Emerytura z ZUS i składki KRUS przy działalności gospodarczej

Czy podwójna składka KRUS zwiększa emeryturę z ZUS?

Nie. Jeżeli rolnik, który rozpoczął prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej, pozostał w KRUS na podstawie art. 5a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, to składki opłacane w tym okresie były składkami rolniczymi. Nie są one zapisywane na indywidualnym koncie ubezpieczonego w ZUS tak jak składki przedsiębiorcy opłacane w powszechnym systemie ubezpieczeń społecznych. Inaczej wygląda sytuacja przy przejściu z KRUS do ZUS.

Oznacza to, że okres prowadzenia sklepu, usług, warsztatu czy innej działalności gospodarczej nie zwiększy emerytury z ZUS tylko dlatego, że w tym czasie była opłacana podwójna składka w KRUS. ZUS przy ustalaniu emerytury bierze pod uwagę przede wszystkim składki i kapitał początkowy zapisane w systemie powszechnym oraz okresy uwzględniane według przepisów o emeryturach i rentach z FUS.

Jeżeli w tym samym czasie istniał również inny tytuł do ubezpieczeń w ZUS i ubezpieczony rzeczywiście podlegał z tego tytułu ubezpieczeniom społecznym, trzeba to wykazać odpowiednimi dokumentami. Sama decyzja KRUS o podleganiu ubezpieczeniu rolniczemu nie powoduje automatycznego doliczenia tego okresu do emerytury z ZUS.

Kiedy rolnik może prowadzić działalność gospodarczą i pozostać w KRUS?

Podstawowe zasady wynikają z art. 5a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Rolnik albo domownik, który rozpoczyna prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej lub współpracę przy jej prowadzeniu, może nadal podlegać ubezpieczeniu społecznemu rolników, ale tylko wtedy, gdy spełnia łącznie ustawowe warunki.

Najważniejsze z nich to wcześniejsze nieprzerwane podleganie ubezpieczeniu w KRUS w pełnym zakresie z mocy ustawy przez co najmniej 3 lata, dalsze prowadzenie działalności rolniczej albo stała praca w gospodarstwie obejmującym powyżej 1 ha przeliczeniowego lub w dziale specjalnym, brak stosunku pracy i stosunku służbowego, brak ustalonego prawa do emerytury, renty albo innych świadczeń z ubezpieczeń społecznych oraz nieprzekroczenie rocznej kwoty granicznej podatku dochodowego z działalności gospodarczej. Odrębnej oceny wymaga m.in. sytuacja rolnika jako osoby współpracującej.

Bardzo ważny jest termin 14 dni od rozpoczęcia działalności albo współpracy przy działalności. W tym czasie należy złożyć w KRUS oświadczenie o kontynuowaniu ubezpieczenia rolniczego. Złożenie odpowiedniego wniosku w CEIDG może mieć znaczenie praktyczne, ale w razie wątpliwości warto potwierdzić w KRUS, czy oświadczenie zostało skutecznie odnotowane.

Odrębnie należy oceniać działalność agroturystyczną, ponieważ nie każda forma wynajmu pokoi jest pozarolniczą działalnością gospodarczą. Szczegóły wyjaśniamy w materiale o tym, kiedy agroturystyka pozwala pozostać w KRUS.

Roczna kwota graniczna i dokumenty składane do KRUS

Limit, o którym mowa w art. 5a, nie dotyczy przychodu ani dochodu przedsiębiorcy. Chodzi o kwotę należnego podatku dochodowego od przychodów z pozarolniczej działalności gospodarczej za poprzedni rok podatkowy. To rozróżnienie ma znaczenie, bo przy tej samej skali sprzedaży wynik podatkowy może być inny w zależności od formy opodatkowania, kosztów i odliczeń.

Rolnik lub domownik prowadzący działalność gospodarczą i pozostający w KRUS ma obowiązek złożyć w Kasie co do zasady do 31 maja każdego roku zaświadczenie naczelnika urzędu skarbowego albo własne oświadczenie, że kwota należnego podatku za poprzedni rok nie przekroczyła rocznej kwoty granicznej. Przy rozliczeniu za 2025 r. limit wynosi 4576 zł. Dla roku 2026 ogłoszona roczna kwota graniczna wynosi 4713 zł.

W 2026 r. ustawowy termin 31 maja przypadł w niedzielę, dlatego termin złożenia zaświadczenia albo oświadczenia dotyczącego podatku za 2025 r. upłynął 1 czerwca 2026 r. Jest to przesunięcie terminu w konkretnym roku, a nie zmiana ogólnej zasady: nadal punktem wyjścia jest 31 maja każdego roku.

Niezłożenie dokumentu w terminie albo przekroczenie limitu może prowadzić do ustania ubezpieczenia w KRUS na zasadach określonych w art. 5a. Ustawa przewiduje możliwość przywrócenia terminu, ale tylko wtedy, gdy zainteresowany wykaże, że uchybienie nastąpiło wskutek zdarzeń losowych. Terminu nie należy więc traktować jako formalności bez konsekwencji.

Jeżeli działalność została trwale lub okresowo zakończona przed upływem terminu na złożenie dokumentu, należy dopilnować zgłoszenia tej okoliczności w KRUS i zachować potwierdzenia zawieszenia albo zakończenia działalności.

Wpływ działalności gospodarczej na emeryturę rolniczą

Emerytura rolnicza przysługuje obecnie ubezpieczonemu, który osiągnął wiek emerytalny, czyli 60 lat w przypadku kobiety i 65 lat w przypadku mężczyzny, oraz podlegał ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu rolników przez co najmniej 25 lat, z uwzględnieniem zasad z art. 20 ustawy.

Dla osób urodzonych po 31 grudnia 1948 r. istotne jest to, że okresów ubezpieczenia w ZUS nie dolicza się do okresu wymaganego do uzyskania emerytury rolniczej na podstawie art. 20 ust. 1 pkt 3. Taka osoba musi więc wykazać wymagany okres ubezpieczenia rolniczego, a okresy z systemu powszechnego mają znaczenie przede wszystkim dla emerytury z ZUS.

Okres, w którym rolnik prowadził działalność gospodarczą, ale skutecznie pozostał w KRUS, pozostaje okresem ubezpieczenia rolniczego. Dodatkowo za okres opłacania składki w podwyższonej wysokości przysługuje dodatek do emerytury rolniczej w wysokości 0,5% emerytury podstawowej za każdy rok opłacania takiej składki. Nie oznacza to jednak, że jeden rok działalności liczy się jako dwa lata ubezpieczenia.

Czy można pobierać emeryturę z KRUS i emeryturę z ZUS?

W sprawach zbiegu świadczeń trzeba odróżnić ogólną zasadę od wyjątków. Zgodnie z art. 33 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, w razie zbiegu prawa do emerytury lub renty rolniczej z prawem do emerytury lub renty z innego ubezpieczenia społecznego zasadą jest wypłata jednego świadczenia: wyższego albo wybranego przez uprawnionego. Zasada zbiegu w systemie powszechnym wynika także z art. 96 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

Ustawa rolnicza przewiduje jednak ważny wyjątek. Przepisu o wypłacie jednego świadczenia nie stosuje się do osób uprawnionych jednocześnie do emerytury rolniczej oraz do emerytury przyznanej na podstawie art. 24 ust. 1, art. 24a albo art. 184 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. W praktyce dotyczy to wielu osób urodzonych po 31 grudnia 1948 r., którym ZUS przyznaje emeryturę na nowych zasadach.

Dlatego w opisanej sytuacji kluczowa będzie treść decyzji ZUS. Jeżeli ZUS przyzna emeryturę na jednej z podstaw wskazanych w art. 33 ust. 2a ustawy rolniczej, możliwa może być wypłata obu emerytur: rolniczej z KRUS oraz powszechnej z ZUS. Jeżeli natomiast sprawa dotyczy innego rodzaju świadczenia, renty albo szczególnego tytułu, konieczna jest osobna analiza przepisów o zbiegu.

Możliwość pobierania dwóch świadczeń nie oznacza dowolnego podwójnego zaliczania tych samych okresów. Okresy ubezpieczenia ocenia się według przepisów właściwych dla danego systemu, a organ rentowy powinien wskazać w decyzji podstawę prawną i przyjęte okresy.

Co zrobić po otrzymaniu decyzji z ZUS albo KRUS?

Po otrzymaniu decyzji należy sprawdzić przede wszystkim podstawę prawną świadczenia, wykaz przyjętych okresów ubezpieczenia, sposób obliczenia emerytury oraz informację o zbiegu świadczeń. W sprawach dotyczących KRUS i ZUS częstym problemem nie jest sam wiek emerytalny, lecz to, które okresy zostały zaliczone w którym systemie i czy organ prawidłowo zastosował wyjątek pozwalający na wypłatę obu emerytur.

Jeżeli decyzja jest niekorzystna albo nie uwzględnia udokumentowanych okresów, można wnieść odwołanie do sądu za pośrednictwem organu, który wydał decyzję. Co do zasady termin wynosi miesiąc od doręczenia decyzji. W odwołaniu warto wskazać konkretne zarzuty: pominięte okresy, błędną podstawę prawną, nieprawidłowe ustalenie zbiegu świadczeń albo nieuwzględnienie dodatku z tytułu opłacania podwyższonej składki KRUS.

Najczęstsze pytania

Czy podwyższona składka KRUS tworzy składki w ZUS?

Nie. Jeżeli jest to składka opłacana do KRUS w związku z pozostaniem w ubezpieczeniu rolniczym, nie staje się składką przedsiębiorcy zapisaną na koncie w ZUS. Może natomiast dawać dodatek do emerytury rolniczej na zasadach art. 27a ustawy.

Czy okres prowadzenia działalności gospodarczej liczy się do emerytury rolniczej?

Tak, jeżeli rolnik skutecznie pozostał w KRUS i nadal podlegał ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu rolników. Nie oznacza to jednak podwójnego liczenia lat. Dodatkowym skutkiem może być dodatek za opłacanie podwyższonej składki.

Jaki limit podatku obowiązuje przy działalności gospodarczej rolnika?

Limit dotyczy należnego podatku dochodowego, a nie przychodu. Za 2025 r. roczna kwota graniczna wynosiła 4576 zł. Za 2026 r. wynosi 4713 zł.

Jaki był faktyczny termin złożenia dokumentu podatkowego za 2025 r.?

Termin upłynął 1 czerwca 2026 r. Ogólna zasada z art. 5a nadal wskazuje 31 maja każdego roku, ale w 2026 r. 31 maja przypadł w niedzielę. Jeżeli końcowy dzień terminu przypada na sobotę albo dzień ustawowo wolny od pracy, termin upływa w następnym dniu, który nie jest sobotą ani dniem wolnym; dlatego KRUS wskazał 1 czerwca 2026 r. jako ostatni dzień na złożenie zaświadczenia albo oświadczenia.

Czy działalność gospodarcza pozwala pobierać emeryturę z ZUS i KRUS?

Może, ale tylko wtedy, gdy spełnione są warunki ustawowe. Ważny wyjątek dotyczy osób uprawnionych do emerytury rolniczej oraz emerytury z ZUS przyznanej na podstawie art. 24 ust. 1, art. 24a albo art. 184 ustawy emerytalnej.

Co zrobić, jeśli ZUS albo KRUS pominął okres ubezpieczenia?

Należy najpierw sprawdzić uzasadnienie decyzji i wykaz okresów. Jeżeli organ pominął okres, który można udowodnić, można wnieść odwołanie do sądu za pośrednictwem organu rentowego, zwykle w terminie miesiąca od doręczenia decyzji.

Podsumowanie

Rolnik, który prowadził działalność gospodarczą i opłacał podwyższoną składkę w KRUS, powinien odróżnić dwa skutki prawne. Po pierwsze, jeżeli spełnił warunki z art. 5a, okres ten pozostaje okresem ubezpieczenia rolniczego i może wpływać na emeryturę z KRUS, w tym przez dodatek za podwyższoną składkę. Po drugie, składki te nie są składkami ZUS i same w sobie nie zwiększają emerytury powszechnej.

W sprawach osób urodzonych po 31 grudnia 1948 r. szczególne znaczenie ma podstawa prawna decyzji ZUS. Jeżeli ZUS przyzna emeryturę na nowych zasadach, a KRUS przyzna emeryturę rolniczą, może być możliwa wypłata obu świadczeń. Każdą decyzję warto sprawdzić pod kątem podstawy prawnej, okresów ubezpieczenia, dodatku za podwyższoną składkę oraz zasad zbiegu świadczeń.

Przy drobnej aktywności zarobkowej trzeba odrębnie przeanalizować zagadnienie KRUS a działalność nierejestrowana.

Źródła:

• Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, w szczególności art. 5a, art. 17, art. 19, art. 20, art. 27a i art. 33 - Dz.U. 2025 poz. 1770.
• Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, komunikat z 22 maja 2026 r. o terminie złożenia zaświadczenia albo oświadczenia za 2025 r. - gov.pl/krus.
• Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, roczna kwota graniczna podatku dochodowego od przychodów z pozarolniczej działalności gospodarczej - gov.pl/krus.
• Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego, art. 57 § 4 - Dz.U. 2025 poz. 1691.
• Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - Dz.U. 2025 poz. 1749.
• Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego, przepisy o odwołaniach w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych - Dz.U. 1964 nr 43 poz. 296.