- Od 15 czerwca 2022 r. prowadzenie działalności rolniczej nie wpływa na wysokość emerytury rolniczej. Emeryt nie musi oddawać gospodarstwa w dzierżawę, aby otrzymywać emeryturę w pełnej wysokości.
- Art. 28 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników dotyczy obecnie renty rolniczej; odpowiednio stosuje się go także do renty rodzinnej przysługującej osobie pełnoletniej.
- Przy rencie stałej dzierżawa służąca wykazaniu zaprzestania działalności powinna być pisemna i zawarta co najmniej na 10 lat. Przy rencie okresowej okres dzierżawy powinien obejmować co najmniej okres wskazany w decyzji KRUS.
- Aktualny art. 28 ust. 4 pkt 1 wymaga potwierdzenia zawarcia takiej umowy przez właściwego wójta; nie wskazuje zgłoszenia umowy do ewidencji gruntów i budynków jako warunku wypłaty części uzupełniającej renty.
- Jeżeli KRUS kwestionuje umowę lub zawiesza część świadczenia, warto żądać podstawy prawnej na piśmie i ocenić treść decyzji oraz faktyczny sposób korzystania z gospodarstwa.
Emerytura a renta KRUS – kiedy dzierżawa wpływa na świadczenie?
Obecnie nie można łączyć w jedną regułę emerytury rolniczej i renty rolniczej. Od 15 czerwca 2022 r. emerytura rolnicza jest wypłacana w pełnej wysokości także wtedy, gdy emeryt nadal prowadzi działalność rolniczą. KRUS wprost wskazuje, że emeryt nie musi przenosić własności ani posiadania gospodarstwa i nie musi go wydzierżawiać tylko po to, aby zachować pełną emeryturę.
Inaczej jest przy rencie rolniczej z tytułu niezdolności do pracy. Zgodnie z art. 28 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników wypłata renty rolniczej ulega częściowemu zawieszeniu, jeżeli rencista prowadzi działalność rolniczą. Zawieszenie dotyczy przede wszystkim części uzupełniającej renty. Jeżeli rencista nie zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej, część ta może zostać zawieszona na zasadach określonych w art. 28.
Do pełnoletniej osoby pobierającej rentę rodzinną stosuje się odpowiednio m.in. art. 28 ust. 3, 4 i 6–10. Dlatego również przy rencie rodzinnej trzeba odrębnie zbadać, czy świadczeniobiorca prowadzi działalność rolniczą i czy spełnia warunki pozwalające uznać, że jej zaprzestał.
Pan Stanisław pobiera emeryturę rolniczą i nadal sam prowadzi gospodarstwo. Nie musi zawierać 10-letniej umowy dzierżawy ani wykazywać zaprzestania działalności rolniczej tylko po to, aby otrzymywać emeryturę w pełnej wysokości. Zasada dotycząca zawieszenia części uzupełniającej z art. 28 odnosi się obecnie do rent, a nie do zwykłej emerytury rolniczej.
Jakie warunki powinna spełniać dzierżawa przy rencie KRUS?
Jeżeli dzierżawa ma służyć wykazaniu zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej przez rencistę, trzeba stosować aktualne brzmienie art. 28 ust. 4 pkt 1 ustawy. Przepis ten nie uzależnia takiej dzierżawy od zgłoszenia umowy do ewidencji gruntów i budynków.
Przy rencie stałej grunty powinny być wydzierżawione na podstawie pisemnej umowy zawartej co najmniej na 10 lat. Przy rencie okresowej umowa powinna obejmować co najmniej okres wskazany w decyzji Prezesa KRUS o przyznaniu renty. Zawarcie umowy powinien potwierdzić wójt właściwy ze względu na miejsce położenia przedmiotu dzierżawy; w praktyce KRUS wskazuje również burmistrza albo prezydenta miasta, odpowiednio do właściwości miejscowej.
Znaczenie ma także osoba dzierżawcy. Aktualny przepis wyłącza małżonka rencisty, osobę pozostającą z rencistą we wspólnym gospodarstwie domowym oraz małżonka takiej osoby. Sam fakt pokrewieństwa nie wyłącza więc automatycznie każdego dziecka lub innego zstępnego. KRUS w aktualnych wyjaśnieniach dopuszcza dzierżawę m.in. dzieciom lub wnukom, jeżeli nie pozostają z rencistą we wspólnym gospodarstwie domowym.
Umowa powinna jasno identyfikować strony i działki, określać czas trwania dzierżawy oraz oddawać grunty dzierżawcy do faktycznego używania i pobierania pożytków. Jeżeli rzeczywisty stan korzystania z gospodarstwa odbiega od treści dokumentu, może to mieć znaczenie w sporze z KRUS.
Pani Maria ma stałą rentę rolniczą i wydzierżawia gospodarstwo córce mieszkającej osobno. Sama okoliczność, że dzierżawcą jest córka, nie przekreśla umowy dla celów art. 28. Trzeba jednak zachować formę pisemną, okres co najmniej 10 lat, uzyskać wymagane potwierdzenie zawarcia umowy i upewnić się, że córka nie pozostaje z rencistką we wspólnym gospodarstwie domowym.
KRUS kwestionuje Twoją umowę dzierżawy?
Prawnik może sprawdzić rodzaj świadczenia, treść umowy, decyzję KRUS i to, czy organ stosuje aktualne brzmienie art. 28. Może też pomóc przygotować wyjaśnienia albo odwołanie.
Prześlij umowę i decyzję do analizy ›Gmina, KRUS czy starostwo – gdzie załatwia się formalności?
Na potrzeby art. 28 ust. 4 pkt 1 najważniejsze jest potwierdzenie zawarcia umowy przez właściwego wójta. Nie należy utożsamiać tej czynności z przekazaniem umowy do KRUS ani z ujawnianiem danych w ewidencji gruntów i budynków.
KRUS jest organem, który ocenia wpływ dzierżawy na wypłatę renty. Do KRUS należy więc przedstawić umowę i dokumenty potrzebne do wykazania spełnienia warunków ustawowych. Samo złożenie umowy w KRUS nie zastępuje jednak wymaganego potwierdzenia jej zawarcia przez właściwy organ gminy.
Ewidencję gruntów i budynków prowadzi zasadniczo starosta, a w mieście na prawach powiatu prezydent miasta. Jest to jednak odrębny rejestr prowadzony na podstawie Prawa geodezyjnego i kartograficznego. Aktualny art. 28 ust. 4 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników nie wymienia zgłoszenia umowy do EGiB jako warunku uznania dzierżawy przy rencie.
Jeżeli KRUS żąda potwierdzenia „wpisu do ewidencji”, warto poprosić o pisemne wskazanie podstawy prawnej i dokładne sprecyzowanie, jakiego dokumentu organ oczekuje. Pozwala to odróżnić ustawowy warunek potwierdzenia umowy przez wójta od ewentualnej, odrębnej kwestii aktualizacji danych ewidencyjnych.
Kolejna umowa po zakończeniu poprzedniej – co z ciągłością dzierżawy?
Jeżeli poprzednia dzierżawa była podstawą wypłaty części uzupełniającej renty, jej wygaśnięcie może spowodować konieczność ponownego wykazania, że rencista zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej. Nową umowę trzeba oceniać według aktualnych wymagań art. 28, w szczególności pod kątem formy, okresu, osoby dzierżawcy i potwierdzenia jej zawarcia.
Najbezpieczniej unikać przerw między kolejnymi umowami. Jeżeli jedna umowa kończy się 31 marca, a następna zaczyna obowiązywać dopiero 20 maja, KRUS może badać, kto w okresie przerwy posiadał i użytkował gospodarstwo oraz czy rencista ponownie podjął działalność rolniczą. Sama przerwa nie przesądza automatycznie wyniku sprawy, ale wymaga wyjaśnienia.
Warto zachować potwierdzenia złożenia dokumentów, korespondencję z gminą i KRUS oraz dowody dotyczące faktycznego korzystania z gruntów. Jeżeli umowa wygasła lub zmienił się dzierżawca, rencista powinien poinformować o tym jednostkę KRUS wypłacającą świadczenie.
Pan Jan pobiera stałą rentę rolniczą. Poprzednia 10-letnia dzierżawa wygasła, a nową umowę podpisał dopiero po kilku tygodniach. KRUS może poprosić o wyjaśnienie okresu przerwy. W takiej sytuacji trzeba przedstawić nową umowę spełniającą aktualne warunki oraz opisać, kto faktycznie użytkował gospodarstwo między umowami.
Co zrobić, gdy KRUS wskazuje brak formalności albo zawiesza część renty?
Najpierw trzeba ustalić, jakiego świadczenia dotyczy sprawa. Jeżeli chodzi o zwykłą emeryturę rolniczą, samo dalsze prowadzenie gospodarstwa ani brak dzierżawy nie stanowią od 15 czerwca 2022 r. podstawy do obniżenia emerytury z tego powodu.
Jeżeli sprawa dotyczy renty rolniczej lub pełnoletniej renty rodzinnej, należy sprawdzić decyzję KRUS i porównać ją z aktualnym art. 28. Przy dzierżawie trzeba zweryfikować w szczególności okres umowy, jej formę, osobę dzierżawcy oraz potwierdzenie zawarcia umowy przez właściwego wójta. Jeżeli KRUS powołuje się na brak wpisu do EGiB, warto zażądać wskazania konkretnej podstawy prawnej takiego żądania.
W sprawach dotyczących wypłaty świadczenia najlepiej działać na piśmie. Telefoniczna informacja z KRUS może pomóc organizacyjnie, ale nie zastąpi wezwania, decyzji ani dowodu złożenia dokumentów. Pisma warto składać za potwierdzeniem wpływu lub wysyłać w sposób pozwalający wykazać datę nadania i doręczenia.
Jeżeli KRUS wyda decyzję o zawieszeniu części uzupełniającej renty, odwołanie przysługuje do sądu okręgowego – sądu pracy i ubezpieczeń społecznych. Zgodnie z informacją KRUS termin na odwołanie wynosi miesiąc od doręczenia decyzji. Odwołanie składa się za pośrednictwem organu, który wydał decyzję.
FAQ
Czy emeryt KRUS musi wydzierżawić gospodarstwo, aby pobierać pełną emeryturę?
Nie. Od 15 czerwca 2022 r. prowadzenie działalności rolniczej nie wpływa na wysokość emerytury rolniczej. Emeryt może nadal posiadać i prowadzić gospodarstwo bez obowiązku zawierania dzierżawy wyłącznie dla zachowania pełnej emerytury.
Kiedy 10-letnia dzierżawa jest potrzebna przy rencie KRUS?
Przy rencie stałej dzierżawa uwzględniana na podstawie art. 28 ust. 4 pkt 1 powinna być zawarta na piśmie co najmniej na 10 lat. Przy rencie okresowej nie stosuje się automatycznie 10 lat – umowa powinna obejmować co najmniej okres wskazany w decyzji o przyznaniu renty.
Czy zgłoszenie umowy do KRUS zastępuje potwierdzenie przez wójta?
Nie. KRUS ocenia prawo do wypłaty świadczenia, natomiast art. 28 ust. 4 pkt 1 wymaga, aby zawarcie umowy dzierżawy potwierdził właściwy wójt. Przekazanie egzemplarza umowy do KRUS nie zastępuje tego potwierdzenia.
Czy dzierżawa musi być zgłoszona do ewidencji gruntów i budynków, aby KRUS wypłacał rentę?
Aktualny art. 28 ust. 4 pkt 1 nie ustanawia zgłoszenia dzierżawy do EGiB jako warunku uznania zaprzestania działalności rolniczej. EGiB jest odrębnym rejestrem prowadzonym zasadniczo przez starostę. Jeżeli KRUS żąda dokumentu z EGiB, warto poprosić o wskazanie podstawy prawnej i celu takiego żądania.
Czy dziecko rencisty może być dzierżawcą gospodarstwa?
Tak, samo pokrewieństwo nie wyklucza dziecka. Problem powstaje, jeżeli dziecko pozostaje z rencistą we wspólnym gospodarstwie domowym. Aktualny art. 28 wyłącza małżonka rencisty, osobę pozostającą z nim we wspólnym gospodarstwie domowym oraz małżonka takiej osoby.
Czy KRUS może zawiesić wypłatę z powodu prowadzenia gospodarstwa?
Przy zwykłej emeryturze rolniczej – nie z tego powodu. Przy rencie rolniczej z tytułu niezdolności do pracy oraz, odpowiednio, przy pełnoletniej rencie rodzinnej prowadzenie działalności rolniczej może skutkować zawieszeniem części świadczenia na zasadach określonych w ustawie.
Twoja sytuacja wymaga indywidualnej oceny?
Opisz rodzaj świadczenia, treść umowy dzierżawy i stanowisko KRUS. Prawnik może ocenić, czy formalności odpowiadają aktualnym przepisom i jakie dalsze działania są zasadne.
Opisz swoją sprawę prawnikowi ›Wycena zwykle w ciągu 2 godzin
Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje
Źródła:
1. Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, t.j. Dz.U. 2025 poz. 1770 – ELI
2. Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, „Emerytura rolnicza” – gov.pl
3. Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, „Zaprzestanie prowadzenia działalności rolniczej jako warunek wypłaty części uzupełniającej rolniczych świadczeń rentowych” – gov.pl
4. Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. – Prawo geodezyjne i kartograficzne, t.j. Dz.U. 2024 poz. 1151 z późn. zm. – ELI
