnia 10 grudnia 2020 r. o organizacji hodowli i rozrodzie zwierząt gospodarskich – ELI
4. Ustawa z dnia 4 listopada 2022 r. o systemie identyfikacji i rejestracji zwierząt – tekst aktu
5. Informacje ARiMR o obowiązkach posiadacza zwierząt w systemie IRZ – Portal Gov.pl
6. Informacje Głównego Inspektoratu Weterynarii o rolniczym handlu detalicznym – GIW

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.