Brakujące lata składkowe do emerytury KRUS – czy można je dopłacić?

Dwa świadczenia z ZUS i KRUS a brakujące lata składkowe

Praca na etacie i podleganie ubezpieczeniu rolniczemu mogą prowadzić do dwóch różnych sytuacji. Pierwsza to rzeczywisty zbieg prawa do emerytury z ZUS i emerytury rolniczej z KRUS. Druga, bardzo częsta, to emerytura z ZUS powiększona jedynie o zwiększenie za okresy opłacania składek rolniczych. Podobny problem pojawia się przy zagadnieniu: emerytura z KRUS a przerwy. Inaczej wygląda sytuacja w przypadku: emerytura rolnika na rencie ZUS. Ten sam mechanizm może mieć znaczenie także przy: KRUS odmawia emerytury. Osobno trzeba odróżnić zagadnienie: emerytura z KRUS i ZUS.

Obecnie osoba, która ma prawo do emerytury z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych obliczanej na nowych zasadach oraz jednocześnie spełnia warunki do emerytury rolniczej, może pobierać oba świadczenia. Wynika to z wyjątku przewidzianego dla osób uprawnionych jednocześnie do emerytury rolniczej oraz emerytury z ZUS przyznanej m.in. na podstawie art. 24 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

Nie oznacza to jednak, że każdy, kto ma składki w obu systemach, automatycznie otrzyma dwie pełne emerytury. KRUS bada, czy ubezpieczony spełnił warunki do emerytury rolniczej, w szczególności czy ma wymagany okres ubezpieczenia emerytalno-rentowego rolników. ZUS natomiast ustala emeryturę według własnych zasad i może doliczyć odpowiednie zwiększenie za okresy rolnicze, jeżeli przepisy na to pozwalają.

Warunki emerytury rolniczej przy brakujących latach składkowych

Zgodnie z art. 19 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników emerytura rolnicza przysługuje ubezpieczonemu, który łącznie:

• osiągnął wiek emerytalny – 60 lat w przypadku kobiety albo 65 lat w przypadku mężczyzny,
• podlegał ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu przez okres co najmniej 25 lat, z uwzględnieniem okresów wskazanych w art. 20 tej ustawy.

Przy ustalaniu 25-letniego stażu mogą mieć znaczenie także niektóre starsze okresy prowadzenia gospodarstwa rolnego albo pracy w gospodarstwie rolnym, zwłaszcza okresy sprzed objęcia rolników obecnym systemem ubezpieczenia. Trzeba jednak pamiętać, że okresy raz zaliczone do prawa do emerytury lub renty w innym systemie nie powinny być drugi raz zaliczane do emerytury rolniczej.

W przypadku osób urodzonych po 31 grudnia 1948 r. istotne jest dodatkowe ograniczenie: okresów, od których zależy prawo do emerytury według przepisów emerytalnych, nie stosuje się do uzupełnienia stażu wymaganego do emerytury rolniczej. W praktyce oznacza to, że lata pracy na etacie rozliczone w ZUS nie zawsze pozwolą „dopełnić” brakujące lata do 25-letniego stażu KRUS.

Jak oblicza się emeryturę rolniczą?

Emerytura rolnicza składa się z części składkowej i części uzupełniającej. Część składkową ustala się zasadniczo po 1% emerytury podstawowej za każdy rok podlegania ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu rolników. Niepełne lata przelicza się odpowiednio z uwzględnieniem miesięcy i dni.

Część uzupełniająca wynosi co do zasady 95% emerytury podstawowej, jeżeli liczba lat przyjęta do części składkowej jest mniejsza od 20. Od każdego pełnego roku powyżej 20 lat część uzupełniająca zmniejsza się o 0,5% emerytury podstawowej, ale nie może być niższa niż 85% emerytury podstawowej. Suma części składkowej i uzupełniającej nie może być niższa od emerytury podstawowej, z wyjątkami przewidzianymi w ustawie.

Od 1 marca 2026 r. rolnicza emerytura podstawowa wynosi 1780,64 zł. Jeżeli świadczenie rolnicze ustalone według wskaźnika jest niższe od najniższej emerytury pracowniczej, zasadniczo podwyższa się je do tej kwoty. Od 1 marca 2026 r. najniższa emerytura wynosi 1978,49 zł. Podwyższenie nie działa jednak w każdej sytuacji, m.in. przy świadczeniach zawieszonych, świadczeniach pro rata oraz przy zbiegu ZUS i KRUS, jeżeli suma świadczeń przekracza kwotę najniższej emerytury.

Czy można opłacić brakujące lata składkowe w KRUS?

Co do zasady nie ma możliwości „dokupienia” brakujących lat do emerytury rolniczej. Składka KRUS nie działa jak dobrowolna wpłata, którą można po latach uiścić za dowolny okres tylko po to, aby uzyskać wymagany staż lub podwyższyć świadczenie.

Trzeba odróżnić dwie sytuacje. Pierwsza to zaległość składkowa za okres, w którym dana osoba faktycznie podlegała ubezpieczeniu w KRUS. Taką zaległość organ może ustalić i dochodzić wraz z odsetkami, a jej zapłata może mieć wpływ na dokumentację okresów ubezpieczenia. Druga sytuacja to brak podlegania ubezpieczeniu w danym czasie, np. z powodu pracy na etacie, podlegania innemu ubezpieczeniu albo braku statusu rolnika lub domownika. W takim przypadku nie można po latach wybrać sobie tego okresu i opłacić go jako składek KRUS.

Jeżeli do wymaganego 25-letniego stażu brakuje np. dwóch lat, trzeba sprawdzić, czy w dokumentach nie pominięto jakiegoś okresu, który może zostać zaliczony. Może chodzić o pracę w gospodarstwie rolnym po ukończeniu 16 lat, starsze okresy prowadzenia gospodarstwa, okresy ubezpieczenia domownika albo błędnie zaksięgowane składki. Dopiero analiza decyzji i akt KRUS pozwala ocenić, czy istnieje realna podstawa do zmiany decyzji.

Co oznacza zwiększenie emerytury z ZUS za okresy KRUS?

Jeżeli ubezpieczony urodzony po 31 grudnia 1948 r. ma emeryturę z ZUS i opłacał składki rolnicze, ale nie ma 25 lat wymaganych do emerytury rolniczej, ZUS może zastosować zwiększenie emerytury za okresy opłacania składek na Fundusz Emerytalny Rolników, Fundusz Ubezpieczenia Społecznego Rolników albo ubezpieczenie emerytalno-rentowe rolników. Takie zwiększenie ustala się na podstawie zaświadczenia KRUS.

To zwiększenie nie jest pełną emeryturą rolniczą. Właśnie dlatego kwota może być znacznie niższa niż minimalna emerytura. W opisanej sytuacji kwota około 230 zł może więc oznaczać nie odrębną emeryturę z KRUS, lecz zwiększenie emerytury z ZUS za 23 lata składek rolniczych. Potwierdzić to można wyłącznie po przeczytaniu decyzji ZUS i KRUS.

Jeżeli dana osoba ma ustalone prawo do emerytury rolniczej, zwiększenie z ZUS za te same okresy rolnicze co do zasady nie przysługuje. Przepisy mają zapobiegać podwójnemu korzystaniu z tych samych okresów ubezpieczenia.

Co zrobić po otrzymaniu niskiej emerytury z KRUS lub ZUS?

Najpierw należy zebrać komplet decyzji i zaświadczeń. Szczególnie ważne są: decyzja ZUS o przyznaniu emerytury, decyzja KRUS albo zaświadczenie KRUS o okresach ubezpieczenia, zestawienie okresów przyjętych do obliczenia świadczenia oraz dokumenty potwierdzające pracę w gospodarstwie rolnym.

Następnie warto sprawdzić, czy organ prawidłowo zaliczył wszystkie okresy. Błędy zdarzają się zwłaszcza przy starszych okresach pracy w gospodarstwie rodziców, przy statusie domownika, przy okresach sprzed 1983 r. oraz przy sytuacjach, w których dana osoba przechodziła między ZUS i KRUS.

Jeżeli decyzja została niedawno doręczona i zawiera błędy, co do zasady można złożyć odwołanie w terminie miesiąca od doręczenia decyzji. Odwołanie składa się za pośrednictwem organu, który wydał decyzję, czyli odpowiednio ZUS albo KRUS. Jeżeli termin już upłynął, nadal można rozważyć wniosek o ponowne ustalenie wysokości świadczenia, ale zwykle wymaga to przedstawienia nowych dokumentów albo wykazania, że poprzednio nie uwzględniono istotnych okoliczności.

Samo twierdzenie, że pracownik KRUS nie poinformował wcześniej o braku dwóch lat, najczęściej nie wystarczy do uzyskania świadczenia ani do opłacenia brakujących składek. Może jednak uzasadniać wystąpienie o wyjaśnienia, kopię akt, korektę błędów albo złożenie skargi, jeżeli organ udzielił nieprawidłowej informacji.

FAQ

Jak złożyć wniosek o dopłacenie brakujących lat składkowych w KRUS?

Co do zasady nie. Można uregulować zaległe składki za okres, w którym dana osoba rzeczywiście podlegała ubezpieczeniu w KRUS, ale nie można po latach opłacić dowolnego okresu tylko po to, aby uzyskać wymagany staż.

Czy 23 lata składek KRUS dają prawo do emerytury rolniczej?

Zasadniczo nie, bo standardowy warunek to co najmniej 25 lat ubezpieczenia emerytalno-rentowego rolników. Przy 23 latach trzeba sprawdzić, czy można doliczyć inne okresy przewidziane w ustawie albo czy nie doszło do błędu w dokumentacji.

Czy lata pracy na etacie w ZUS uzupełnią brakujący staż KRUS?

W wielu sprawach osób urodzonych po 31 grudnia 1948 r. lata rozliczane w ZUS nie uzupełnią 25-letniego stażu wymaganego do emerytury rolniczej. Mogą natomiast mieć znaczenie dla emerytury z ZUS i ewentualnego zwiększenia za okresy KRUS.

Czy niska kwota z KRUS oznacza błąd?

Nie zawsze. Niska kwota może wynikać z tego, że ZUS doliczył jedynie zwiększenie za okresy opłacania składek rolniczych, a nie przyznano samodzielnej emerytury rolniczej. Błąd można ocenić dopiero po analizie decyzji i przyjętych okresów.

Co zrobić, jeśli decyzja ZUS lub KRUS jest nieprawidłowa?

Należy sprawdzić pouczenie w decyzji i termin doręczenia. Co do zasady odwołanie składa się w terminie miesiąca od doręczenia decyzji, za pośrednictwem organu, który ją wydał. Do odwołania warto dołączyć dokumenty i wskazać konkretne okresy, których organ nie uwzględnił albo błędnie ocenił.

Podsumowanie

Brakujące lata składkowe do emerytury KRUS nie mogą być dowolnie opłacone po latach. Jeżeli dana osoba ma zbyt krótki staż rolniczy, kluczowe jest ustalenie, czy można wykazać dodatkowe okresy podlegania ubezpieczeniu albo pracy w gospodarstwie rolnym, których organ nie uwzględnił. Warto też sprawdzić, czy niska kwota wskazana w decyzji jest samodzielną emeryturą rolniczą, czy tylko zwiększeniem emerytury z ZUS za okresy KRUS.

W sprawach emerytalnych decydują szczegóły: data urodzenia, przebieg ubezpieczenia, dokumenty KRUS i ZUS, treść decyzji oraz terminy odwoławcze. Dlatego przed rezygnacją z dalszych działań warto przeanalizować decyzję i zestawienie okresów składkowych.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, Dz.U. 2025 poz. 1770 - tekst jednolity.

2. Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, Dz.U. 2025 poz. 1749 - tekst jednolity.

3. Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, Waloryzacja emerytur i rent rolniczych od 1 marca 2026 r. - informacja KRUS.

4. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, Postępowanie odwoławcze - informacja ZUS.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.