Młody rolnik a praca i KRUS

Premia dla młodego rolnika – zasady naboru 2026

Aktualne zasady programu wynikają z Planu Strategicznego dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023–2027, interwencja I.11 „Premie dla młodych rolników”. Wcześniejsze sprawy mogą nadal podlegać zasadom działania „Premie dla młodych rolników” w PROW 2014–2020, dlatego obu reżimów nie należy ze sobą utożsamiać.

W naborze 2026 wnioski można było składać wyłącznie elektronicznie przez Platformę Usług Elektronicznych ARiMR od 1 czerwca do 30 lipca 2026 r. Nabór zakończył się 30 lipca 2026 r. i na dzień 26 sierpnia 2026 r. nie było już możliwości złożenia wniosku w tej edycji. Termin kolejnego naboru należy sprawdzać w aktualnych komunikatach i harmonogramie ARiMR; dalsza część artykułu opisuje przede wszystkim zasady dotyczące beneficjentów i wpływ dodatkowej pracy na KRUS oraz obowiązki programu.

W tym kontekście przydatny jest również poradnik: premia a zakup ziemi od rodziny.

Pomoc przyznaje się na rozpoczynanie i rozwój działalności rolniczej w gospodarstwie. W naborze 2026 premia wynosi 300 tys. zł w przypadku prowadzenia albo planowanego prowadzenia produkcji zwierzęcej na warunkach określonych w regulaminie oraz 200 tys. zł w pozostałych przypadkach. Pomoc jest wypłacana w dwóch ratach: 70% i 30%. Ten sam mechanizm zobowiązań programu ma znaczenie także przy sprzedaży gospodarstwa po premii młodego rolnika.

Wnioskodawca musi mieć ukończone 18 lat i nieukończone 41 lat w dniu złożenia wniosku. Może już prowadzić działalność rolniczą, ale co do zasady nie wcześniej niż 24 miesiące przed złożeniem wniosku, albo jeszcze jej nie rozpocząć. Musi również posiadać numer identyfikacyjny w ewidencji producentów, złożyć biznesplan i posiadać wymagane kwalifikacje albo zobowiązać się do ich uzupełnienia w przewidzianym terminie.

Jeżeli chodzi o pomoc na rozpoczęcie działalności przez młodego rolnika, szczególnie ważne jest prawidłowe ustalenie, kiedy nastąpiło rozpoczęcie prowadzenia gospodarstwa rolnego. Ta data może przesądzić o spełnieniu warunku 24 miesięcy.

Studia a rozpoczęcie prowadzenia gospodarstwa

W przypadku osoby uczącej się w szkole w systemie dziennym albo studiującej stacjonarnie regulamin przewiduje szczególną zasadę. Jeżeli taka osoba stała się właścicielem lub posiadaczem gospodarstwa o powierzchni co najmniej 1 ha użytków rolnych, rozpoczęcie prowadzenia działalności rolniczej może być ustalone dopiero na dzień zakończenia albo zaprzestania nauki lub studiów, jednak nie później niż z dniem ukończenia 26. roku życia. Warunkiem jest brak przerw w nauce lub studiach, a przy kontynuowaniu nauki na studiach – rozpoczęcie studiów w roku uzyskania świadectwa dojrzałości.

Ma to znaczenie dla studentów, którzy planują przejęcie gospodarstwa i jednocześnie chcą kontynuować naukę. Nie oznacza to jednak, że samo studiowanie automatycznie zwalnia z obowiązków wynikających z programu. Po przyznaniu pomocy trzeba pilnować terminów, biznesplanu, wymaganego tytułu prawnego do gruntów, rachunkowości rolniczej i późniejszego prowadzenia gospodarstwa jako kierujący.

Czy młody rolnik może podjąć pracę po otrzymaniu premii?

Nie ma jednej odpowiedzi dla wszystkich naborów i wszystkich beneficjentów. Najpierw trzeba ustalić, czy sprawa dotyczy starego programu PROW 2014–2020, czy interwencji I.11 w PS WPR 2023–2027. W starszych decyzjach i umowach mogły występować inne obowiązki, w tym dotyczące KRUS. W aktualnym modelu nie ma ogólnego warunku podlegania KRUS dla każdego wnioskodawcy; znaczenie mają przede wszystkim obowiązki wynikające z regulaminu i umowy z ARiMR, w szczególności prowadzenie gospodarstwa jako jedyny kierujący, realizacja biznesplanu oraz utrzymanie wymaganych zobowiązań.

Powiązane kwestie szczegółowo omawiają materiały: premia dla młodego rolnika a praca za granicą oraz zmiana właściciela a premia.

Beneficjent powinien rozpocząć prowadzenie działalności rolniczej jako jedyny kierujący gospodarstwem najpóźniej w terminie 12 miesięcy od dnia przyznania pomocy, zrealizować biznesplan w terminie nie dłuższym niż 3 pełne lata kalendarzowe następujące po roku wyjściowym oraz prowadzić działalność rolniczą w gospodarstwie jako kierujący przez wymagany okres. Okres związania celem co do zasady obejmuje co najmniej 5 lat liczonych od wypłaty pierwszej raty pomocy, z uwzględnieniem zasad określonych w dokumentacji interwencji.

Bardzo ważny jest także warunek przychodowy. Beneficjent powinien najpóźniej w roku docelowym osiągnąć co najmniej 60-procentowy udział przychodów uzyskiwanych w związku z prowadzoną w gospodarstwie działalnością rolniczą we wszystkich swoich przychodach i następnie utrzymywać wymagany udział do końca okresu związania celem. Dlatego praca dopuszczalna z punktu widzenia KRUS może mimo to powodować problem z realizacją programu, jeżeli przychody pozarolnicze będą zbyt wysokie w relacji do przychodów uwzględnianych przez ARiMR jako związane z działalnością rolniczą.

KRUS i ZUS – czy można je łączyć?

Co do zasady osoba objęta obowiązkowym ubezpieczeniem społecznym z tytułu umowy o pracę trafia do systemu ZUS. Dla rolnika oznacza to zazwyczaj ustanie ubezpieczenia społecznego rolników, jeżeli nie ma podstawy do zastosowania szczególnego wyjątku ustawowego. Dlatego etat po otrzymaniu premii wymaga osobnej oceny – zwłaszcza w sprawach ze starszych naborów, w których pozostawanie w KRUS mogło stanowić element zobowiązań beneficjenta.

Inaczej wygląda część umów cywilnoprawnych. Art. 5b ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników pozwala rolnikowi lub domownikowi, który podlega ubezpieczeniu w KRUS w pełnym zakresie z mocy ustawy, nadal podlegać temu ubezpieczeniu mimo objęcia innym ubezpieczeniem społecznym z tytułu umowy zlecenia, umowy agencyjnej, innej umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy o zleceniu, albo powołania do rady nadzorczej. Warunkiem jest to, aby miesięczny przychód z tego tytułu nie przekroczył kwoty równej minimalnemu wynagrodzeniu za pracę.

Od 1 stycznia 2026 r. limit przychodu, o którym mowa w art. 5b, wynosi 4806 zł miesięcznie. Liczy się przychód w rozliczeniu miesięcznym, a nie dochód po potrąceniu kosztów. Przekroczenie limitu powoduje, że nie można korzystać z wyjątku przewidzianego w art. 5b na zasadach właściwych dla przychodu mieszczącego się w limicie, co może mieć również znaczenie dla zobowiązań wobec ARiMR, jeżeli status w KRUS ma znaczenie w konkretnej sprawie.

Warto też pamiętać o studentach. Na podstawie art. 6 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych osoby wykonujące zlecenie, które są uczniami szkół ponadpodstawowych albo studentami do ukończenia 26 lat, nie podlegają z tego tytułu obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym. Po utracie statusu studenta albo po ukończeniu 26 lat sytuację trzeba ocenić ponownie.

Umowa o pracę, zlecenie, dzieło i działalność gospodarcza

Umowa o pracę jest najbardziej problematyczna z punktu widzenia KRUS, ponieważ zasadniczo tworzy obowiązkowy tytuł do ubezpieczeń w ZUS. Sama utrata KRUS nie oznacza automatycznie naruszenia warunków aktualnej interwencji I.11, ponieważ jej regulamin nie ustanawia ogólnego obowiązku podlegania ubezpieczeniu w KRUS. Trzeba jednak sprawdzić umowę z ARiMR, sposób faktycznego kierowania gospodarstwem oraz wpływ wynagrodzenia z etatu na wymagany udział przychodów związanych z działalnością rolniczą. W starszych naborach dodatkowo może mieć znaczenie obowiązek pozostawania w KRUS wynikający z właściwych dla nich zasad.

Umowa zlecenia może być łatwiejsza do pogodzenia z KRUS, ale tylko przy spełnieniu warunków z art. 5b ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Trzeba pilnować miesięcznego limitu przychodu, rodzaju umowy oraz tego, czy rolnik faktycznie podlega KRUS w pełnym zakresie z mocy ustawy. Sama nazwa umowy nie wystarczy, jeżeli w praktyce wykonywana praca ma cechy stosunku pracy albo przychód przekracza limit.

Umowa o dzieło co do zasady nie jest tytułem do ubezpieczeń społecznych, chyba że została zawarta z własnym pracodawcą albo jest wykonywana na jego rzecz. Nie oznacza to jednak pełnej swobody. Przychód z dzieła może wpływać na ocenę struktury przychodów beneficjenta, a zakres pracy nie może uniemożliwiać faktycznego prowadzenia gospodarstwa.

Rozpoczęcie pozarolniczej działalności gospodarczej jest odrębnym problemem. Zachowanie KRUS przy działalności gospodarczej wymaga spełnienia warunków z art. 5a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, w tym wcześniejszego nieprzerwanego podlegania ubezpieczeniu rolniczemu w pełnym zakresie z mocy ustawy przez co najmniej 3 lata oraz pozostałych warunków przewidzianych w tym przepisie. W przypadku młodego rolnika dopiero rozpoczynającego gospodarowanie warunek 3 lat często nie będzie spełniony.

Obowiązki informacyjne wobec KRUS i ARiMR

Rolnik powinien informować KRUS o okolicznościach mających wpływ na podleganie ubezpieczeniu i o zmianach takich okoliczności. W praktyce dotyczy to między innymi podjęcia zatrudnienia, zlecenia, działalności gospodarczej, nabycia lub utraty gruntów oraz innych zdarzeń wpływających na status ubezpieczeniowy.

Beneficjent pomocy powinien również informować ARiMR o zdarzeniach związanych ze zmianą sytuacji faktycznej lub prawnej, jeżeli zgodnie z umową albo dokumentacją programu mogą mieć wpływ na realizację operacji, wypłatę pomocy lub spełnienie wymagań. Podjęcie pracy, istotny wzrost przychodów pozarolniczych albo zmiana sposobu faktycznego kierowania gospodarstwem mogą wymagać takiej analizy.

Skutkiem naruszenia zobowiązań może być w szczególności odmowa wypłaty drugiej raty, obowiązek zwrotu części albo całości pomocy lub zakwestionowanie prawidłowej realizacji biznesplanu. Zakres konsekwencji wynika z konkretnej umowy, regulaminu właściwego naboru i stanu faktycznego, dlatego nie można automatycznie przenosić sankcji ze starszego PROW na aktualną interwencję I.11.

FAQ

Czy nabór „Młody rolnik” 2026 jest jeszcze otwarty?

Nie. Nabór „Premie dla młodych rolników” 2026 trwał od 1 czerwca do 30 lipca 2026 r. i jest zakończony. Wnioski w tej edycji można było składać wyłącznie przez Platformę Usług Elektronicznych ARiMR.

Czy po zakończeniu naboru zasady pracy i KRUS nadal dotyczą beneficjentów 2026?

Tak. Zakończenie terminu składania nowych wniosków nie kończy obowiązków osób, które uzyskały pomoc albo których wnioski są rozpatrywane. Po przyznaniu pomocy nadal trzeba przestrzegać umowy z ARiMR, realizować biznesplan, prowadzić gospodarstwo jako kierujący i spełniać obowiązki obowiązujące przez okres związania celem. Osobno trzeba ocenić wpływ pracy na KRUS i strukturę przychodów.

Czy młody rolnik musi być w KRUS przez 5 lat?

Nie można przyjąć takiej uniwersalnej zasady. W starszych naborach mogły obowiązywać konkretne wymagania dotyczące KRUS, natomiast aktualna interwencja I.11 nie ustanawia ogólnego obowiązku podlegania KRUS przez każdego beneficjenta. Trzeba sprawdzić regulamin i umowę właściwe dla konkretnego naboru oraz zobowiązania dotyczące prowadzenia gospodarstwa, biznesplanu i struktury przychodów.

Czy można pracować na etacie po otrzymaniu premii?

Sam etat nie jest automatycznie zakazany przez aktualną interwencję I.11, ale zwykle powoduje obowiązkowe ubezpieczenie w ZUS i może wyłączyć z KRUS. Wynagrodzenie z pracy może również utrudnić zachowanie wymaganego udziału przychodów związanych z działalnością rolniczą. W sprawach ze starszych naborów trzeba dodatkowo sprawdzić, czy pozostawanie w KRUS było odrębnym zobowiązaniem beneficjenta.

Czy umowa-zlecenie młodego rolnika powoduje utratę KRUS?

Nie zawsze. Rolnik albo domownik może pozostać w KRUS na podstawie art. 5b ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, jeżeli podlega temu ubezpieczeniu w pełnym zakresie z mocy ustawy, spełnia pozostałe warunki przepisu, a miesięczny przychód ze zlecenia nie przekracza minimalnego wynagrodzenia. W 2026 r. limit wynosi 4806 zł miesięcznie.

Czy można prowadzić działalność gospodarczą i zostać w KRUS?

Jest to możliwe po spełnieniu warunków z art. 5a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Jednym z podstawowych wymogów jest wcześniejsze nieprzerwane podleganie ubezpieczeniu rolniczemu w pełnym zakresie z mocy ustawy przez co najmniej 3 lata. Trzeba też spełnić pozostałe warunki ustawowe. Dla osoby, która dopiero rozpoczyna gospodarowanie jako młody rolnik, wymóg 3 lat może być przeszkodą.

Podsumowanie

Młody rolnik może w określonych sytuacjach łączyć prowadzenie gospodarstwa z dodatkową pracą. Nie należy jednak sprowadzać problemu do pytania, czy każda praca powoduje utratę premii albo czy każdy beneficjent musi pozostawać w KRUS przez 5 lat. W aktualnej interwencji I.11 trzeba przede wszystkim analizować umowę z ARiMR, osobiste kierowanie gospodarstwem, realizację biznesplanu i strukturę przychodów, a kwestie KRUS oceniać według ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników.

Przed podjęciem etatu, zlecenia lub działalności gospodarczej należy więc sprawdzić trzy elementy: zasady programu właściwe dla danego naboru, aktualny status ubezpieczeniowy oraz wpływ dodatkowej aktywności i przychodów na zobowiązania wobec ARiMR. W sprawach rozpoczętych w ramach PROW 2014–2020 trzeba opierać się na dokumentach właściwych dla tamtej edycji, a nie automatycznie stosować zasady interwencji I.11 PS WPR 2023–2027.

Źródła

1. Plan Strategiczny dla WPR 2023–2027 – interwencja „Premie dla młodych rolników”, Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi: gov.pl/rolnictwo
2. ARiMR, „Premie dla młodych rolników – nabór od 1 czerwca do 30 lipca 2026 r.”: gov.pl/arimr
3. Regulamin naboru wniosków dla interwencji I.11 w ramach PS WPR 2023–2027: gov.pl/arimr
4. Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników: ISAP
5. KRUS, limit przychodu z art. 5b ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników: gov.pl/krus
6. Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych: ELI