Rolnik mieszkający za granicą - meldunek, KRUS i gospodarstwo

Wymeldowanie z gospodarstwa a własność ziemi

Meldunek ma charakter ewidencyjny. Nie decyduje o tym, kto jest właścicielem gruntów, kto może zarządzać gospodarstwem ani kto może otrzymywać zapłatę za sprzedane płody rolne. Jeżeli gospodarstwo zostało przeniesione aktem notarialnym, to podstawą własności jest akt notarialny i wpisy w księdze wieczystej, a nie sam adres zameldowania.

Wymeldowanie nie powoduje więc automatycznie utraty gospodarstwa, utraty prawa do sprzedaży pszenicy lub innych upraw ani obowiązku zamknięcia działalności rolniczej. Może natomiast zmienić sposób doręczania korespondencji z urzędów i KRUS, dlatego po zmianie adresu warto wskazać aktualny adres do doręczeń albo ustanowić pełnomocnika do odbioru pism.

Trzeba odróżnić zwykłe prowadzenie własnego gospodarstwa od sytuacji, w której rolnik chce nabywać kolejne nieruchomości rolne jako rolnik indywidualny. W ustawie o kształtowaniu ustroju rolnego warunek zamieszkania w odpowiedniej gminie jest jednym z elementów definicji rolnika indywidualnego, a dowodem zamieszkania jest dokument określający zameldowanie na pobyt stały. Dlatego utrata meldunku może utrudnić wykazanie warunku zamieszkania przy obrocie ziemią rolną.

Zgłoszenie wyjazdu za granicę i wymeldowanie

Osoba, która wyjeżdża z Polski na stałe, powinna zgłosić wyjazd najpóźniej w dniu opuszczenia kraju. Zgłoszenie wyjazdu na pobyt stały poza Polską skutkuje wymeldowaniem z miejsca pobytu stałego i czasowego. Jeżeli wyjazd ma trwać dłużej niż 6 miesięcy, ale z zamiarem powrotu, zgłasza się wyjazd czasowy; w takim przypadku adres pobytu stałego co do zasady pozostaje bez zmian, a wymeldowanie dotyczy pobytu czasowego, jeżeli taki był zgłoszony.

Zgłoszenia można dokonać przez internet albo w urzędzie gminy, a w sprawie może działać pełnomocnik. W praktyce przy osobie mieszkającej za granicą dobrze jest oddzielić trzy kwestie: meldunek, adres do doręczeń oraz miejsce zamieszkania rozumiane jako faktyczne centrum spraw życiowych. Dla różnych instytucji znaczenie może mieć inny z tych elementów.

Czy po wymeldowaniu można nadal sprzedawać uprawy?

Tak, co do zasady wymeldowanie nie wyklucza sprzedaży upraw z własnego gospodarstwa. Jeżeli grunty są prowadzone rolniczo, produkcja istnieje, a sprzedaż dotyczy rzeczywiście uzyskanych płodów rolnych, zapłata może wpływać na polskie konto bankowe. Sam zagraniczny adres właściciela nie odbiera prawa do rozporządzania plonami.

Warto jednak zadbać o dokumenty potwierdzające realne prowadzenie gospodarstwa: faktury lub umowy sprzedaży, dowody zakupu materiału siewnego, nawozów i usług rolniczych, ewidencję przychodów z płodów rolnych, decyzje podatkowe, dokumenty dotyczące dzierżawy gruntów rodzeństwa oraz korespondencję pokazującą, kto podejmował decyzje gospodarcze.

Jeżeli część prac wykonuje ojciec albo inna osoba na podstawie pełnomocnictwa lub uzgodnień rodzinnych, nie przekreśla to automatycznie prowadzenia gospodarstwa przez właściciela. Ryzyko pojawia się wtedy, gdy z dokumentów i praktyki wynika, że właściciel za granicą nie podejmuje żadnych decyzji, nie ponosi kosztów, nie kontroluje produkcji i jedynie formalnie figuruje jako posiadacz ziemi.

KRUS a faktyczne prowadzenie gospodarstwa

Dla ubezpieczenia w KRUS nie wystarcza samo posiadanie gospodarstwa ani sam meldunek. Rolnikiem w rozumieniu ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników jest osoba prowadząca na własny rachunek działalność rolniczą jako posiadacz gospodarstwa rolnego położonego w Polsce. Ubezpieczenie z mocy ustawy obejmuje zasadniczo rolnika, którego gospodarstwo przekracza 1 ha przeliczeniowy albo obejmuje dział specjalny, o ile rolnik nie podlega innemu ubezpieczeniu społecznemu i nie ma ustalonego prawa do emerytury lub renty.

Ustawa przewiduje domniemanie, że właściciel lub dzierżawca gruntów rolnych prowadzi na nich działalność rolniczą. Domniemanie to nie jest jednak absolutne. KRUS może badać, czy działalność jest rzeczywiście prowadzona, a sąd może oceniać, czy dana osoba jedynie posiada ziemię, czy faktycznie organizuje produkcję rolną.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego podkreśla się, że prowadzenie działalności rolniczej obejmuje nie tylko osobistą pracę fizyczną, lecz także organizowanie produkcji, podejmowanie decyzji, finansowanie gospodarstwa, nadzór nad pracami i czerpanie rezultatów ekonomicznych. Czasowa nieobecność w gospodarstwie nie musi oznaczać ustania ubezpieczenia. Inaczej oceniany może być jednak wieloletni pobyt za granicą połączony z pracą za granicą i brakiem realnego wpływu na gospodarstwo.

Stałe mieszkanie poza Polską a KRUS

Stałe mieszkanie za granicą nie zawsze automatycznie wyłącza z KRUS, ale znacząco zwiększa ryzyko sporu. Jeżeli rolnik mieszka poza Polską od wielu lat, ma tam rezydencję podatkową, pracuje lub prowadzi działalność za granicą i jest tam objęty systemem zabezpieczenia społecznego, KRUS może uznać, że nie spełnia warunków rolniczego ubezpieczenia w Polsce.

W państwach UE, EOG i Szwajcarii działa zasada jednego ustawodawstwa w zakresie zabezpieczenia społecznego. Oznacza to, że dana osoba co do zasady podlega systemowi tylko jednego państwa. Jeżeli więc rolnik wykonuje pracę najemną lub działalność na własny rachunek za granicą, trzeba ustalić, który system jest właściwy. Samo opłacanie składek w KRUS nie przesądza, że ubezpieczenie jest prawidłowe.

Rolnik ma obowiązek, nie czekając na wezwanie, informować KRUS o okolicznościach mających wpływ na podleganie ubezpieczeniu oraz o zmianach tych okoliczności. Dotyczy to m.in. podjęcia pracy za granicą, objęcia ubezpieczeniem w innym państwie, zmiany sposobu prowadzenia gospodarstwa, długotrwałego wyjazdu albo sytuacji, w której gospodarstwo faktycznie prowadzi inna osoba.

Pełnomocnictwo dla ojca i zarządzanie gospodarstwem

Pełnomocnictwo notarialne dla ojca jest praktycznym rozwiązaniem przy załatwianiu spraw urzędowych, odbiorze korespondencji, podpisywaniu umów lub kontaktach z kontrahentami. Nie zastępuje jednak całkowicie osobistego prowadzenia działalności rolniczej, jeżeli w rzeczywistości wszystkie decyzje podejmuje pełnomocnik, a właściciel nie ma wpływu na gospodarstwo.

Najbezpieczniej jest dokumentować, że właściciel nadal decyduje o kierunku produkcji, zakupach, sprzedaży, dzierżawie, naprawach, inwestycjach i rozliczeniach. Ojciec może wykonywać czynności techniczne albo reprezentacyjne, ale z punktu widzenia KRUS istotne jest, czy działa jako wykonawca woli właściciela, czy faktycznie samodzielnie prowadzi gospodarstwo.

Jeżeli grunty rodzeństwa są dzierżawione na rzecz właściciela gospodarstwa, warto zadbać o prawidłową umowę dzierżawy, jej czas trwania, ujawnienie w ewidencji gruntów, rozliczenia i spójność dokumentów z rzeczywistym użytkowaniem ziemi.

Jak ograniczyć ryzyko zakwestionowania KRUS?

W opisanej sytuacji nie należy opierać się wyłącznie na tym, że KRUS i urząd skarbowy wiedziały o pobycie za granicą przy przepisywaniu gospodarstwa. Jeżeli stan faktyczny później się zmienił, trzeba go ponownie ocenić. Inaczej wygląda sytuacja osoby, która czasowo przebywa za granicą i realnie zarządza gospodarstwem, a inaczej osoby, która na stałe przeniosła centrum życiowe i zawodowe poza Polskę.

Praktycznie warto przygotować dokumenty pokazujące: kto podejmuje decyzje produkcyjne, kto kupuje środki do produkcji, kto zawiera umowy sprzedaży, kto rozlicza przychody, jak często właściciel kontaktuje się z gospodarstwem, kto ponosi koszty, kto korzysta z dochodów oraz czy właściciel podlega jakiemukolwiek ubezpieczeniu społecznemu za granicą.

Jeżeli rolnik ma wątpliwości, powinien wystąpić do KRUS z pisemnym opisem sytuacji albo skonsultować sprawę przed dokonaniem wymeldowania i zgłoszeń zagranicznych. Pozwala to uniknąć późniejszego sporu o zaległe składki, nienależne świadczenia albo okresy ubezpieczenia.

FAQ

Źródła

• Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, w szczególności art. 6, art. 7, art. 37 i art. 38: tekst jednolity w ELI.
• Ustawa z dnia 11 kwietnia 2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego, w szczególności art. 6 i art. 7: tekst jednolity w ELI.
• Informacje Gov.pl dotyczące zgłoszenia wyjazdu za granicę: zgłoszenie wyjazdu za granicę.
• Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004, art. 11, dotyczący zasady jednego ustawodawstwa w koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.
• Wyroki Sądu Najwyższego dotyczące rzeczywistego prowadzenia działalności rolniczej i wpływu pobytu poza gospodarstwem, m.in. I UK 139/07, I UK 202/08 oraz I UK 222/14.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.