Indywidualne Porady Prawne

Masz problem z podziałem gospodarstw lub spadkobraniem?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Spłata rodzeństwa po przejęciu gospodarstwa rolnego

Mateusz Rzeszowski • Opublikowane: 2019-11-04

Mam pytanie dotyczące spłaty rodzeństwa po przejęciu gospodarstwa rolnego przez naszego brata. Ojciec przepisał mu 8 lat temu całe gospodarstwo w zamian za rentę strukturalną. Ja, córka, niestety nic nie otrzymałam od rodziców, a brat nie chce mnie spłacić. Czy ja i pozostałe rodzeństwo mamy szansę na uzyskanie od brata zachowku? A czy żyjący jeszcze rodzice mogą spisać testament, w którym zmuszą syna do spłaty pozostałego rodzeństwa?

Mateusz Rzeszowski

»Wybrane opinie klientów

Z usług serwisu korzystałam już dwukrotnie. Za każdym razem otrzymałam odpowiedź szybko. Była ona wyczerpująca i przedstawiona w sposób dla mnie jasny. Ponadto zawierała przepisy prawne dotyczące mojego problemu oraz informacje o wyrokach sądu w sprawach podobnych do mojej.
Elżbieta, nauczyciel, 62 lata
Dziekuje, jestem bardzo zadowolona z Panstwa porady. Panstwa bardzo profesjonalna obsluga, godna jest polecenia znajomym, lub rodzinie w razie potrzeby. W obecnym momencie nie mam juz pytan zwiazanych z moja sprawa, mam jednak nadzieje, iz uzyskam odpowiedź na takowe, jeżeli sie pojawią.
Teresa, 61 lat
Dziękuję. Otrzymalam wyczerpującą odpowiedź.
Alicja
Odpowiedź otrzymałem szybko i po dodatkowych pytaniach odpowiedź była wyczerpująca. Bardzo dziękuję.
Marek, 67 lat, emeryt
Sprawnie , szybko , fachowo - zdecydowanie polecam.
Robert

Instytucja zachowku uregulowana została w Kodeksie cywilnym (K.c.). Zgodnie z jego art. 991 § 1: „Zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni – dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach – połowa wartości tego udziału (zachowek)”.

Natomiast o tym, co uwzględnia się przy obliczaniu zachowku, mówi art. 993 K.c.:

„Art. 993. Przy obliczaniu zachowku nie uwzględnia się zapisów zwykłych i poleceń, natomiast dolicza się do spadku, stosownie do przepisów poniższych, darowizny oraz zapisy windykacyjne dokonane przez spadkodawcę.”

Jak z tego wynika, do spadku dolicza się darowizny, czy też zapisy windykacyjne dokonane przez spadkodawcę. W opisanym przypadku doszło jednak do zbycie gospodarstwa rolnego na poczet renty strukturalnej. W takim przypadku nie doszło co do zasady do darowizny gospodarstwa rolnego, a do zawarcia specjalnej umowy, o której mowa w art. 84 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników:

„Art. 84. Przez umowę z następcą rolnik będący właścicielem (współwłaścicielem) gospodarstwa rolnego zobowiązuje się przenieść na osobę młodszą od niego co najmniej o 15 lat (następcę) własność (udział we współwłasności) i posiadanie tego gospodarstwa z chwilą nabycia prawa do emerytury lub renty inwalidzkiej, jeżeli następca do tego czasu będzie pracować w tym gospodarstwie. Ponadto umowa z następcą może zawierać inne postanowienia, w szczególności dotyczące wzajemnych świadczeń stron przed i po przeniesieniu przez rolnika własności gospodarstwa rolnego na następcę.”

Interesuje Cię ten temat i chcesz wiedzieć więcej? kliknij tutaj >>

Umowa zawarta na podstawie tego przepisu ma specyficzny charakter, ponieważ z jednej strony następuje nieodpłatne przysporzenie na rzecz następcy rolnika, z drugiej – rolnik otrzymuje dodatkowe świadczenia od państwa. Umowa może ponadto zawierać zasady wypłaty dodatkowych świadczeń od samego następcy, na podstawie przepisu art. 88 ust. 1 omawianej ustawy:

„Art. 88. 1. Jeżeli w umowie z następcą albo w umowie zawartej w celu wykonania tej umowy nie postanowiono inaczej, rolnik po przeniesieniu własności gospodarstwa rolnego na następcę może żądać od niego świadczeń przewidzianych w art. 908 § 1 Kodeksu cywilnego, w zakresie uzasadnionym potrzebami rolnika i członków jego rodziny oraz warunkami majątkowymi i osobistymi następcy, z uwzględnieniem jego nakładu pracy w gospodarstwie rolnika i korzyści uzyskanych od rolnika przed objęciem gospodarstwa. […]”

Jak wynika z utrwalonego orzecznictwa, umowa o przekazaniu gospodarstwa rolnego następcy nie może być traktowana jak umowa darowizny, stąd nie podlega uwzględnieniu przy obliczaniu należnego zachowku. Stanowisko takie zajął m.in. Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z dnia 19 lipca 2006 r. (sygn. akt VI ACa 99/06), w uzasadnieniu którego czytamy:

„Niewątpliwie umowa o przekazanie gospodarstwa rolnego następcy w zamian za świadczenie z ubezpieczenia społecznego wobec zawarcia w niej elementów z różnych dziedzin prawa ma niejednorodny charakter, jednakże ze względu na zakres regulacji oraz cel, jakiemu ma służyć, nie może być ona z punktu widzenia zachowku traktowana tak, jak umowa darowizny w rozumieniu przepisu art. 888 § 1 K.c., a tylko takie darowizny doliczane są do spadku przy obliczaniu zachowku po myśli przepisu art. 993 K.c.”

Biorąc pod uwagę liczne wyroki w podobnych sprawach, obawiam się zatem, że w opisanej sprawie roszczenie o zachowek nie zostałoby uznane przez sąd za uzasadnione.

Skoro Pani rodzice nadal żyją, pozwolę sobie wskazać, że istnieje możliwość rozwiązania zawartej umowy w przypadkach wskazanych odpowiednio w art. 87 i art. 89 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników:

Art. 87. Na żądanie rolnika sąd może rozwiązać umowę z następcą, jeżeli następca bez usprawiedliwionych powodów nie podjął albo zaprzestał pracy w gospodarstwie rolnika, nie wywiązuje się z obowiązków przyjętych w umowie lub postępuje w taki sposób, że nie można wymagać od rolnika, aby spełnił obowiązki względem następcy.”

Art. 89. Na żądanie rolnika sąd, po rozważeniu interesów stron zgodnie z zasadami współżycia społecznego, może rozwiązać umowę przenoszącą własność gospodarstwa rolnego, zawartą w celu wykonania umowy z następcą, jeżeli następca:

1) uporczywie postępuje wobec rolnika w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego lub

2) dopuścił się względem rolnika albo jednej z najbliższych mu osób rażącej obrazy czci bądź umyślnego przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu albo wolności, lub

3) uporczywie nie wywiązuje się ze swych obowiązków względem rolnika wynikających z umowy lub z przepisów prawa.”

Dodam jeszcze, że w samej umowie z następcą mogły być zawarte postanowienia dotyczące spłaty pozostałych spadkobierców, których niewypełnienie skutkować może rozwiązaniem umowy.

Przechodząc do kwestii testamentu: Pani rodzice mogą jedynie rozporządzać majątkiem należących do nich w obecnie, nie mogą zatem zobowiązać Pani brata do spłaty, mogą natomiast np. zapisać cały majątek posiadany obecnie na Pani rzecz. Żeby Pani brat nie mógł dochodzić zachowku, może zostać natomiast wydziedziczony przez Pani rodziców, o ile zostaną spełnione warunki z art. 1008 Kodeksu cywilnego:

Art. 1008. Spadkodawca może w testamencie pozbawić zstępnych, małżonka i rodziców zachowku (wydziedziczenie), jeżeli uprawniony do zachowku:

1) wbrew woli spadkodawcy postępuje uporczywie w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego;

2) dopuścił się względem spadkodawcy albo jednej z najbliższych mu osób umyślnego przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu lub wolności albo rażącej obrazy czci;

3) uporczywie nie dopełnia względem spadkodawcy obowiązków rodzinnych.”

Jeśli Pani rodzice mają inny majątek i pominą brata w testamencie, to będzie on co do zasady uprawniony do dochodzenia zachowku, ponieważ przekazanego gospodarstwa rolnego nie zalicza się do zachowku. Jedyną możliwością jest w takim przypadku wydziedziczenie brata przez rodziców (jeśli zachodzą ku temu przesłanki) lub zawarcie umowy dożywocia, która to umowa – podobnie jak umowa przekazania gospodarstwa rolnego – nie jest umową darowizny i przekazane w jej ramach nieruchomości nie są wliczane przy obliczaniu zachowku.

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj >>

Indywidualne Porady Prawne

Masz problem z podziałem gospodarstw lub spadkobraniem?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Podobne materiały

Jak ochronić ziemię przed zasiedzeniem?

Tato jest właścicielem ziemi ornej otrzymanej od rodziców. Przez okres ok. 10 lat pomagał w uprawie. Potem podjął pracę w odległej miejscowości...

Zniesienie współwłasności działki rolnej z zabudową jednorodzinną

Poszukuję porady prawnej dotyczącej zniesienia współwłasności działki rolnej o powierzchni trochę ponad hektar z zabudową jednorodzinną...

Przekazanie gospodarstwa jako darowizna

Moja mama po śmierci swoich rodziców pozostała sama (wraz z rodzeństwem) na gospodarstwie rolnym. Rodzice mamy za swojego życia nie przekazali...

Nowy posiadacz gospodarstwa rolnego a zasiedzenie działek na których stoi dom i budynki gospodarcze

Jestem właścicielem kilku hektarów gruntu rolnego. Na jednej z działek jest dom z budynkami gospodarczymi. Nie jestem właścicielem całej działki....

Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy
wizytówka Zadaj pytanie »