Emerytura z ZUS i KRUS, zwrot składek i zwiększenie świadczenia

Czy można odzyskać składki KRUS?

Co do zasady nie można żądać zwrotu składek KRUS tylko dlatego, że ubezpieczony nabył prawo do emerytury z ZUS, pobiera świadczenie z innego systemu albo po latach uznał, że ubezpieczenie rolnicze było dla niego mniej korzystne. Składki emerytalno-rentowe w KRUS są składkami na ubezpieczenie społeczne, a nie prywatnym rachunkiem, z którego można wypłacić zgromadzone środki.

Inaczej ocenia się rzeczywistą nadpłatę albo składki opłacone nienależnie, np. za okres, w którym dana osoba nie powinna podlegać ubezpieczeniu rolniczemu. W takim przypadku chodzi jednak o korektę konkretnego rozliczenia z KRUS, a nie o zwrot wszystkich składek zapłaconych przez wiele lat. Szerzej omawiamy to w artykule o tym, kiedy możliwy jest wniosek o zwrot składek KRUS.

Warunki uzyskania emerytury rolniczej z KRUS

Emerytura rolnicza przysługuje ubezpieczonemu, który spełnia łącznie dwa podstawowe warunki: osiągnął wiek emerytalny oraz podlegał ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu przez co najmniej 25 lat. Wiek emerytalny wynosi 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn.

W przypadku osób urodzonych po 31 grudnia 1948 r. szczególnie ważne jest to, że brakujących lat w KRUS nie można co do zasady uzupełnić zwykłym okresem zatrudnienia w ZUS. Do stażu rolniczego można zaliczać m.in. okresy podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników indywidualnych i członków ich rodzin w latach 1983-1990 oraz okresy prowadzenia gospodarstwa rolnego albo pracy w gospodarstwie po ukończeniu 16 lat przed 1 stycznia 1983 r., o ile nie zostały wykorzystane do innego świadczenia.

Jeżeli rolnik ma 20, 22 albo 24 lata ubezpieczenia emerytalno-rentowego w KRUS, samo osiągnięcie wieku emerytalnego nie wystarczy do przyznania emerytury rolniczej. Wtedy trzeba sprawdzić, czy da się udokumentować dodatkowe okresy rolnicze, czy należy wystąpić wyłącznie o emeryturę z ZUS, czy też możliwe będzie zwiększenie emerytury z ZUS za składki rolnicze.

Emerytura z ZUS i KRUS — kiedy można pobierać dwa świadczenia?

Najważniejsza różnica dotyczy osób urodzonych po 31 grudnia 1948 r. Jeżeli taka osoba ma prawo do emerytury rolniczej oraz jednocześnie prawo do emerytury z FUS przyznanej na podstawie art. 24 ust. 1, art. 24a albo art. 184 ustawy emerytalnej, przepisu nakazującego wypłatę tylko jednego świadczenia nie stosuje się. W praktyce oznacza to możliwość pobierania emerytury rolniczej z KRUS i emerytury z ZUS, o ile każde świadczenie zostało ustalone na właściwej podstawie.

Przykładowo kobieta urodzona w 1960 r., która ukończyła 60 lat, ma 30 lat ubezpieczenia emerytalno-rentowego w KRUS i dodatkowo przez kilkanaście lat podlegała ubezpieczeniom w ZUS, może zasadniczo otrzymać dwa świadczenia: emeryturę rolniczą z KRUS oraz emeryturę z ZUS obliczoną z jej własnych składek i kapitału. Okresy KRUS nie powinny jednak jednocześnie podwyższać tej emerytury z ZUS, skoro dały prawo do emerytury rolniczej.

Inaczej może wyglądać sytuacja osób urodzonych przed 1 stycznia 1949 r. U nich częściej działa zasada wyboru jednego świadczenia: wyższego albo wskazanego przez uprawnionego. Dlatego przy starszych rocznikach trzeba szczególnie dokładnie przeanalizować decyzję organu rentowego, podstawę przyznania emerytury z ZUS i sposób zaliczenia okresów rolniczych.

Więcej o praktycznym składaniu wniosków i porównywaniu świadczeń omawia tekst: wniosek o emeryturę do KRUS i ZUS.

Czy trzeba przekazać lub wydzierżawić gospodarstwo, aby otrzymać emeryturę z KRUS?

Aktualnie samo dalsze posiadanie albo prowadzenie gospodarstwa rolnego po osiągnięciu wieku emerytalnego nie powoduje już obniżenia wypłaty emerytury rolniczej z tego powodu, że emeryt nie zaprzestał działalności rolniczej. Od 15 czerwca 2022 r. emeryci rolniczy nie muszą przenosić własności gospodarstwa, sprzedawać go ani oddawać w dzierżawę tylko po to, aby otrzymywać emeryturę rolniczą w pełnej wysokości.

Nie oznacza to jednak, że posiadanie gospodarstwa jest obojętne w każdej sprawie. Może mieć znaczenie np. przy podleganiu ubezpieczeniu innych osób w gospodarstwie, przy statusie domownika, przy dopłatach albo przy ocenie wcześniejszych okresów ubezpieczenia. W sprawie emerytury warto więc oddzielić dwie kwestie: prawo do świadczenia i jego wypłatę od innych obowiązków związanych z prowadzeniem gospodarstwa.

Zwiększenie emerytury z ZUS za składki KRUS

Jeżeli dana osoba nie spełnia warunków do emerytury rolniczej, ale przez pewien czas opłacała składki rolnicze, możliwe może być zwiększenie emerytury z ZUS. Nie jest to zwrot składek, lecz doliczenie ustalane według zasad określonych w ustawie o emeryturach i rentach z FUS, na podstawie zaświadczenia KRUS o okresach opłacania składek.

Dla emerytur obliczanych według nowych zasad kluczowy jest art. 26a ustawy emerytalnej. Zwiększenie przysługuje za okresy opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników, ale nie przysługuje osobie, która ma ustalone prawo do emerytury rolniczej. Przyznaje się je zasadniczo wtedy, gdy okresy rolnicze, o których mowa w art. 10 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej, są krótsze niż 25 lat.

Wysokości zwiększenia nie da się rzetelnie ustalić bez danych z KRUS i ZUS. Potrzebne są zwłaszcza: liczba miesięcy opłacania składek rolniczych, rodzaj emerytury z ZUS, informacja, czy KRUS ustalił prawo do emerytury rolniczej, oraz czy te same okresy nie zostały już wykorzystane przy innym świadczeniu. W podobnych sytuacjach pomocne może być omówienie zasad: składki ZUS i KRUS a emerytura.

Podwójne składki KRUS i działalność pozarolnicza

Szczególna sytuacja dotyczy rolników, którzy oprócz działalności rolniczej prowadzili także pozarolniczą działalność gospodarczą i spełniali warunki do pozostania w KRUS. Sam fakt opłacania składek w podwyższonej wysokości nie daje prawa do ich swobodnego zwrotu. Od marca 2023 r. osoby, które opłacały składkę na ubezpieczenie emerytalno-rentowe w podwójnej wysokości w związku z prowadzeniem pozarolniczej działalności gospodarczej, mogą jednak uzyskać dodatek liczony jako 0,5% emerytury podstawowej za każdy rok opłacania takiej składki.

Podobne rozwiązanie dotyczy osób, które opłacały dodatkową składkę z tytułu prowadzenia działalności rolniczej na użytkach rolnych o powierzchni przekraczającej 50 ha przeliczeniowych. Jeżeli spór dotyczy nie tyle emerytury, ile samego pozostania w KRUS przy działalności gospodarczej, warto porównać zasady opisane w artykule jak nie wypaść z KRUS-u, prowadząc działalność pozarolniczą.

Doliczanie okresów i zakaz podwójnego wykorzystania tych samych lat

Okresy ubezpieczenia rolniczego i powszechnego nie mogą być dowolnie przenoszone między KRUS i ZUS. W przypadku osób urodzonych po 31 grudnia 1948 r. emerytura rolnicza opiera się przede wszystkim na okresach rolniczych, natomiast emerytura z ZUS — na składkach, kapitale początkowym i środkach zapisanych w systemie powszechnym.

Jeżeli okresy KRUS dają prawo do emerytury rolniczej, nie powinny jednocześnie służyć jako zwiększenie emerytury z ZUS. Jeżeli natomiast stażu KRUS jest za mało do emerytury rolniczej, te okresy mogą mieć znaczenie dla zwiększenia świadczenia z ZUS. Wybór właściwego wariantu zależy od dokumentów, dat i podstaw prawnych wskazanych w decyzjach.

Co zrobić po niekorzystnej decyzji ZUS albo KRUS?

Jeżeli ZUS albo KRUS odmówił prawa do świadczenia, zawiesił wypłatę jednej emerytury, nie uwzględnił okresów rolniczych albo nie przyznał zwiększenia, należy dokładnie przeczytać uzasadnienie i pouczenie. Najważniejsze są: data urodzenia, podstawa prawna emerytury z ZUS, długość ubezpieczenia w KRUS, sposób zaliczenia spornych okresów oraz informacja, czy organ powołał się na zbieg świadczeń.

Od decyzji organu rentowego co do zasady przysługuje odwołanie do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych. Składa się je za pośrednictwem organu, który wydał decyzję, najczęściej w terminie miesiąca od doręczenia decyzji. W odwołaniu warto wskazać, które okresy zostały pominięte, dlaczego powinno mieć zastosowanie prawo do dwóch świadczeń albo zwiększenia emerytury oraz jakie dokumenty potwierdzają przebieg ubezpieczenia.

FAQ

Czy można odzyskać składki KRUS po przejściu na emeryturę z ZUS?

Co do zasady nie. Prawidłowo opłacone składki KRUS nie podlegają zwrotowi tylko dlatego, że dana osoba pobiera emeryturę z ZUS albo nie korzysta z emerytury rolniczej. Wyjątkiem może być rzeczywista nadpłata albo składki nienależnie opłacone za konkretny okres.

Czy można pobierać jednocześnie emeryturę z ZUS i KRUS?

Tak, jest to możliwe przede wszystkim u osób urodzonych po 31 grudnia 1948 r., które mają ustalone prawo do emerytury rolniczej oraz do emerytury z ZUS przyznanej na podstawie właściwych przepisów ustawy emerytalnej. Trzeba jednak sprawdzić decyzje, bo znaczenie ma podstawa przyznania świadczenia.

Ile lat KRUS trzeba mieć do emerytury rolniczej?

Wymagane jest co najmniej 25 lat podlegania ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu w KRUS oraz osiągnięcie wieku emerytalnego: 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn. U osób urodzonych po 31 grudnia 1948 r. brakującego stażu KRUS nie zastępuje zwykły staż pracy w ZUS.

Czy prowadzenie gospodarstwa obniża dziś emeryturę rolniczą?

Co do zasady nie z tego powodu. Od 15 czerwca 2022 r. prowadzenie działalności rolniczej nie wpływa na wysokość emerytury rolniczej, więc emeryt nie musi tylko z tej przyczyny przekazywać ani wydzierżawiać gospodarstwa. Inne skutki prawne posiadania gospodarstwa trzeba oceniać odrębnie.

Czy składki KRUS mogą podwyższyć emeryturę z ZUS?

Tak, ale tylko w określonych przypadkach. Zwiększenie może przysługiwać, gdy okresy opłacania składek rolniczych są krótsze niż 25 lat i dana osoba nie ma ustalonego prawa do emerytury rolniczej. ZUS ustala zwiększenie na podstawie zaświadczenia z KRUS.

Czy te same lata KRUS można wykorzystać do dwóch świadczeń?

Nie powinno dochodzić do podwójnego wykorzystania tych samych okresów. Jeżeli okresy KRUS dają prawo do emerytury rolniczej, zasadniczo nie służą jednocześnie do zwiększenia emerytury z ZUS za te same składki.

Co zrobić, gdy KRUS albo ZUS wydał niekorzystną decyzję?

Należy sprawdzić pouczenie w decyzji i termin odwołania. Zazwyczaj odwołanie wnosi się w terminie miesiąca od doręczenia decyzji, za pośrednictwem organu, który ją wydał. Warto dołączyć dokumenty potwierdzające okresy pracy, ubezpieczenia i opłacania składek.

Podsumowanie

W sprawach emerytalnych na styku ZUS i KRUS kluczowe nie jest samo to, że składki były opłacane w dwóch systemach. Trzeba ustalić datę urodzenia, podstawę przyznania emerytury z ZUS, długość stażu KRUS oraz to, czy okresy rolnicze nie zostały już wykorzystane do innego świadczenia. Zwrot prawidłowo opłaconych składek KRUS zasadniczo nie przysługuje, ale możliwe może być pobieranie dwóch emerytur albo zwiększenie emerytury z ZUS.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, tekst jednolity Dz.U. 2025 poz. 1770 - Dziennik Ustaw
2. Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, tekst jednolity Dz.U. 2025 poz. 1749 - Dziennik Ustaw
3. Informacja KRUS: Emerytura rolnicza - gov.pl
4. Komunikat KRUS: Ważne dla rolników zbliżających się do wieku emerytalnego - gov.pl
5. Informacja ZUS: Postępowanie odwoławcze - zus.pl
6. Wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 19 grudnia 2018 r., III AUa 235/18 - SAOS

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.