Stary dług w KRUS a darowizna gospodarstwa dzieciom

Czy stary dług w KRUS może przejść na spadkobierców?

Jeżeli osoba zobowiązana do opłacania składek KRUS zmarła, jej zaległości mogą obciążać spadkobierców na zasadach odpowiedzialności za zobowiązania spadkowe oraz na podstawie przepisów dotyczących należności składkowych. Nie wystarcza jednak ogólna informacja, że „kiedyś był dług”. Trzeba ustalić, za jaki dokładnie okres powstały składki, kto był płatnikiem, czy KRUS wydał decyzję wobec spadkobierców albo następcy prawnego i czy decyzja została skutecznie doręczona.

W przypadku zadłużenia z tytułu składek po zmarłym rolniku szczególne znaczenie ma to, czy zobowiązanie rzeczywiście przeszło na spadkobierców. Szerzej omawiamy ten problem w materiale: składki KRUS a spadkobiercy gospodarstwa.

Przy bardzo starych zaległościach, np. z lat 90., trzeba dodatkowo uwzględnić przepisy obowiązujące w dacie wymagalności składek oraz przepisy przejściowe. W orzecznictwie wskazywano, że zobowiązania przedawnione przed zmianą przepisów nie „odżywają” tylko dlatego, że później zmieniono długość terminu przedawnienia. Jednocześnie zobowiązania, które przed zmianą nie były jeszcze przedawnione, mogły być oceniane według nowych reguł intertemporalnych.

Przedawnienie składek KRUS – aktualna zasada 5 lat

Aktualnie art. 41b ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników przewiduje, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. W praktyce oznacza to, że każdą składkę trzeba badać oddzielnie, według jej terminu płatności i późniejszych zdarzeń wpływających na bieg terminu.

Ustawa przewiduje również szczególną regułę dla decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej lub następcy prawnego. Przedawnienie należności wynikających z takiej decyzji następuje po 5 latach, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym decyzja została wydana. Dlatego przy długu po zmarłym rolniku trzeba sprawdzić nie tylko pierwotne terminy płatności składek, lecz także to, czy i kiedy wydano decyzję wobec spadkobierców.

Jeżeli chcesz porównać podobne sytuacje związane z zaległościami, przydatny może być także artykuł o tym, jak KRUS ocenia przedawnienie należności składkowych.

Kiedy przedawnienie może się wydłużyć?

Samo upływanie czasu nie zawsze wystarczy. Bieg przedawnienia może nie rozpocząć się, ulec zawieszeniu albo zostać przerwany w przypadkach wskazanych w art. 41b ustawy. Najważniejsze z nich to rozłożenie należności na raty, odroczenie terminu płatności, podjęcie pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności, o której dłużnik został zawiadomiony, ogłoszenie upadłości oraz sytuacje, w których rozstrzygnięcie sprawy zależy od zagadnienia wstępnego.

W przypadku śmierci spadkodawcy bieg przedawnienia ulega zawieszeniu od dnia śmierci do dnia uprawomocnienia się postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku, jednak nie dłużej niż do dnia, w którym upłynęły 2 lata od śmierci spadkodawcy. To ważne przy zaległościach po zmarłym rolniku, ponieważ termin przedawnienia może być liczony inaczej niż w zwykłej sprawie samego płatnika.

W aktualnym stanie prawnym trzeba też odróżnić zawieszenie od przerwania biegu przedawnienia. Czynność egzekucyjna, o której dłużnik został zawiadomiony, co do zasady zawiesza bieg terminu do zakończenia postępowania egzekucyjnego. Przerwanie biegu terminu ustawa wiąże natomiast z ogłoszeniem upadłości.

Hipoteka w księdze wieczystej a zaległości KRUS

Największe ryzyko przy przekazywaniu gospodarstwa pojawia się wtedy, gdy zaległość KRUS została zabezpieczona hipoteką. Zgodnie z art. 41b ust. 2 ustawy należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką nie ulegają przedawnieniu w pełnym praktycznym znaczeniu. Po upływie terminu przedawnienia mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki, do wysokości zaległych składek i odsetek liczonych do dnia przedawnienia.

Jeżeli księga wieczysta gospodarstwa nie wykazuje hipoteki na rzecz KRUS, jest to bardzo ważna informacja. Nie przesądza jeszcze o tym, że w KRUS nie ma żadnych zaległości, ale oznacza, że sama nieruchomość nie jest ujawniona w księdze jako przedmiot takiego zabezpieczenia. Przed darowizną warto pobrać aktualny odpis księgi wieczystej i zachować go razem z dokumentami z KRUS.

Czy można przekazać gospodarstwo dzieciom mimo starego długu?

Co do zasady darowizna gospodarstwa nie powoduje automatycznie, że dzieci stają się dłużnikami osobistymi z tytułu zaległych składek rodziców albo dziadków. Dziecko, które otrzyma gospodarstwo, odpowiada jednak za obciążenia ujawnione na nieruchomości, np. hipotekę. Inaczej należy także oceniać sytuację, gdy dziecko jest jednocześnie spadkobiercą osoby zadłużonej albo gdy KRUS wydał wobec niego decyzję o odpowiedzialności.

Jeżeli zaległość istnieje i jest wymagalna, darowizna może utrudnić sytuację darczyńcy. Wierzyciel publicznoprawny może badać, czy rozporządzenie majątkiem nie prowadziło do pokrzywdzenia wierzyciela. Dlatego przed aktem notarialnym najbezpieczniej jest najpierw wyjaśnić stan konta w KRUS, ewentualnie złożyć wniosek o uznanie przedawnienia, sprostowanie ewidencji albo wydanie decyzji, od której będzie można się odwołać.

Zobacz również: jak darować grunty rolne, żeby nie płacić podatku.

Zaświadczenie z KRUS przed aktem notarialnym

Przed darowizną warto uzyskać z KRUS zaświadczenie o niezaleganiu albo zaświadczenie stwierdzające zadłużenie z tytułu składek. KRUS wydaje zaświadczenia m.in. o podleganiu ubezpieczeniu społecznemu rolników, ubezpieczeniu zdrowotnemu, niezaleganiu, zadłużeniu oraz niefigurowaniu w ewidencji. Wniosek można złożyć osobiście, pocztą albo elektronicznie, z podpisem kwalifikowanym, zaufanym albo osobistym.

Zaświadczenie powinno być wydane bez zbędnej zwłoki, nie później niż w terminie 7 dni od doręczenia wniosku. KRUS może jednak przeprowadzić postępowanie wyjaśniające, jeżeli przed wydaniem zaświadczenia musi sprawdzić dane w ewidencji. W praktyce warto wskazać we wniosku cel wydania dokumentu, np. planowaną darowiznę gospodarstwa, oraz poprosić o jednoznaczne potwierdzenie, czy istnieją zaległości z tytułu składek.

Nie należy zakładać, że notariusz zawsze z mocy ustawy zażąda identycznego zestawu dokumentów. Zakres dokumentów zależy od rodzaju czynności, stanu księgi wieczystej, historii gospodarstwa i praktyki kancelarii notarialnej. Zaświadczenie z KRUS jest jednak bardzo przydatne dowodowo, bo pozwala uniknąć sporu już po podpisaniu aktu.

Czy dzieci po darowiźnie będą mogły zgłosić się do KRUS?

Otrzymanie gospodarstwa nie oznacza jeszcze automatycznie, że dziecko będzie objęte ubezpieczeniem w KRUS. Ubezpieczeniu rolniczemu z mocy ustawy podlega zasadniczo rolnik, którego gospodarstwo obejmuje obszar użytków rolnych powyżej 1 ha przeliczeniowego albo dział specjalny produkcji rolnej, jeżeli nie podlega innemu ubezpieczeniu społecznemu i nie ma ustalonego prawa do emerytury lub renty. Podobne warunki dotyczą domownika rolnika.

Jeżeli dziecko pracuje na etacie, prowadzi działalność gospodarczą objętą ZUS albo ma ustalone prawo do emerytury lub renty, podleganie KRUS może być wyłączone albo wymagać odrębnej oceny. Stary dług rodziców nie jest samodzielną przeszkodą do zgłoszenia dziecka do KRUS, ale niewyjaśniona sytuacja składkowa gospodarstwa może powodować praktyczne problemy przy ustalaniu historii posiadania i obowiązków płatnika.

Co zrobić krok po kroku?

Najpierw należy sprawdzić aktualną księgę wieczystą gospodarstwa, w szczególności dział IV dotyczący hipoteki. Następnie warto wystąpić do KRUS o zaświadczenie o niezaleganiu albo o pełną informację o zadłużeniu, z podaniem okresów, kwot, odsetek, decyzji i czynności egzekucyjnych. Jeżeli KRUS wykaże dług, trzeba zbadać przedawnienie każdej należności i ustalić, czy nie doszło do zawieszenia albo przerwania biegu terminu.

Jeżeli zaległość wygląda na przedawnioną, warto złożyć do KRUS pisemne stanowisko z zarzutem przedawnienia i wnioskiem o skorygowanie ewidencji albo wydanie rozstrzygnięcia. Gdy KRUS wyda decyzję niekorzystną, co do zasady można ją zaskarżyć w trybie właściwym dla spraw z zakresu ubezpieczeń społecznych. Dopiero po wyjaśnieniu tych kwestii bezpieczniej przygotować darowiznę gospodarstwa.

FAQ

Podsumowanie

Przekazanie gospodarstwa dzieciom przy starym długu KRUS jest możliwe, ale nie powinno odbywać się bez wcześniejszej weryfikacji. Kluczowe jest ustalenie, czy dług nadal istnieje, czy uległ przedawnieniu, czy był zabezpieczony hipoteką oraz czy KRUS wydał decyzję wobec spadkobierców lub następców prawnych. Przy zadłużeniu sprzed kilkunastu lub kilkudziesięciu lat najczęściej decydują szczegóły: daty wymagalności, doręczenia pism, czynności egzekucyjne i wpisy w księdze wieczystej.

Przed aktem notarialnym warto mieć aktualny odpis księgi wieczystej i pisemne stanowisko KRUS. Jeżeli organ wykazuje zadłużenie, nie należy poprzestawać na ustnej informacji z placówki. Trzeba ustalić podstawę prawną i rozważyć zarzut przedawnienia albo odwołanie od decyzji.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - ELI / tekst aktu oraz ISAP.
2. Art. 41b ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników - przedawnienie należności z tytułu składek, hipoteka, zawieszenie i przerwanie biegu terminu.
3. Informacja KRUS o wydawaniu zaświadczeń: gov.pl / KRUS - zaświadczenia.
4. Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - ISAP, w szczególności przepisy o wydawaniu zaświadczeń.
5. Wyrok WSA w Kielcach z dnia 3 grudnia 2009 r., sygn. akt I SA/Ke 402/09 - dotyczący skutków zmian terminu przedawnienia składek KRUS.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.