Dzierżawa ziemi a wysokość emerytury nauczyciela

Dzierżawa ziemi a emerytura z ZUS

Przy opisanym stanie faktycznym dzierżawa ziemi rolnej od brata nie powinna obniżyć przyszłej emerytury nauczyciela z ZUS. Emerytura powszechna jest obliczana przede wszystkim na podstawie zwaloryzowanych składek, kapitału początkowego i dalszego średniego trwania życia. Sam fakt zawarcia umowy dzierżawy gruntu rolnego nie jest składką emerytalną w ZUS, ale też nie pomniejsza kapitału zgromadzonego na koncie ubezpieczonego.

Inaczej należy ocenić dwie kwestie praktyczne. Po pierwsze, jeżeli nauczyciel w dniu przyznania emerytury nadal pozostaje w tym samym stosunku pracy, z którego pracował bezpośrednio przed nabyciem prawa do emerytury, ZUS może zawiesić wypłatę emerytury do czasu rozwiązania tego stosunku pracy. Wynika to z art. 103a ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Nie chodzi więc o samą dzierżawę ziemi, lecz o kontynuowanie zatrudnienia bez wcześniejszego rozwiązania umowy albo stosunku pracy.

Po drugie, limity dorabiania dotyczą głównie osób pobierających wcześniejsze emerytury i renty. Po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego co do zasady można osiągać dodatkowe przychody bez zmniejszenia lub zawieszenia emerytury z ZUS. Warto jednak oddzielić tę zasadę od podatkowych skutków dzierżawy oraz od ewentualnych skutków dla świadczeń z KRUS po stronie brata.

Czy dzierżawa spowoduje obowiązkowe ubezpieczenie w KRUS?

Osoba zatrudniona jako nauczyciel podlega ubezpieczeniom społecznym w ZUS z tytułu stosunku pracy. Zasadniczo wyklucza to obowiązkowe ubezpieczenie społeczne rolników w KRUS w tym samym czasie. Również po przyznaniu emerytury z ZUS samo prowadzenie albo posiadanie dzierżawionego gruntu nie oznacza automatycznie, że emeryt będzie obowiązkowo ubezpieczony w KRUS.

KRUS może mieć znaczenie wtedy, gdy dana osoba faktycznie prowadzi działalność rolniczą na gruntach przekraczających 1 ha przeliczeniowy i nie podlega innemu ubezpieczeniu społecznemu oraz nie ma ustalonego prawa do emerytury albo renty. Dlatego przy nauczycielu zatrudnionym przez mianowanie najistotniejsze jest to, że nadal istnieje tytuł do ubezpieczenia w ZUS.

W praktyce warto jednak zachować dokumenty potwierdzające charakter dzierżawy, cel wykorzystania gruntu i status ubezpieczeniowy. Jeżeli umowa ma też znaczenie dla brata pobierającego rentę rolniczą, należy dopilnować wymogów stosowanych przez KRUS. Szczególne znaczenie może mieć pisemna umowa dzierżawy zawarta na odpowiedni czas i zgłoszona do ewidencji gruntów i budynków, jeżeli ma wykazywać zaprzestanie prowadzenia działalności rolniczej przez rencistę.

Umowa dzierżawy gruntu rolnego

Zgodnie z art. 693 Kodeksu cywilnego przez umowę dzierżawy wydzierżawiający zobowiązuje się oddać rzecz do używania i pobierania pożytków, a dzierżawca zobowiązuje się płacić umówiony czynsz. Czynsz może być oznaczony w pieniądzach, świadczeniach innego rodzaju albo w ułamkowej części pożytków.

W przypadku gruntów rolnych umowa powinna być przygotowana starannie. Warto wskazać numery działek, powierzchnię, czas trwania, wysokość i sposób płatności czynszu, przeznaczenie gruntu, zasady ponoszenia podatku rolnego, zasady ubiegania się o dopłaty, odpowiedzialność za szkody, możliwość kontroli sposobu gospodarowania oraz ewentualną zgodę lub zakaz poddzierżawy.

Jeżeli dzierżawa ma mieć znaczenie dla renty rolniczej brata, zwykła, krótka i niezgłoszona umowa może okazać się niewystarczająca. Przy świadczeniach z KRUS istotne jest nie tylko samo podpisanie umowy, lecz także to, czy rencista faktycznie zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej i czy umowa spełnia wymogi przewidziane w przepisach o ubezpieczeniu społecznym rolników.

Prawa i obowiązki dzierżawcy

Dzierżawca gruntu rolnego może używać ziemi i pobierać z niej pożytki, na przykład plony. Powinien jednak wykonywać swoje prawo zgodnie z wymaganiami prawidłowej gospodarki i nie może bez zgody wydzierżawiającego zmieniać przeznaczenia przedmiotu dzierżawy.

Do podstawowych obowiązków dzierżawcy należą w szczególności:

• zapłata czynszu dzierżawnego w terminach określonych w umowie;
• korzystanie z ziemi zgodnie z jej przeznaczeniem i zasadami prawidłowej gospodarki rolnej;
• dokonywanie zwykłych czynności potrzebnych do zachowania gruntu w stanie niepogorszonym;
• nieoddawanie gruntu osobie trzeciej bez wymaganej zgody wydzierżawiającego;
• zwrot gruntu po zakończeniu dzierżawy w stanie wynikającym z prawidłowego używania.

Dzierżawca może natomiast żądać obniżenia czynszu, jeżeli wskutek okoliczności, za które nie ponosi odpowiedzialności i które nie dotyczą jego osoby, zwykły przychód z przedmiotu dzierżawy uległ znacznemu zmniejszeniu. W praktyce znaczenie mogą mieć np. klęski żywiołowe albo nadzwyczajne zdarzenia wpływające na plony.

Poddzierżawa ziemi, formalnie czy nieformalnie?

Oddanie dzierżawionej ziemi innej osobie bez zgody właściciela jest ryzykowne. Art. 698 Kodeksu cywilnego przewiduje, że bez zgody wydzierżawiającego dzierżawca nie może oddawać przedmiotu dzierżawy osobie trzeciej do bezpłatnego używania ani go poddzierżawiać. Naruszenie tego zakazu pozwala wydzierżawiającemu wypowiedzieć dzierżawę bez zachowania terminów wypowiedzenia.

Najbezpieczniejszym rozwiązaniem jest wpisanie zgody na poddzierżawę wprost do umowy albo uzyskanie osobnej pisemnej zgody brata przed oddaniem ziemi kolejnej osobie. Zgoda dorozumiana bywa sporna i trudna do wykazania, dlatego przy ziemi rolnej, KRUS i podatkach nie warto opierać się na rozwiązaniach nieformalnych.

Trzeba też pamiętać, że poddzierżawa nie zwalnia pierwotnego dzierżawcy z odpowiedzialności wobec właściciela. To dzierżawca nadal odpowiada za sposób używania ziemi, zapłatę czynszu i zwrot gruntu w prawidłowym stanie, nawet jeżeli faktycznie uprawia go inna osoba.

PIT od dzierżawy i poddzierżawy ziemi

W podatku dochodowym kluczowy jest cel wykorzystania gruntu. Przepisów ustawy o PIT nie stosuje się do przychodów z działalności rolniczej, a przychód z dzierżawy gospodarstwa rolnego lub jego części wykorzystywanej na cele rolnicze nie jest traktowany jak opodatkowane źródło przychodów z dzierżawy prywatnej.

Jeżeli jednak grunt rolny zostanie wydzierżawiony albo poddzierżawiony na cele nierolnicze, na przykład pod instalację fotowoltaiczną, składowanie, działalność usługową albo inną działalność niezwiązaną z produkcją rolną, czynsz może podlegać opodatkowaniu jako przychód z dzierżawy lub poddzierżawy. W takim przypadku przy dzierżawie prywatnej stosuje się ryczałt od przychodów ewidencjonowanych.

Stawki ryczałtu przy najmie i dzierżawie prywatnej wynoszą zasadniczo 8,5% przychodów do 100 000 zł rocznie oraz 12,5% od nadwyżki ponad 100 000 zł. Podatek płaci osoba uzyskująca czynsz, czyli przy poddzierżawie ten, kto pobiera wynagrodzenie od poddzierżawcy. Nie można jednak mechanicznie ocenić podatku bez sprawdzenia celu umowy i faktycznego sposobu używania gruntu.

Podatek rolny i inne koszty dzierżawy

Przy dzierżawie ziemi rolnej trzeba odróżnić rozliczenia między stronami od obowiązku podatkowego wobec gminy. Co do zasady podatnikiem podatku rolnego jest właściciel, posiadacz samoistny, użytkownik wieczysty albo posiadacz gruntów Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego. Sam zapis w zwykłej prywatnej umowie, że podatek płaci dzierżawca, nie zawsze przenosi obowiązek podatkowy wobec gminy.

Ustawa o podatku rolnym przewiduje jednak szczególną zasadę: jeżeli grunty gospodarstwa rolnego zostały wydzierżawione w całości lub części na podstawie umowy zawartej stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników albo przepisów dotyczących rent strukturalnych, podatnikiem podatku rolnego jest dzierżawca. W praktyce może to mieć znaczenie właśnie wtedy, gdy umowa ma służyć wykazaniu zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej przez rencistę KRUS.

Poza podatkiem rolnym trzeba uwzględnić czynsz dzierżawny, ewentualne koszty utrzymania gruntu, ubezpieczenia upraw, nakładów na zasiewy, zgłoszeń administracyjnych oraz rozliczeń z poddzierżawcą. Jeżeli ziemia będzie wykorzystywana rolniczo, typowym kosztem nie będzie PIT od samego prowadzenia działalności rolniczej, ale mogą pojawić się inne obowiązki właściwe dla produkcji rolnej.

Wpływ umowy na rentę rolniczą brata

Brat pobierający rentę rolniczą powinien sprawdzić, czy dzierżawa ziemi nie zmieni zasad wypłaty jego świadczenia. W systemie KRUS znaczenie ma to, czy rencista prowadzi działalność rolniczą. Wypłata części uzupełniającej renty rolniczej może zależeć od zaprzestania prowadzenia takiej działalności.

Jeżeli celem umowy jest uporządkowanie sytuacji brata jako rencisty, warto zadbać o formę pisemną, jednoznaczne przekazanie posiadania, odpowiedni czas trwania umowy oraz zgłoszenie jej tam, gdzie wymagają tego przepisy lub praktyka KRUS. Dzierżawa na rzecz brata rencisty nie jest z góry wykluczona tylko dlatego, że strony są rodzeństwem, ale KRUS może badać, czy przekazanie ziemi jest rzeczywiste, a nie pozorne.

Przebywanie brata w zakładzie opiekuńczo-leczniczym i niezdolność do samodzielnej egzystencji nie zastępują automatycznie prawidłowej dokumentacji. Mogą natomiast potwierdzać, że brat faktycznie nie prowadzi gospodarstwa. W sprawach świadczeń KRUS najlepiej przed podpisaniem umowy sprawdzić indywidualną decyzję rentową i wymagania właściwej jednostki KRUS.

FAQ

Podsumowanie

Dzierżawa ziemi rolnej przez nauczyciela nie powinna wpływać na wysokość przyszłej emerytury z ZUS. Najważniejsze ryzyka leżą gdzie indziej: w zasadach wypłaty emerytury przy kontynuowaniu zatrudnienia, w skutkach umowy dla renty rolniczej brata, w podatku rolnym, w ewentualnym PIT przy wykorzystaniu gruntu na cele nierolnicze oraz w zakazie poddzierżawy bez zgody właściciela.

Najbezpieczniej zawrzeć pisemną umowę, precyzyjnie wskazać cel dzierżawy, rozliczenia podatkowe, zgodę lub zakaz poddzierżawy oraz obowiązki stron. Jeżeli umowa ma służyć także uporządkowaniu sytuacji rencisty KRUS, trzeba sprawdzić wymagania KRUS przed jej podpisaniem.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93

2. Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - Dz.U. 1998 nr 162 poz. 1118

3. Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - Dz.U. 1991 nr 7 poz. 24

4. Ustawa z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym - Dz.U. 1984 nr 52 poz. 268

5. Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych - Dz.U. 1991 nr 80 poz. 350

6. Ustawa z dnia 20 listopada 1998 r. o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne - Dz.U. 1998 nr 144 poz. 930

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.