Ubezpieczenie w ZUS i KRUS – jaka emerytura?

ZUS i KRUS a przyszła emerytura – od czego zacząć?

W opisanej sytuacji trzeba rozdzielić trzy kwestie: prawo do emerytury z ZUS, prawo do emerytury rolniczej z KRUS oraz ewentualne uwzględnienie okresów opłacania składek rolniczych przy emeryturze z ZUS. Nie jest tak, że każdy okres w KRUS automatycznie zamienia się w pełne lata pracy w ZUS albo że ubezpieczony może dowolnie wybrać, któremu systemowi chce podlegać.

Osoba urodzona po 31 grudnia 1948 r. jest objęta tzw. nowym systemem emerytalnym w ZUS. W praktyce oznacza to, że emerytura z ZUS jest obliczana przede wszystkim na podstawie zwaloryzowanych składek, kapitału początkowego, jeżeli występuje, oraz średniego dalszego trwania życia. Wiek emerytalny wynosi obecnie 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn.

Dla młodej osoby, która ma za sobą krótkie okresy pracy etatowej i krótki okres w KRUS, kluczowe jest nie tylko to, czy dana składka „liczy się” do emerytury, ale także jaka była jej realna wysokość i czy dana osoba spełni w przyszłości odrębne warunki do emerytury rolniczej.

Emerytura z ZUS po okresach ubezpieczenia w KRUS

Jeżeli mąż pracował na umowę o pracę, składki emerytalne z tego tytułu zostały zapisane na jego koncie w ZUS. Nie ma potrzeby „wyrównywania” składek dlatego, że przez pewien czas pracował na 1/4 etatu. Składki są naliczane od rzeczywistego wynagrodzenia stanowiącego podstawę wymiaru składek. Jeżeli wynagrodzenie było niższe niż przy pełnym etacie, to na koncie emerytalnym zapisano po prostu niższe kwoty.

Inaczej wygląda okres podlegania KRUS. Jeżeli osoba urodzona po 31 grudnia 1948 r. odprowadzała składki do KRUS, ale nie nabędzie prawa do emerytury rolniczej, ZUS może uwzględnić te okresy przez podwyższenie emerytury z ZUS. Chodzi o instytucję przewidzianą w art. 26a ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. W praktyce potrzebne jest zaświadczenie KRUS potwierdzające okresy opłacania składek.

W takim wariancie nie powstaje osobna emerytura z KRUS, ale emerytura z ZUS może zostać zwiększona za okresy opłacania składek rolniczych. Szerzej tę sytuację omawia materiał o zwiększeniu rolnym emerytury ZUS.

Kiedy przysługuje emerytura rolnicza z KRUS?

Emerytura rolnicza przysługuje ubezpieczonemu, który osiągnął wiek emerytalny i podlegał ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu rolników przez co najmniej 25 lat. W przepisach jest to wyrażone jako co najmniej 100 kwartałów. Dla osób urodzonych po 31 grudnia 1948 r. istotne jest, że chodzi zasadniczo o okresy rolniczego ubezpieczenia emerytalno-rentowego oraz wskazane w ustawie wcześniejsze okresy rolnicze.

Jeżeli mąż będzie w KRUS tylko przez 2–3 lata, a następnie przejdzie do pracy etatowej i będzie ubezpieczony w ZUS aż do 65. roku życia, to sam ten krótki okres w KRUS nie wystarczy do uzyskania emerytury rolniczej. Może natomiast mieć znaczenie przy zwiększeniu emerytury z ZUS, o ile zostaną spełnione warunki przewidziane w przepisach.

Jeżeli natomiast w przyszłości mąż uzyska co najmniej 25 lat rolniczego ubezpieczenia emerytalno-rentowego i jednocześnie spełni warunki do emerytury z ZUS, jako osoba urodzona po 31 grudnia 1948 r. może mieć prawo do wypłaty obu świadczeń: emerytury rolniczej z KRUS i emerytury z ZUS. Nie jest to jednak automatyczne „łączenie składek”, lecz dwa odrębne świadczenia ustalane według różnych zasad.

Podjęcie pracy na etacie a dalsze ubezpieczenie w KRUS

Ubezpieczenie w KRUS nie jest swobodnym wyborem zamiast ZUS. Zasadą jest, że rolnik lub domownik podlega ubezpieczeniu rolniczemu wtedy, gdy spełnia warunki z ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników i nie podlega innemu ubezpieczeniu społecznemu. Podjęcie pracy na podstawie umowy o pracę powoduje powstanie obowiązkowych ubezpieczeń w ZUS, a w konsekwencji co do zasady wyłącza ubezpieczenie emerytalno-rentowe w KRUS.

Dlatego jeżeli mąż zacznie pracować na pełnym etacie, nie będzie mógł po prostu nadal „dla korzyści” pozostać w KRUS w zakresie emerytalno-rentowym. W praktyce trzeba zgłosić zmianę sytuacji do KRUS, aby uniknąć późniejszych decyzji o ustaniu ubezpieczenia, zaległościach, nadpłatach albo konieczności korygowania dokumentów.

Praca na część etatu a wiek emerytalny i wysokość emerytury

Praca na niepełny etat nie powoduje, że trzeba dłużej pracować do osiągnięcia wieku emerytalnego. Mężczyzna urodzony po 31 grudnia 1948 r. osiąga powszechny wiek emerytalny w wieku 65 lat, niezależnie od tego, czy pracował na pełny etat, pół etatu czy 1/4 etatu.

Niepełny etat ma jednak znaczenie finansowe. Jeżeli wynagrodzenie jest niższe, niższe są również składki emerytalne przekazywane do ZUS, a to zwykle obniża przyszłą emeryturę. Przy nowej emeryturze ZUS najważniejsze jest bowiem to, ile składek i kapitału zostanie zgromadzone oraz zwaloryzowane na koncie ubezpieczonego.

Trzeba też odróżnić samo prawo do emerytury od gwarancji podwyższenia jej do kwoty najniższej emerytury. Nowa emerytura z ZUS może zostać przyznana po osiągnięciu wieku emerytalnego nawet przy krótkim stażu, ale jeżeli wyliczona kwota jest bardzo niska, podwyższenie do minimalnego świadczenia wymaga spełnienia ustawowego warunku odpowiedniego okresu składkowego i nieskładkowego.

Czy można wyrównać składki albo wybrać korzystniejszy system?

Co do zasady nie można po latach dopłacić składek z własnej inicjatywy tylko po to, aby praca na część etatu została potraktowana jak pełny etat. Inaczej byłoby jedynie wtedy, gdy składki zostały błędnie rozliczone, na przykład pracodawca wykazał nieprawidłową podstawę wymiaru. Wtedy właściwą drogą jest korekta dokumentów ubezpieczeniowych, a nie dobrowolne „wyrównanie” składek przez pracownika.

Nie można też dowolnie zdecydować, że mimo pracy na etacie dana osoba chce nadal podlegać KRUS zamiast ZUS. O podleganiu ubezpieczeniom decydują przepisy i faktyczny tytuł ubezpieczenia. W przypadku umowy o pracę podstawowym systemem jest ZUS.

Ocena, czy korzystniejszy będzie dłuższy okres w KRUS, czy przejście do ZUS, wymaga kalkulacji. KRUS może dać osobne świadczenie dopiero po spełnieniu warunku 25 lat ubezpieczenia rolniczego, natomiast ZUS premiuje wysokość rzeczywiście odprowadzonych składek. Dla osoby młodej, która planuje długo pracować na etacie, decydujące znaczenie będzie miała wysokość przyszłych zarobków i długość okresów składkowych.

Co oznacza to dla opisanej sytuacji?

Jeżeli mąż pozostanie w KRUS tylko przez kilka lat, a następnie będzie pracował na umowę o pracę do 65. roku życia, najprawdopodobniej podstawowym świadczeniem będzie emerytura z ZUS. Krótki okres w KRUS nie da osobnej emerytury rolniczej, ale może zostać uwzględniony przy zwiększeniu emerytury z ZUS.

Jeżeli natomiast mąż będzie w stanie wykazać co najmniej 25 lat rolniczego ubezpieczenia emerytalno-rentowego, trzeba będzie analizować wariant prawa do emerytury rolniczej. Dla osób urodzonych po 31 grudnia 1948 r. możliwa jest wypłata obu świadczeń, jeżeli niezależnie spełnione są warunki w ZUS i w KRUS.

Najbezpieczniej jest cyklicznie sprawdzać stan konta w ZUS, okresy ubezpieczenia w KRUS oraz dokumenty potwierdzające tytuły ubezpieczenia. Przy długiej perspektywie do emerytury duże znaczenie mają też przyszłe zmiany przepisów, dlatego decyzje warto weryfikować na bieżąco.

FAQ

Czy składki z KRUS i ZUS sumują się w jedną emeryturę?

Nie zawsze. Dla osób urodzonych po 31 grudnia 1948 r. systemy są zasadniczo odrębne. Jeżeli ubezpieczony spełni warunki w obu systemach, może uzyskać dwa świadczenia. Jeżeli nie spełni warunków do emerytury rolniczej, składki KRUS mogą podwyższyć emeryturę z ZUS jako zwiększenie rolne.

Czy 2–3 lata w KRUS wystarczą do emerytury rolniczej?

Nie. Emerytura rolnicza wymaga co najmniej 25 lat podlegania ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu rolników oraz osiągnięcia wieku emerytalnego. Krótki okres w KRUS może mieć znaczenie przy emeryturze z ZUS, ale sam nie daje prawa do świadczenia rolniczego.

Czy praca na 1/4 etatu oznacza późniejszą emeryturę?

Nie. Praca na część etatu nie podwyższa wieku emerytalnego. Może jednak obniżyć przyszłą emeryturę, ponieważ od niższego wynagrodzenia odprowadzane są niższe składki emerytalne.

Czy można dopłacić do ZUS, żeby składki z części etatu były jak z pełnego etatu?

Co do zasady nie. Składki pracownicze są naliczane od rzeczywistego wynagrodzenia. Możliwa jest korekta tylko wtedy, gdy dokumenty ubezpieczeniowe lub podstawa wymiaru składek były błędne.

Czy po podjęciu pracy na etacie można nadal być w KRUS?

Przy umowie o pracę zasadą jest podleganie ZUS. Ubezpieczenie emerytalno-rentowe w KRUS jest wyłączone, gdy dana osoba podlega innemu ubezpieczeniu społecznemu. Szczególne wyjątki wymagają indywidualnej analizy, ale nie dotyczą zwykłej sytuacji pracy na etacie zamiast KRUS.

Podsumowanie

W opisanym przypadku nie ma potrzeby wyrównywania składek ZUS za okres pracy na część etatu, o ile składki zostały prawidłowo naliczone od rzeczywistego wynagrodzenia. Część etatu nie wydłuża wieku emerytalnego, lecz wpływa na wysokość zgromadzonych składek.

Jeżeli mąż będzie w KRUS tylko przez kilka lat, a następnie przejdzie do ZUS, nie uzyska z tego powodu emerytury rolniczej. Może natomiast skorzystać ze zwiększenia rolnego przy emeryturze z ZUS. Jeżeli w przyszłości spełni odrębnie warunki do emerytury rolniczej i emerytury z ZUS, jako osoba urodzona po 31 grudnia 1948 r. może ubiegać się o wypłatę obu świadczeń.

Źródła

1. Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - Dz.U. 1998 nr 162 poz. 1118.

2. Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - tekst aktu w systemie ELI.

3. Informacje ZUS: zwiększenie rolne, emerytura w wieku powszechnym dla osób urodzonych po 31 grudnia 1948 r. oraz sposób wyliczenia emerytury.

4. Informacje KRUS: emerytura rolnicza.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.