Umowa o dzieło z rolnikiem w KRUS – składki, PIT i VAT

Czy umowa o dzieło pozbawia rolnika ubezpieczenia w KRUS?

Co do zasady nie. Praca na umowę o dzieło nie spowoduje utraty prawa do ubezpieczenia KRUS, jeżeli jest to rzeczywiście umowa o dzieło, a nie umowa zlecenia, umowa o świadczenie usług albo ukryty stosunek pracy. Dla zachowania ubezpieczenia rolniczego kluczowe jest to, czy dana aktywność powoduje objęcie rolnika innym obowiązkowym ubezpieczeniem społecznym. Sama typowa umowa o dzieło takiego skutku nie wywołuje.

Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych nie wymienia zwykłej umowy o dzieło jako samodzielnego tytułu do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych. Dlatego rolnik może pozostać w KRUS, nawet jeżeli otrzyma wynagrodzenie za wykonanie konkretnego remontu. Nie obowiązuje tu odrębny limit kwotowy wynagrodzenia z umowy o dzieło, który sam przez się powodowałby utratę KRUS.

Trzeba jednak uważać na treść i sposób wykonywania umowy. Umowa o dzieło powinna prowadzić do oznaczonego rezultatu, np. wyremontowania konkretnej łazienki, położenia paneli w oznaczonym mieszkaniu albo wykonania określonego zakresu prac wykończeniowych z możliwością odbioru rezultatu. Jeżeli w praktyce wykonawca ma jedynie stale pomagać przy remontach, wykonywać bieżące polecenia i pozostawać w dyspozycji przedsiębiorcy, organ może zakwestionować umowę o dzieło.

Więcej o podobnych sytuacjach omawia artykuł: umowa o dzieło a ubezpieczenie KRUS.

Umowa o dzieło z osobą ubezpieczoną w KRUS a zgłoszenie RUD

Brak składek ZUS nie oznacza braku obowiązków formalnych. Od 2021 r. płatnicy składek oraz osoby fizyczne zawierające umowę o dzieło muszą co do zasady zgłosić taką umowę do ZUS na formularzu RUD. Termin wynosi 7 dni od dnia zawarcia umowy.

W opisanej sytuacji przedsiębiorca prowadzący firmę budowlaną powinien założyć, że umowę o dzieło z rolnikiem trzeba zgłosić do ZUS, nawet jeśli od wynagrodzenia nie odprowadza się składek. Zgłoszenie ma charakter ewidencyjny i nie zmienia samo w sobie umowy o dzieło w tytuł ubezpieczeniowy.

Wyjątki dotyczą m.in. umów zawartych z własnym pracownikiem albo wykonywanych na rzecz własnego pracodawcy. W takich przypadkach umowa może być traktowana dla celów ubezpieczeniowych jak zatrudnienie pracownicze. Nie zgłasza się też na RUD umów zawieranych z osobą prowadzącą działalność gospodarczą, jeżeli wykonuje ona usługi w zakresie tej działalności.

Podatek PIT od wynagrodzenia za umowę o dzieło

Jeżeli rolnik nie wykonuje umowy w ramach własnej działalności gospodarczej, a umowę zawiera z przedsiębiorcą, przychód z umowy o dzieło jest zasadniczo przychodem z działalności wykonywanej osobiście, o którym mowa w art. 13 pkt 8 ustawy PIT. W takiej sytuacji przedsiębiorca występuje jako płatnik PIT.

Płatnik powinien pobrać zaliczkę na podatek dochodowy według najniższej stawki skali podatkowej, czyli obecnie 12%, od przychodu pomniejszonego o koszty uzyskania przychodu. Przy typowej umowie o dzieło koszty wynoszą 20% przychodu. Po zakończeniu roku płatnik wykazuje wypłaty w informacji PIT-11, a pobrane zaliczki rozlicza w deklaracji PIT-4R.

Przy bardzo drobnych umowach, gdy kwota należności określona w umowie nie przekracza 200 zł, może mieć zastosowanie zryczałtowany podatek dochodowy. W praktyce przy remontach mieszkań takie kwoty występują rzadko, ale warto pamiętać o tym wyjątku przy pojedynczych, niewielkich pracach.

Czy można zastosować 50% koszty uzyskania przychodu?

Przy zwykłym remoncie mieszkania nie ma podstaw do stosowania 50% kosztów uzyskania przychodu. Takie koszty są związane z korzystaniem przez twórcę z praw autorskich lub praw pokrewnych albo z rozporządzaniem tymi prawami. Typowe prace remontowe, takie jak malowanie, układanie paneli, montaż drzwi, wymiana płytek czy biały montaż, nie są utworem w rozumieniu prawa autorskiego tylko dlatego, że wymagają fachowości.

W opisanej sytuacji bezpiecznym rozwiązaniem jest zastosowanie 20% kosztów uzyskania przychodu. 50% koszty można byłoby rozważać wyłącznie w szczególnym przypadku, gdy przedmiotem umowy byłby rzeczywisty utwór, np. indywidualny projekt twórczy, a umowa przewidywałaby przeniesienie autorskich praw majątkowych albo udzielenie licencji.

Czy wynagrodzenie rolnika jest kosztem firmy?

Wynagrodzenie wypłacone wykonawcy może stanowić koszt uzyskania przychodu przedsiębiorcy, jeżeli zostało poniesione w celu osiągnięcia, zachowania albo zabezpieczenia przychodu i jest właściwie udokumentowane. W praktyce warto mieć pisemną umowę, rachunek lub inny dokument rozliczeniowy, potwierdzenie wypłaty oraz protokół odbioru prac.

Sam fakt, że wykonawca jest ubezpieczony w KRUS, nie wyklucza zaliczenia wynagrodzenia do kosztów firmy. Problem może pojawić się wtedy, gdy umowa jest pozorna, prace nie zostały wykonane, koszt nie ma związku z działalnością albo dokumentacja nie pozwala wykazać rzeczywistego charakteru wydatku.

VAT przy usłudze remontowej wykonanej przez podwykonawcę na umowie o dzieło

Jeżeli przedsiębiorca zawiera z klientem umowę na remont i to przedsiębiorca odpowiada wobec klienta za wykonanie usługi, fakturę klientowi wystawia przedsiębiorca. Osoba wykonująca prace na podstawie umowy o dzieło nie staje się z tego powodu podatnikiem VAT, jeżeli nie działa samodzielnie jako przedsiębiorca, a warunki wykonania czynności, wynagrodzenie i odpowiedzialność wobec osób trzecich wynikają z relacji z zamawiającym.

Stawkę 8% VAT można zastosować do budowy, remontu, modernizacji, termomodernizacji, przebudowy lub określonych robót konserwacyjnych dotyczących obiektów zaliczanych do budownictwa objętego społecznym programem mieszkaniowym. Dla lokali mieszkalnych limit powierzchni wynosi 150 m², a dla budynków mieszkalnych jednorodzinnych 300 m².

Jeżeli powierzchnia przekracza te limity, obniżona stawka ma zastosowanie tylko do części podstawy opodatkowania odpowiadającej udziałowi powierzchni objętej limitem w całkowitej powierzchni użytkowej. Pozostała część usługi jest opodatkowana podstawową stawką VAT. Trzeba też odróżnić usługę remontową z materiałami od samej sprzedaży materiałów, która co do zasady podlega stawce właściwej dla towaru.

Przedsiębiorca może odliczyć VAT naliczony z faktur za materiały budowlane, jeżeli jest czynnym podatnikiem VAT, materiały służą czynnościom opodatkowanym i nie występują szczególne ograniczenia w odliczeniu. Odliczenie VAT nie jest automatycznym zwrotem; nadwyżka podatku naliczonego nad należnym może zostać przeniesiona na kolejne okresy albo zwrócona na zasadach określonych w ustawie o VAT.

FAQ

Podsumowanie

Zlecenie remontu rolnikowi ubezpieczonemu w KRUS na podstawie prawidłowej umowy o dzieło jest co do zasady dopuszczalne i nie powoduje samo przez się utraty KRUS ani obowiązku składek ZUS. Przedsiębiorca powinien jednak zadbać o prawidłowe opisanie dzieła, zgłoszenie RUD, pobór zaliczki PIT i dokumentację kosztu. W VAT decydujące znaczenie ma to, jaką usługę sprzedaje przedsiębiorca klientowi i czy dotyczy ona budownictwa objętego społecznym programem mieszkaniowym.

Źródła

1. Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - ISAP
2. Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - ISAP
3. Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych - ISAP
4. Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług - ISAP
5. Kodeks cywilny - umowa o dzieło, art. 627 i nast. - ISAP
6. Informacja ZUS o obowiązku zgłaszania umów o dzieło - ZUS

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.