Umowa o dzieło a KRUS i brakujące składki do emerytury

Umowa o dzieło rolnika a ubezpieczenie w KRUS

Umowa o dzieło jest umową rezultatu. Zgodnie z art. 627 Kodeksu cywilnego przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia. W praktyce oznacza to, że strony powinny z góry określić, jaki konkretny efekt ma powstać, jak będzie można go sprawdzić i kiedy zamawiający będzie mógł go odebrać.

Dla rolnika ubezpieczonego w KRUS kluczowe jest to, że typowa umowa o dzieło nie stanowi tytułu do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych i zdrowotnych. Samo przyjęcie jednorazowego dzieła, np. przygotowania opracowania, projektu, tekstu, kosztorysu, naprawy rzeczy albo innego sprawdzalnego rezultatu, co do zasady nie powoduje przejścia z KRUS do ZUS. Szerzej podobne zagadnienie omawia artykuł umowa o dzieło a ubezpieczenie KRUS.

Nie sama nazwa umowy decyduje jednak o jej skutkach. Jeżeli z treści i sposobu wykonywania umowy wynika, że chodzi nie o rezultat, ale o wykonywanie bieżących czynności, dyspozycyjność, powtarzalne usługi albo podporządkowanie podobne do stosunku pracy, ZUS może zakwestionować kwalifikację umowy. Wtedy pojawia się ryzyko uznania jej za zlecenie, umowę o świadczenie usług albo nawet stosunek pracy, co może mieć wpływ także na ubezpieczenie w KRUS.

Po czym poznać prawidłową umowę o dzieło?

Bezpieczna konstrukcja umowy o dzieło wymaga, aby przedmiot umowy był indywidualnie oznaczony i możliwy do weryfikacji. Dziełem może być zarówno rzecz materialna, jak i rezultat niematerialny, np. raport, projekt graficzny, opracowanie wniosku, program, ekspertyza, kosztorys lub wykonana naprawa. Ważne jest, aby po zakończeniu prac dało się stwierdzić, czy rezultat powstał i czy ma wady.

Ryzykowne są natomiast umowy, w których wykonawca ma po prostu „pomagać”, „obsługiwać”, „doradzać”, „pozostawać do dyspozycji” albo cyklicznie wykonywać te same czynności bez wyraźnego, końcowego efektu. Taka umowa może bardziej przypominać zlecenie. Jeżeli rolnik podejmuje umowę zlecenia, trzeba dodatkowo sprawdzić szczególne zasady zbiegu z KRUS, w tym obowiązki informacyjne wobec Kasy. Warto porównać to z sytuacją opisaną w materiale brak zgłoszenia pracy na umowie-zlecenie do KRUS-u.

W przypadku dzieła wykonywanego dla byłego pracodawcy zasadniczo nie działa automatycznie wyjątek dotyczący aktualnego pracodawcy. Jeżeli jednak wykonawca nadal pozostaje z tym podmiotem w stosunku pracy albo wykonuje dzieło na rzecz swojego obecnego pracodawcy, dla celów ubezpieczeń społecznych może zostać potraktowany jak pracownik. Wtedy umowa o dzieło podlega składkom jak stosunek pracy.

Czy rolnik musi zakładać działalność gospodarczą?

Jednorazowe wykonanie oznaczonego dzieła zwykle nie wymaga zakładania działalności gospodarczej. Inaczej może być, gdy czynności są wykonywane w sposób zorganizowany, ciągły, zarobkowy i we własnym imieniu. Wtedy organ może ocenić, że nie chodzi już o incydentalną umowę cywilnoprawną, lecz o pozarolniczą działalność gospodarczą.

Rozpoczęcie pozarolniczej działalności przez rolnika ubezpieczonego w KRUS podlega osobnym zasadom. Co do zasady trzeba badać m.in. okres wcześniejszego ubezpieczenia w KRUS, terminowe złożenie oświadczenia w Kasie, brak statusu pracownika i wysokość należnego podatku dochodowego za poprzedni rok. Dlatego przy powtarzalnych zleceniach lub stałej współpracy nie należy opierać się wyłącznie na nazwie umowy.

Do jakiej kwoty można zarobić na umowie o dzieło?

Z punktu widzenia samego KRUS nie ma ogólnego rocznego limitu zarobków z prawidłowej umowy o dzieło, po którego przekroczeniu rolnik automatycznie traci ubezpieczenie rolnicze. Istotne jest przede wszystkim to, czy umowa rzeczywiście jest dziełem, czy nie powstaje inny tytuł do ubezpieczeń społecznych oraz czy dodatkowa aktywność nie przybiera cech działalności gospodarczej.

Dochód z umowy o dzieło trzeba natomiast rozliczyć w podatku dochodowym. Przy opodatkowaniu według skali podatkowej aktualnie stosuje się kwotę wolną 30 000 zł, stawkę 12% do podstawy opodatkowania 120 000 zł oraz 32% od nadwyżki ponad 120 000 zł. W umowach o dzieło zwykle uwzględnia się koszty uzyskania przychodu, najczęściej 20%, a w niektórych przypadkach związanych z prawami autorskimi 50%.

Jeżeli rolnik pobiera już emeryturę albo rentę, trzeba dodatkowo sprawdzić, czy dane świadczenie podlega ograniczeniom związanym z przychodem. W przypadku osoby dopiero gromadzącej okresy ubezpieczenia problemem nie jest sama wysokość wynagrodzenia z dzieła, lecz prawidłowa kwalifikacja umowy i brak innego obowiązkowego tytułu do ZUS.

Zgłoszenie umowy o dzieło do ZUS

Od 2021 r. obowiązuje zgłaszanie umów o dzieło do ZUS na formularzu RUD. Co do zasady formularz składa podmiot zawierający umowę o dzieło albo osoba fizyczna zlecająca wykonanie dzieła, w terminie 7 dni od zawarcia umowy. Samo zgłoszenie RUD nie oznacza jeszcze, że od umowy trzeba opłacić składki.

Zgłoszenie służy ewidencji umów i umożliwia ZUS kontrolę ich charakteru. Jeżeli umowa spełnia cechy dzieła, nie rodzi obowiązku ubezpieczeń społecznych. Jeżeli jednak jest to w istocie zlecenie, świadczenie usług albo praca na rzecz aktualnego pracodawcy, skutki będą inne.

Emerytura rolnicza z KRUS

Emerytura rolnicza przysługuje ubezpieczonemu rolnikowi lub domownikowi, który łącznie osiągnął wiek emerytalny i ma wymagany okres ubezpieczenia emerytalno-rentowego. Wiek emerytalny wynosi 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn. Wymagany okres to co najmniej 100 kwartałów, czyli 25 lat, z uwzględnieniem zasad zaliczania okresów określonych w ustawie o ubezpieczeniu społecznym rolników.

Do okresów istotnych dla osób urodzonych po 31 grudnia 1948 r. zalicza się przede wszystkim okresy podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników indywidualnych i członków ich rodzin w latach 1983-1990 oraz okresy prowadzenia gospodarstwa rolnego albo pracy w gospodarstwie po ukończeniu 16. roku życia przed 1 stycznia 1983 r. Co do zasady okresów ubezpieczenia w systemie powszechnym nie dolicza się takim osobom do 25 lat wymaganych do emerytury rolniczej.

Jeżeli osoba urodzona po 31 grudnia 1948 r. ma zarówno prawo do emerytury rolniczej, jak i pracowniczej, może mieć prawo do wypłaty obu świadczeń, o ile spełnia warunki w obu systemach. Jeżeli nie ma 25 lat rolniczego ubezpieczenia emerytalno-rentowego, a ma okresy w ZUS, powinna rozważyć wniosek o emeryturę z ZUS. Więcej o takich zbiegach opisuje artykuł czy można łączyć składki ZUS i KRUS.

Czy można opłacić brakujące lata składek w KRUS?

Nie ma ogólnej możliwości „dokupienia” brakujących lat w KRUS. Jeżeli dana osoba przez określony czas nie podlegała ubezpieczeniu rolniczemu, nie może po latach zapłacić składek tylko po to, aby uzupełnić staż do emerytury. Składka jest związana z realnym okresem podlegania ubezpieczeniu, a nie z dobrowolnym zakupem kwartałów.

Trzeba jednak odróżnić brak ubezpieczenia od zaległości za okres, w którym ubezpieczenie faktycznie istniało. Jeżeli KRUS objął rolnika ubezpieczeniem, ale składki nie zostały zapłacone, sprawa dotyczy zaległości składkowej, odsetek i ewentualnego przedawnienia, a nie „dokupienia” okresu. W takiej sytuacji trzeba ustalić treść decyzji KRUS, okresy podlegania ubezpieczeniu i saldo na koncie ubezpieczonego.

Osoba mająca np. 20 lat potwierdzonego ubezpieczenia emerytalno-rentowego w KRUS nie może po prostu zapłacić za 5 brakujących lat, jeśli w tych latach nie była ubezpieczona. Zasadniczo musi kontynuować ubezpieczenie, o ile spełnia warunki, aż uzyska pełne 25 lat. Podobne zagadnienie szerzej omawia materiał opłacenie brakujących składek do emerytury.

FAQ

Czy umowa o dzieło powoduje utratę KRUS?

Nie, jeżeli jest to rzeczywista umowa o dzieło i nie powstaje inny obowiązkowy tytuł do ubezpieczeń społecznych. Sama prawidłowa umowa o dzieło co do zasady nie wyłącza z KRUS.

Czy istnieje limit zarobków z umowy o dzieło dla rolnika w KRUS?

Nie ma ogólnego limitu zarobków z umowy o dzieło, który automatycznie pozbawiałby rolnika ubezpieczenia w KRUS. Dochód podlega jednak rozliczeniu podatkowemu, a przy powtarzalnej aktywności trzeba ocenić, czy nie powstaje działalność gospodarcza.

Czy umowę o dzieło trzeba zgłosić do ZUS?

Co do zasady tak. Umowy o dzieło zgłasza się do ZUS na formularzu RUD w terminie 7 dni od zawarcia. Zgłoszenie nie oznacza automatycznego oskładkowania, ale ZUS może badać, czy umowa rzeczywiście jest dziełem.

Czy dzieło dla byłego pracodawcy podlega składkom ZUS?

Jeżeli jest to rzeczywiście były pracodawca i wykonawca nie jest już jego pracownikiem, sama ta okoliczność nie powoduje automatycznie składek. Składki pojawiają się w szczególności wtedy, gdy umowa jest zawarta z aktualnym pracodawcą albo wykonywana na jego rzecz.

Czy można dokupić 5 lat składek w KRUS?

Nie można dokupić lat, w których dana osoba nie podlegała ubezpieczeniu rolniczemu. Można natomiast wyjaśniać z KRUS zaległości za okresy, w których ubezpieczenie istniało, ale składki nie zostały opłacone.

Czy 20 lat w KRUS wystarczy do emerytury rolniczej?

Nie. Do emerytury rolniczej potrzeba co do zasady 25 lat, czyli 100 kwartałów ubezpieczenia emerytalno-rentowego, oraz osiągnięcia wieku 60 lat przez kobietę albo 65 lat przez mężczyznę.

Podsumowanie

Rolnik może dorabiać na umowie o dzieło bez utraty KRUS, jeżeli umowa rzeczywiście dotyczy konkretnego rezultatu i nie tworzy innego tytułu do ubezpieczeń społecznych. Trzeba jednak uważać na umowy pozorne, stałą współpracę, wykonywanie czynności dla aktualnego pracodawcy oraz sytuacje, w których dodatkowa aktywność zaczyna przypominać działalność gospodarczą.

Brakujących lat do emerytury rolniczej nie można po prostu opłacić wstecz, jeżeli w tym czasie nie było podlegania ubezpieczeniu w KRUS. Przed złożeniem wniosku emerytalnego warto sprawdzić w KRUS wszystkie potwierdzone okresy, ewentualne zaległości oraz możliwość zaliczenia starszych okresów pracy w gospodarstwie.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - Dz.U. 1991 nr 7 poz. 24
2. Informacja KRUS: Emerytura rolnicza - gov.pl/web/krus/emerytura-rolnicza2
3. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
4. Informacja ZUS: Umowy zlecenia i umowy o dzieło w ubezpieczeniach społecznych - zus.pl
5. Serwis podatki.gov.pl: Stawki i limity PIT - podatki.gov.pl

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.