Zwolnienie z podatku za zasiedzenie gospodarstwa rolnego

Zasiedzenie gospodarstwa rolnego a podatek

Nabycie własności nieruchomości przez zasiedzenie jest jednym z tytułów, które ustawa o podatku od spadków i darowizn obejmuje podatkiem od spadków i darowizn. Nie ma przy tym znaczenia, że zasiedzenie nie wynika z umowy ani dziedziczenia, lecz z upływu czasu i późniejszego stwierdzenia tego faktu przez sąd.

Obowiązek podatkowy przy zasiedzeniu powstaje z chwilą uprawomocnienia się postanowienia sądu stwierdzającego zasiedzenie. Od tego momentu podatnik ma zasadniczo miesiąc na złożenie zeznania podatkowego SD-3 do właściwego naczelnika urzędu skarbowego. Jeżeli zasiedzenie obejmuje kilka osób, urząd może wymagać, aby każda z nich wykazała swoje nabycie albo aby zeznanie było prawidłowo podpisane przez wszystkich podatników lub ich pełnomocników.

Jeżeli zwolnienie nie przysługuje, nabycie własności w drodze zasiedzenia jest opodatkowane według stawki 7% podstawy opodatkowania. W tym przypadku nie stosuje się kwot wolnych z art. 9 ustawy. Podstawę opodatkowania ustala się według stanu rzeczy z dnia nabycia i cen rynkowych z dnia powstania obowiązku podatkowego, przy czym można wyłączyć z niej wartość nakładów dokonanych przez nabywcę podczas biegu zasiedzenia, a także wartość budynku wzniesionego przez nabywcę na zasiedzianym gruncie.

Kiedy można skorzystać ze zwolnienia dla gospodarstwa rolnego?

Aktualnie art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn zwalnia od podatku nabycie własności gruntów stanowiących gospodarstwo rolne w rozumieniu przepisów o podatku rolnym, wraz z drzewami i innymi roślinami będącymi ich częścią składową. Warunkiem jest to, aby w wyniku nabycia zostało utworzone albo powiększone gospodarstwo rolne, którego powierzchnia będzie nie mniejsza niż 11 ha i nie większa niż 300 ha, oraz aby gospodarstwo było prowadzone przez nabywcę przez co najmniej 5 lat od dnia nabycia.

Zwolnienie w obecnym brzmieniu stanowi pomoc de minimis w rolnictwie, dlatego w sprawach nabyć dokonanych po 2015 r. trzeba dodatkowo uwzględnić limit pomocy de minimis oraz dokumenty dotyczące pomocy już otrzymanej przez nabywcę. Od 2025 r. unijny limit pomocy de minimis w rolnictwie został podwyższony do 50 000 euro w okresie trzech lat, ale w konkretnej sprawie urząd skarbowy nadal bada, czy limit nie został wykorzystany.

Inaczej należy oceniać zasiedzenie, które według postanowienia sądu nastąpiło przed 1 stycznia 2016 r., np. w 2012 r. albo w 2015 r. W takich sprawach organy podatkowe przyjmują stosowanie wcześniejszego brzmienia art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy. Wówczas zwolnienie obejmowało nabycie nieruchomości lub jej części, jeżeli w chwili nabycia stanowiła gospodarstwo rolne albo jego część, ewentualnie weszła w skład gospodarstwa rolnego nabywcy, a gospodarstwo to było prowadzone przez nabywcę przez co najmniej 5 lat od dnia nabycia.

Gospodarstwo rolne w rozumieniu podatku rolnego to co do zasady obszar gruntów sklasyfikowanych jako użytki rolne, o łącznej powierzchni przekraczającej 1 ha albo 1 ha przeliczeniowy, z wyłączeniem gruntów zajętych na prowadzenie działalności gospodarczej innej niż działalność rolnicza. Dlatego grunty leśne nie zawsze będą traktowane tak samo jak grunty orne. Jeżeli zasiedzenie obejmuje jednocześnie las, ziemię rolną i budynki, urząd może badać, która część nabycia rzeczywiście spełnia warunki zwolnienia. Podobny problem pojawia się przy zagadnieniu: likwidacja spółdzielni rolniczej a podatek.

Czy emerytura i wiek wykluczają zwolnienie?

Nie. Przepisy nie uzależniają zwolnienia od wieku nabywcy, pobierania emerytury ani od tego, czy nabywca jest ubezpieczony w KRUS. Osoba pobierająca emeryturę może prowadzić gospodarstwo rolne i może korzystać ze zwolnienia, jeżeli spełnia warunki ustawowe.

Kluczowe jest jednak faktyczne prowadzenie gospodarstwa przez nabywcę. Nie oznacza to, że nabywca musi osobiście wykonywać każdą pracę polową. Może korzystać z pomocy rodziny, usług rolniczych, doradców albo pełnomocników. Ważne jest, aby to on zarządzał gospodarstwem, ponosił ekonomiczne ryzyko, decydował o produkcji i utrzymaniu gruntów oraz mógł wykazać, że gospodarstwo nie było prowadzone wyłącznie przez inną osobę.

Jeżeli wnioski o dopłaty składa syn, trzeba odróżnić dwie sytuacje. Jeżeli syn działa jako pełnomocnik rodziców, sam fakt technicznej pomocy przy dokumentach nie powinien przekreślać zwolnienia. Jeżeli jednak syn składa wnioski we własnym imieniu i to on faktycznie prowadzi gospodarstwo, urząd może zakwestionować warunek prowadzenia gospodarstwa przez rodziców.

Zasiedzenie do majątku wspólnego małżonków

Jeżeli sąd stwierdził, że zasiedzenie nastąpiło na rzecz obojga małżonków do majątku objętego wspólnością ustawową, nabywcami są oboje małżonkowie. W takiej sytuacji złożenie dokumentów wyłącznie przez ojca może być niewystarczające, nawet jeżeli to on faktycznie zajmował się sprawą albo to on został wskazany w korespondencji z urzędem.

W praktyce urząd skarbowy może oczekiwać, że zeznanie lub zeznania podatkowe będą obejmowały zarówno ojca, jak i matkę. Jeżeli dokumenty składa syn, powinien mieć prawidłowe umocowanie do działania w imieniu każdego z rodziców. Brak podpisu drugiego małżonka albo brak pełnomocnictwa może spowodować wezwanie do poprawienia zeznania, uzupełnienia dokumentów albo złożenia odrębnego formularza.

W analizowanej sytuacji sam fakt, że rodzice są w podeszłym wieku i pobierają emeryturę, nie powinien pozbawiać ich prawa do zwolnienia. Istotne będzie natomiast wykazanie, że po zasiedzeniu prowadzili gospodarstwo przez wymagany okres. Dla zasiedzenia stwierdzonego na daty 2012 i 2015 r. pięcioletni okres prowadzenia gospodarstwa liczony jest od daty nabycia wskazanej przez sąd, a nie dopiero od daty wydania postanowienia.

Jakie dokumenty warto przygotować dla urzędu skarbowego?

Przy ubieganiu się o zwolnienie albo przy wyjaśnianiu sprawy po wezwaniu z urzędu warto przygotować dokumenty, które pokazują zarówno tytuł nabycia, jak i rolniczy charakter gospodarstwa oraz jego prowadzenie przez nabywców.

• prawomocne postanowienie sądu stwierdzające zasiedzenie wraz z datą zasiedzenia i wskazaniem nabywców,
• wypisy z ewidencji gruntów i budynków oraz dokumenty potwierdzające klasyfikację gruntów jako użytków rolnych,
• decyzje w sprawie podatku rolnego, dowody opłacania podatku rolnego i dokumenty dotyczące gospodarowania na gruntach,
• dokumenty dotyczące dopłat, sprzedaży płodów rolnych, zakupów środków produkcji, usług rolniczych albo umów dzierżawy, jeżeli występowały,
• wykaz nakładów poniesionych na zasiedzaną nieruchomość, jeżeli mają obniżyć podstawę opodatkowania,
• pełnomocnictwo, jeżeli w imieniu rodziców działa syn albo inna osoba.

Kiedy urząd może odmówić zwolnienia?

Urząd skarbowy może zakwestionować zwolnienie zwłaszcza wtedy, gdy nabyta nieruchomość nie stanowi gospodarstwa rolnego w rozumieniu podatku rolnego, gdy nabywca nie prowadził gospodarstwa przez wymagany okres albo gdy nabycie obejmuje składniki, których zwolnienie nie obejmuje. W obecnym stanie prawnym znaczenie mają także limity 11-300 ha oraz limit pomocy de minimis w rolnictwie.

Ryzyko odmowy może pojawić się również wtedy, gdy z dokumentów wynika, że gospodarstwo faktycznie prowadzi inna osoba niż nabywca. Sama pomoc członka rodziny nie jest problemem, ale urząd może analizować, kto występował jako posiadacz gruntów, kto pobierał dopłaty, kto podejmował decyzje gospodarcze i kto ponosił koszty prowadzenia gospodarstwa.

FAQ

Podsumowanie

Zwolnienie z podatku za zasiedzenie gospodarstwa rolnego jest możliwe, ale wymaga prawidłowego ustalenia daty zasiedzenia, zakresu nabycia, statusu gruntów i osoby faktycznie prowadzącej gospodarstwo. W sprawie, w której zasiedzenie nastąpiło w 2012 r. i 2015 r. na rzecz obojga małżonków, sam wiek i emerytura rodziców nie powinny być przeszkodą. Trzeba jednak zadbać o to, aby zeznania podatkowe obejmowały oboje nabywców i aby dało się wykazać prowadzenie gospodarstwa przez wymagane 5 lat.

Jeżeli urząd skarbowy wskazuje, że dokumenty zostały złożone nieprawidłowo, należy uzupełnić je zgodnie z wezwaniem, a w razie potrzeby złożyć korektę albo odrębne zeznania. Warto też wyjaśnić rolę syna przy dopłatach: czy działał jako pełnomocnik rodziców, czy występował we własnym imieniu.

Źródła

1. Ustawa z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn, w szczególności art. 1 ust. 1 pkt 3, art. 4 ust. 1 pkt 1, art. 6 ust. 1 pkt 6, art. 7 ust. 4-5, art. 15 ust. 2 i art. 17a - tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 478.
2. Ustawa z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym, w szczególności art. 1 i art. 2 ust. 1 - tekst aktu w systemie ELI.
3. Ustawa z dnia 25 czerwca 2015 r. o zmianie ustawy o samorządzie gminnym oraz niektórych innych ustaw, art. 4 pkt 2 - Dz.U. 2015 poz. 1045.
4. Rozporządzenie Komisji (UE) nr 1408/2013 dotyczące pomocy de minimis w sektorze rolnym, zmienione rozporządzeniem Komisji (UE) 2024/3118 - EUR-Lex.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.