Młody rolnik a praca i KRUS

Premia dla młodego rolnika – aktualne zasady w 2026 r.

Artykuł wymaga aktualizacji, ponieważ wcześniejsze zasady oparte były głównie na działaniu „Premie dla młodych rolników” w PROW 2014–2020. Obecnie nabory są prowadzone w ramach Planu Strategicznego dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023–2027, interwencja I.11 „Premie dla młodych rolników”. W naborze ogłoszonym na 2026 r. wnioski można składać od 1 czerwca do 30 lipca 2026 r. wyłącznie elektronicznie przez Platformę Usług Elektronicznych ARiMR.

W tym kontekście przydatny jest również poradnik: premia a zakup ziemi od rodziny.

Pomoc przyznaje się na rozpoczynanie i rozwój działalności rolniczej w gospodarstwie. W 2026 r. premia wynosi 300 tys. zł w przypadku prowadzenia albo planowanego prowadzenia produkcji zwierzęcej, za którą przyznano punkty zgodnie z regulaminem, oraz 200 tys. zł w pozostałych przypadkach. Pomoc jest wypłacana w dwóch ratach: 70% i 30%. Ten sam mechanizm może mieć znaczenie także przy: sprzedaż gospodarstwa po premii młodego rolnika.

Wnioskodawca musi mieć ukończone 18 lat i nieukończone 41 lat w dniu złożenia wniosku. Może już prowadzić działalność rolniczą, ale co do zasady nie wcześniej niż 24 miesiące przed złożeniem wniosku, albo jeszcze jej nie rozpocząć. Musi również posiadać numer EP, złożyć biznesplan i posiadać wymagane kwalifikacje albo zobowiązać się do ich uzupełnienia w przewidzianym terminie.

Jeżeli interesuje Cię pomoc w rozpoczęciu działalności na rzecz młodych rolników, szczególnie ważne jest prawidłowe ustalenie, kiedy nastąpiło rozpoczęcie gospodarstwa rolnego. Ta data może przesądzić o spełnieniu warunku 24 miesięcy.

Studia a rozpoczęcie prowadzenia gospodarstwa

W przypadku osoby uczącej się w szkole w systemie dziennym albo studiującej stacjonarnie regulamin przewiduje szczególną zasadę. Jeżeli taka osoba stała się właścicielem lub posiadaczem gospodarstwa o powierzchni co najmniej 1 ha użytków rolnych, rozpoczęcie prowadzenia działalności rolniczej może być ustalone dopiero na dzień zakończenia albo zaprzestania nauki lub studiów, jednak nie później niż z dniem ukończenia 26. roku życia. Warunkiem jest brak przerw w nauce lub studiach, a przy kontynuowaniu nauki na studiach – rozpoczęcie studiów w roku uzyskania świadectwa dojrzałości.

Ma to znaczenie dla studentów, którzy planują przejęcie gospodarstwa i jednocześnie chcą kontynuować naukę. Nie oznacza to jednak, że samo studiowanie automatycznie zwalnia z obowiązków wynikających z programu. Po przyznaniu pomocy trzeba pilnować terminów, biznesplanu, wymaganego tytułu prawnego do gruntów, rachunkowości rolniczej i późniejszego prowadzenia gospodarstwa jako kierujący.

Czy młody rolnik może podjąć pracę po otrzymaniu premii?

Nie ma jednej odpowiedzi dla wszystkich naborów i wszystkich beneficjentów. Najpierw trzeba ustalić, czy sprawa dotyczy starego programu PROW 2014–2020, czy aktualnej interwencji I.11 w PS WPR 2023–2027. W starszych decyzjach i umowach mogły pojawiać się inne obowiązki, w tym obowiązki dotyczące KRUS. W aktualnym modelu nacisk położony jest przede wszystkim na prowadzenie gospodarstwa jako jedyny kierujący, realizację biznesplanu i utrzymanie zobowiązań do końca okresu związania celem.

Powiązane kwestie szczegółowo omawiają materiały: zwrot premii młodego rolnika oraz zmiana właściciela a premia.

Z formularza umowy dla interwencji I.11 wynika, że okres związania celem kończy się z upływem 5 lat liczonych od dnia wypłaty pierwszej raty pomocy. Beneficjent powinien między innymi rozpocząć prowadzenie działalności rolniczej jako jedyny kierujący gospodarstwem najpóźniej w terminie 12 miesięcy od dnia przyznania pomocy, zrealizować biznesplan w terminie nie dłuższym niż 3 pełne lata kalendarzowe następujące po roku wyjściowym oraz prowadzić działalność rolniczą w gospodarstwie jako kierujący co najmniej od dnia wypłaty pierwszej raty do końca okresu związania celem.

Bardzo ważny jest także warunek przychodowy. Beneficjent powinien osiągnąć najpóźniej w roku docelowym co najmniej 60-procentowy udział przychodów uzyskiwanych w związku z działalnością rolniczą w gospodarstwie we wszystkich swoich przychodach i utrzymać ten udział do końca okresu związania celem. Dlatego nawet praca formalnie dopuszczalna z punktu widzenia KRUS może być problemem, jeżeli przychody z niej będą zbyt wysokie w relacji do przychodów rolniczych.

KRUS i ZUS – czy można je łączyć?

Co do zasady osoba objęta obowiązkowym ubezpieczeniem społecznym z tytułu umowy o pracę trafia do systemu ZUS. Dla rolnika oznacza to zazwyczaj utratę ubezpieczenia w KRUS, chyba że w danej sytuacji działa szczególny wyjątek ustawowy. Dlatego etat po otrzymaniu premii, zwłaszcza gdy umowa z ARiMR albo starsza decyzja wymaga pozostawania w KRUS, należy traktować jako rozwiązanie wysokiego ryzyka.

Inaczej wygląda część umów cywilnoprawnych. Art. 5b ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników pozwala rolnikowi lub domownikowi, który podlega ubezpieczeniu w KRUS w pełnym zakresie z mocy ustawy, nadal podlegać temu ubezpieczeniu mimo objęcia innym ubezpieczeniem społecznym z tytułu umowy zlecenia, umowy agencyjnej, innej umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy o zleceniu, albo powołania do rady nadzorczej. Warunek jest taki, aby miesięczny przychód z tego tytułu nie przekroczył kwoty równej minimalnemu wynagrodzeniu za pracę.

Od 1 stycznia 2026 r. limit przychodu, o którym mowa w art. 5b, wynosi 4806 zł miesięcznie. Liczy się przychód w rozliczeniu miesięcznym, a nie dochód po kosztach. Przekroczenie limitu może prowadzić do utraty ubezpieczenia w KRUS za dany okres, a to może wywołać dalsze konsekwencje wobec ARiMR, jeżeli utrzymanie KRUS było warunkiem pomocy lub elementem oceny zobowiązań beneficjenta.

Warto też pamiętać o studentach. Na podstawie art. 6 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych osoby wykonujące zlecenie, które są uczniami szkół ponadpodstawowych albo studentami do ukończenia 26 lat, nie podlegają z tego tytułu obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym. Po utracie statusu studenta albo po ukończeniu 26 lat sytuację trzeba ocenić ponownie.

Umowa o pracę, zlecenie, dzieło i działalność gospodarcza

Umowa o pracę jest najbardziej problematyczna z punktu widzenia KRUS, ponieważ zasadniczo tworzy obowiązkowy tytuł do ubezpieczeń w ZUS. Jeżeli beneficjent ma obowiązek pozostawania w KRUS albo jego sytuacja w ARiMR była oceniana przy założeniu osobistego prowadzenia gospodarstwa, etat może naruszyć zarówno przepisy ubezpieczeniowe, jak i zobowiązania wynikające z programu.

Umowa zlecenia może być bezpieczniejsza, ale tylko przy spełnieniu warunków z art. 5b ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Trzeba pilnować miesięcznego limitu przychodu, rodzaju umowy oraz tego, czy rolnik faktycznie podlega KRUS w pełnym zakresie z mocy ustawy. Sama nazwa umowy nie wystarczy, jeżeli w praktyce praca ma cechy stosunku pracy albo przychód przekracza limit.

Umowa o dzieło co do zasady nie jest tytułem do ubezpieczeń społecznych, chyba że została zawarta z własnym pracodawcą albo jest wykonywana na jego rzecz. Nie oznacza to jednak pełnej swobody. Przychód z dzieła może wpływać na ocenę, czy beneficjent utrzymuje wymagany udział przychodów rolniczych, a zakres pracy nie może uniemożliwiać faktycznego prowadzenia gospodarstwa.

Rozpoczęcie pozarolniczej działalności gospodarczej jest odrębnym problemem. Zachowanie KRUS przy działalności gospodarczej wymaga spełnienia warunków z art. 5a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, w tym wcześniejszego nieprzerwanego podlegania ubezpieczeniu rolniczemu w pełnym zakresie z mocy ustawy przez co najmniej 3 lata. W przypadku młodego rolnika dopiero rozpoczynającego gospodarowanie warunek ten często nie będzie spełniony.

Obowiązki informacyjne wobec KRUS i ARiMR

Rolnik powinien poinformować KRUS o okolicznościach mających wpływ na podleganie ubezpieczeniu i o zmianach takich okoliczności. W praktyce dotyczy to między innymi podjęcia zatrudnienia, zlecenia, działalności gospodarczej, nabycia lub utraty gruntów oraz innych zdarzeń wpływających na status ubezpieczeniowy.

Beneficjent pomocy powinien również niezwłocznie informować ARiMR o planowanych albo zaistniałych zdarzeniach związanych ze zmianą sytuacji faktycznej lub prawnej, jeżeli mogą mieć wpływ na realizację operacji, wypłatę pomocy albo spełnienie wymagań określonych w przepisach i umowie. Podjęcie pracy, wzrost przychodów pozarolniczych, utrata KRUS albo brak możliwości osobistego prowadzenia gospodarstwa mogą być właśnie takimi zdarzeniami.

Skutkiem naruszenia zobowiązań może być w szczególności odmowa wypłaty drugiej raty, obowiązek zwrotu części albo całości pomocy, problemy przy kontroli lub zakwestionowanie wykonania biznesplanu. Zakres konsekwencji wynika z konkretnej umowy, regulaminu naboru i stanu faktycznego.

FAQ

Czy młody rolnik musi być w KRUS przez 5 lat?

Nie można tego stwierdzić ogólnie dla każdego przypadku. W starszych naborach mogły obowiązywać konkretne warunki dotyczące KRUS, a w aktualnej interwencji I.11 kluczowe znaczenie ma regulamin i umowa z ARiMR. Obecnie trzeba przede wszystkim badać obowiązki prowadzenia gospodarstwa jako kierujący, realizacji biznesplanu, utrzymania zobowiązań przez okres związania celem i udziału przychodów rolniczych.

Czy można pracować na etacie po otrzymaniu premii?

Etat jest ryzykowny, ponieważ zwykle powoduje obowiązkowe ubezpieczenie w ZUS i może wyłączyć z KRUS. Może też utrudnić wykazanie, że beneficjent osobiście prowadzi gospodarstwo i osiąga wymagany udział przychodów rolniczych. Przed podjęciem etatu trzeba przeanalizować umowę z ARiMR i decyzję KRUS.

Czy umowa-zlecenie młodego rolnika powoduje utratę KRUS?

Nie zawsze. Rolnik albo domownik może pozostać w KRUS na podstawie art. 5b ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, jeżeli spełnia warunki tego przepisu, a miesięczny przychód ze zlecenia nie przekracza minimalnego wynagrodzenia. W 2026 r. limit wynosi 4806 zł miesięcznie.

Czy student do 26 lat na zleceniu podlega ZUS?

Co do zasady student wykonujący zlecenie do ukończenia 26 lat nie podlega z tego tytułu obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym. Po ukończeniu 26 lat albo utracie statusu studenta zlecenie trzeba ocenić ponownie według zwykłych zasad.

Czy można prowadzić działalność gospodarczą i zostać w KRUS?

Jest to możliwe tylko po spełnieniu warunków z art. 5a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Jednym z podstawowych warunków jest wcześniejsze nieprzerwane podleganie ubezpieczeniu rolniczemu w pełnym zakresie z mocy ustawy przez co najmniej 3 lata. Dla osoby, która dopiero rozpoczyna gospodarowanie jako młody rolnik, może to być przeszkoda.

Podsumowanie

Młody rolnik może w pewnych sytuacjach łączyć prowadzenie gospodarstwa z dodatkową pracą, ale nie każda forma pracy jest bezpieczna. Najmniej ryzykowne bywa zlecenie mieszczące się w limicie z art. 5b ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników albo zlecenie studenta do 26 lat, które nie rodzi obowiązkowych ubezpieczeń społecznych. Najbardziej ryzykowny jest etat, ponieważ zwykle powoduje przejście do ZUS i może podważyć spełnianie warunków programu.

Przed podjęciem pracy należy sprawdzić trzy rzeczy: treść regulaminu i umowy z ARiMR, aktualny status w KRUS oraz wpływ dodatkowych przychodów na warunek prowadzenia gospodarstwa i udział przychodów rolniczych. W sprawach rozpoczętych w starym PROW trzeba opierać się na decyzji i umowie właściwej dla danego naboru, bo zasady mogły różnić się od aktualnej interwencji I.11.

Źródła

1. Plan Strategiczny dla WPR 2023–2027 – interwencja „Premie dla młodych rolników”, Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi: gov.pl/rolnictwo
2. Ogłoszenie ARiMR: „Premie dla młodych rolników – nabór od 1 czerwca do 30 lipca 2026 r.”: gov.pl/arimr
3. Regulamin naboru wniosków dla interwencji I.11 w ramach PS WPR 2023–2027, nabór 2026: gov.pl/arimr
4. Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników: ISAP
5. Limit przychodu z art. 5b ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, KRUS: gov.pl/krus
6. Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych: ELI

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.