Śmierć rolnika a dopłaty z ARiMR – co zrobić?

Śmierć rolnika a dopłaty — od czego zacząć?

Najpierw trzeba ustalić, na jakim etapie była sprawa o płatności w ARiMR w dniu śmierci rolnika. Inaczej wygląda sytuacja, gdy rolnik zdążył tylko złożyć wniosek o przyznanie płatności, a inaczej, gdy decyzja została mu już doręczona, lecz środki nie trafiły jeszcze na rachunek bankowy.

W praktyce należy sprawdzić trzy rzeczy: datę śmierci rolnika, datę złożenia wniosku o płatności oraz datę doręczenia decyzji ARiMR. Od tych dat zależy, czy trzeba złożyć wniosek o przyznanie płatności w przypadku śmierci rolnika, czy wniosek o wypłatę płatności po doręczonej już decyzji. Zasady te szerzej omawia artykuł spadek po rolniku a dopłaty arimr. Z tym problemem łączy się jeszcze jedno zagadnienie: zwrot dopłat ARiMR w ratach. W zależności od okoliczności może to wpływać na prawo do pomocy, wysokość płatności albo obowiązek jej zwrotu.

Jeżeli przy analizie dokumentów okaże się, że wystąpił błąd we wniosku o dopłaty obszarowe, trzeba dodatkowo sprawdzić, czy możliwa jest korekta i jakie skutki może mieć uchybienie po terminie. Warto w tym miejscu uwzględnić także temat: dopłaty po kontroli satelitarnej. Odrębne warunki programu mogą przesądzać o zachowaniu płatności lub konieczności zwrotu środków.

Jeżeli płatność została już wypłacona na rachunek zmarłego, środki co do zasady wchodzą do majątku spadkowego i powinny być rozliczane między spadkobiercami według zasad prawa spadkowego. Jeżeli natomiast płatność nie została jeszcze wypłacona, konieczne jest działanie wobec ARiMR.

Sprawa spadkowa i zgoda współspadkobierców

ARiMR musi wiedzieć, kto jest następcą prawnym zmarłego rolnika. Dlatego spadkobierca powinien możliwie szybko uzyskać dokument potwierdzający dziedziczenie: prawomocne postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku albo zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia sporządzony przez notariusza.

Jeżeli postępowanie spadkowe nie zostało jeszcze zakończone, w wielu sytuacjach można dołączyć zaświadczenie sądu o zarejestrowaniu wniosku o stwierdzenie nabycia spadku albo kopię takiego wniosku z potwierdzeniem jego nadania lub złożenia, zgodnie z wymaganiami ARiMR. Nie warto więc czekać z rozpoczęciem sprawy spadkowej do ostatniej chwili.

Jeżeli spadkobierców jest kilku, jedna osoba może ubiegać się o przyznanie albo wypłatę płatności, ale zwykle musi przedstawić zgodę pozostałych spadkobierców na formularzu wymaganym przez ARiMR. Samo prywatne porozumienie rodzinne, choć przydatne organizacyjnie, nie zastępuje dokumentów wymaganych w postępowaniu administracyjnym. Takie uporządkowanie dokumentów jest przydatne również wtedy, gdy w tle pojawia się kontrola ARiMR w gospodarstwie albo wezwanie ARiMR do złożenia wyjaśnień. Warto w tym miejscu uwzględnić także temat: kary administracyjne ARiMR. Odrębne warunki programu mogą przesądzać o zachowaniu płatności lub konieczności zwrotu środków.

Zobacz również: dział spadku gospodarstwa rolnego

Gdy rolnik zmarł przed doręczeniem decyzji ARiMR

Jeżeli śmierć rolnika nastąpiła po złożeniu wniosku o płatności, ale przed doręczeniem decyzji w sprawie ich przyznania, spadkobierca albo zapisobierca windykacyjny może wstąpić do toczącego się postępowania. W takim przypadku składa się wniosek W-3/01 do kierownika biura powiatowego ARiMR, do którego wniosek złożył zmarły rolnik.

Gdy zmarły był dzierżawcą, trzeba dodatkowo ustalić dalsze posiadanie gruntów; omawia to poradnik o dopłatach po śmierci dzierżawcy.

Termin jest bardzo ważny: wniosek W-3/01 trzeba złożyć w ciągu 7 miesięcy od dnia otwarcia spadku, czyli co do zasady od dnia śmierci rolnika. Termin ten nie podlega przywróceniu, dlatego jego przekroczenie może oznaczać utratę możliwości przejęcia postępowania o daną płatność.

Płatności mogą przysługiwać spadkobiercy, jeżeli grunty objęte wnioskiem były w posiadaniu rolnika albo jego spadkobiercy w wymaganym dniu, zwierzęta objęte płatnościami były w posiadaniu przez wymagany okres, a spadkobierca spełnia warunki przyznania płatności obszarowych lub innych płatności, których dotyczy wniosek.

W aktualnym systemie płatności bezpośrednich na lata 2023–2027 część dawnych nazw płatności została zastąpiona nową terminologią, m.in. podstawowym wsparciem dochodów, płatnością redystrybucyjną, płatnością dla młodych rolników, płatnościami związanymi z produkcją oraz przejściowym wsparciem krajowym. Przy składaniu dokumentów należy korzystać z formularzy obowiązujących dla danej kampanii.

W praktyce trzeba też pamiętać o zasadach wypłaty środków, bo dopłaty bezpośrednie dla rolników tylko na konto bankowe albo rachunek w SKOK mogą zostać przekazane na rachunek wskazany zgodnie z wymaganiami ARiMR.

Gdy rolnik zmarł po doręczeniu decyzji o płatnościach

Jeżeli decyzja o przyznaniu płatności została doręczona rolnikowi za jego życia, ale środki nie zostały jeszcze przekazane na jego rachunek bankowy, spadkobierca może złożyć wniosek o wypłatę płatności W-2/01. Wniosek składa się do kierownika biura powiatowego ARiMR, do którego spadkodawca złożył wniosek o przyznanie płatności.

Termin na złożenie wniosku W-2/01 wynosi 6 miesięcy od dnia doręczenia spadkodawcy decyzji w sprawie przyznania płatności. Jeżeli spadkobierca nie kwestionuje kwoty wskazanej w decyzji, wniosek dotyczy wypłaty należności wynikającej z tej decyzji, a w odmiennej sytuacji może wchodzić w grę odwołanie od decyzji ARiMR o dopłatach.

Do wniosku trzeba dołączyć dokumenty spadkowe, a przy kilku spadkobiercach również zgodę pozostałych osób uprawnionych. Jeżeli sprawa spadkowa nie została jeszcze zakończona, należy sprawdzić w ARiMR, jakie dokumenty tymczasowe będą wystarczające na danym etapie. Brak wniosku o wypłatę w wymaganym trybie może doprowadzić do wygaśnięcia decyzji skierowanej do zmarłego rolnika.

Podobne problemy pojawiają się przy zmianie osoby faktycznie prowadzącej gospodarstwo lub przy przekazaniu gospodarstwa, dlatego warto odróżnić dziedziczenie płatności od sytuacji, jaką jest przejęcie dofinansowania przez nowego właściciela. Zbliżone znaczenie dat i faktycznego posiadania mają również dopłaty po rozwiązaniu dzierżawy w trakcie roku rozliczeniowego. Warto w tym miejscu uwzględnić także temat: rozwód rolnika a dotacje ARiMR. Tę kwestię warto ocenić na podstawie decyzji, warunków programu i faktycznego sposobu prowadzenia gospodarstwa.

Dopłata niezwiązana do tytoniu po śmierci rolnika

Płatność niezwiązana do tytoniu jest obecnie elementem przejściowego wsparcia krajowego. Przysługuje rolnikowi, który spełnia warunki do podstawowego wsparcia dochodów i złożył wniosek o jego przyznanie, a ponadto spełnia szczególne warunki dotyczące historycznej produkcji tytoniu.

Znaczenie mają przede wszystkim wpis do rejestru producentów surowca tytoniowego na dzień 31 grudnia 2018 r. oraz umowy zbycia surowca tytoniowego z lat 2017 lub 2018. Ustawa przewiduje też sytuacje, w których płatność może przysługiwać rolnikowi, którego małżonek, spadkodawca albo zbywca gospodarstwa był wpisany do tego rejestru.

Jeżeli w wyniku dziedziczenia do płatności niezwiązanej do tytoniu uprawniona mogłaby być więcej niż jedna osoba, płatność przyznaje się temu rolnikowi, na którego pozostali uprawnieni wyrazili pisemną zgodę. W opisanej sytuacji oznacza to, że mama zmarłego może ubiegać się o płatność tylko wtedy, gdy spełnia warunki przewidziane dla tej płatności i zostaną prawidłowo złożone zgody oraz dokumenty spadkowe.

Jakie dokumenty przygotować dla ARiMR?

Dokładna lista załączników zależy od tego, czy składany jest wniosek W-3/01, czy W-2/01, oraz od rodzaju płatności. Najczęściej potrzebne są:

• wniosek W-3/01 albo W-2/01 na aktualnym formularzu ARiMR,
• prawomocne postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku albo zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia,
• jeżeli sprawa spadkowa trwa — dokument potwierdzający złożenie lub zarejestrowanie wniosku o stwierdzenie nabycia spadku,
• zgody pozostałych spadkobierców, jeżeli do spadku uprawniona jest więcej niż jedna osoba,
• wniosek o wpis do ewidencji producentów, jeżeli spadkobierca nie ma numeru identyfikacyjnego wymaganego do ubiegania się o płatności,
• dodatkowe oświadczenia dotyczące płatności niezwiązanej do tytoniu, jeżeli wymaga tego konkretny stan faktyczny.

Warto przed złożeniem dokumentów poprosić biuro powiatowe ARiMR o potwierdzenie aktualnego zestawu formularzy, szczególnie gdy sprawa dotyczy także innych procedur, takich jak pomoc suszowa dla rolnika albo klęska żywiołowa a dopłaty i zobowiązania. Przy płatnościach powiązanych z dodatkowymi wymogami warto sprawdzić także ekoschematy – dokumenty, kontrole i ryzyko. Formularze i oznaczenia załączników mogą zmieniać się wraz z kampanią, a niekompletny wniosek może wydłużyć postępowanie. Osobnego sprawdzenia wymaga również kwestia: premia dla młodego rolnika a zakup ziemi od rodziny. Tę kwestię warto ocenić na podstawie decyzji, warunków programu i faktycznego sposobu prowadzenia gospodarstwa.

FAQ

Podsumowanie

Śmierć rolnika nie musi oznaczać utraty dopłat, ale wymaga szybkiego i prawidłowego działania. Najważniejsze jest rozróżnienie dwóch sytuacji: śmierci przed doręczeniem decyzji oraz śmierci po doręczeniu decyzji, ale przed wypłatą środków. W pierwszym przypadku właściwy jest wniosek W-3/01 i termin 7 miesięcy od śmierci, w drugim — wniosek W-2/01 i termin 6 miesięcy od doręczenia decyzji zmarłemu.

Jeżeli spadkobierców jest kilku, dopłata może zostać przyznana albo wypłacona jednej osobie, ale zwykle wymaga to zgody pozostałych uprawnionych. W sprawach dotyczących płatności niezwiązanej do tytoniu trzeba dodatkowo zbadać szczególne warunki wynikające z historycznej produkcji tytoniu oraz indywidualnej ilości referencyjnej.

W sprawach spadkowych trzeba także ustalić, czy może powstać obowiązek zwrotu środków; szerzej omawiamy zwrot dopłat po śmierci beneficjenta.

Źródła

• Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. — Kodeks cywilny, w szczególności art. 1015 i art. 1031 — ISAP.
• Ustawa z dnia 8 lutego 2023 r. o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023–2027, w szczególności przepisy o przejściowym wsparciu krajowym i płatności niezwiązanej do tytoniu — ISAP.
• Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 10 marca 2023 r. w sprawie szczegółowych warunków i szczegółowego trybu przyznawania i wypłaty płatności bezpośrednich i przejściowego wsparcia krajowego — ISAP.
• Informacje ARiMR dotyczące dziedziczenia płatności oraz dokumentów W-3/01 i W-2/01 — gov.pl.
• Informacje ARiMR dotyczące płatności niezwiązanej do tytoniu — gov.pl.