Jak nie wypaść z KRUS-u, prowadząc działalność pozarolniczą?

KRUS i działalność pozarolnicza – kiedy można kontynuować ubezpieczenie?

Rolnik lub domownik, który prowadzi gospodarstwo i chce równolegle wykonywać działalność pozarolniczą, nie traci automatycznie prawa do ubezpieczenia w KRUS. Możliwość kontynuowania tego ubezpieczenia jest jednak wyjątkiem od zasady, dlatego trzeba spełnić wszystkie warunki ustawowe. W praktyce najczęściej problem pojawia się przy wynajmie krótkoterminowym, usługach sezonowych, handlu internetowym albo wejściu do spółki.

Podstawą jest art. 5a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Przepis ten pozwala pozostać w KRUS rolnikowi lub domownikowi, który przed rozpoczęciem działalności podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników w pełnym zakresie z mocy ustawy nieprzerwanie przez co najmniej 3 lata. Nie wystarczy więc samo posiadanie ziemi albo formalny status domownika; konieczne jest rzeczywiste i ciągłe spełnianie przesłanek ubezpieczenia rolniczego.

Jeżeli rolnik prowadzi wynajem krótkoterminowy apartamentu, domku lub pokoi w sposób zorganizowany i zarobkowy, organ może uznać taką aktywność za działalność gospodarczą. Samo nazwanie najmu „prywatnym” nie przesądza sprawy. Znaczenie mają okoliczności: skala, powtarzalność, sposób pozyskiwania klientów, obsługa rezerwacji, reklama oraz to, czy wynajem ma cechy stałego przedsięwzięcia zarobkowego. Więcej o podobnym problemie można przeczytać w materiale dotyczącym wynajmowania mieszkania przy KRUS.

Warunki pozostania w KRUS przy działalności gospodarczej

Aby kontynuować ubezpieczenie w KRUS po rozpoczęciu pozarolniczej działalności gospodarczej albo współpracy przy jej prowadzeniu, rolnik lub domownik musi spełnić łącznie następujące warunki:

1. podlegać ubezpieczeniu społecznemu rolników w pełnym zakresie z mocy ustawy nieprzerwanie przez co najmniej 3 lata przed rozpoczęciem działalności;
2. złożyć w KRUS oświadczenie o kontynuowaniu ubezpieczenia w terminie 14 dni od dnia rozpoczęcia działalności albo współpracy;
3. nadal prowadzić działalność rolniczą albo stale pracować w gospodarstwie rolnym obejmującym powyżej 1 ha przeliczeniowego użytków rolnych lub w dziale specjalnym produkcji rolnej;
4. nie być pracownikiem i nie pozostawać w stosunku służbowym;
5. nie mieć ustalonego prawa do emerytury, renty ani do świadczeń z ubezpieczeń społecznych;
6. nie przekroczyć rocznej kwoty granicznej należnego podatku dochodowego za poprzedni rok podatkowy.

Brak choćby jednego z tych warunków może skutkować ustaniem ubezpieczenia w KRUS i przejściem do powszechnego systemu ubezpieczeń społecznych. Szczególnie ważny jest termin 14 dni na zgłoszenie kontynuowania ubezpieczenia. Co do zasady jego niedochowanie oznacza ustanie ubezpieczenia od dnia rozpoczęcia działalności, choć ustawa przewiduje możliwość przywrócenia terminu, gdy niedotrzymanie nastąpiło wskutek zdarzeń losowych.

Rolnik, który prowadzi działalność gospodarczą i pozostaje w KRUS, musi co roku do 31 maja złożyć w Kasie zaświadczenie z urzędu skarbowego albo oświadczenie, że kwota należnego podatku dochodowego za poprzedni rok nie przekroczyła rocznej kwoty granicznej. To obowiązek powtarzalny, a nie jednorazowa formalność przy zakładaniu działalności.

Roczna kwota graniczna podatku w KRUS w 2026 r.

Roczna kwota graniczna jest waloryzowana i ogłaszana w Monitorze Polskim. Na dzień aktualizacji artykułu trzeba odróżnić dwa limity: za rok podatkowy 2025, rozliczany w KRUS do 31 maja 2026 r., roczna kwota graniczna wynosi 4576 zł, natomiast za rok podatkowy 2026 wynosi 4713 zł.

Ważne jest to, że ustawa mówi o kwocie należnego podatku dochodowego od przychodów z pozarolniczej działalności gospodarczej. Nie jest to limit obrotu, przychodu ani dochodu. W praktyce trzeba więc przeanalizować formę opodatkowania, koszty, zaliczki, ryczałt albo podatek wynikający z rozliczenia rocznego. Przy działalności sezonowej, takiej jak wynajem turystyczny, przekroczenie limitu podatku może nastąpić mimo krótkiego okresu faktycznego zarobkowania.

Jeżeli rolnik przewiduje, że działalność zacznie generować wyższy podatek, nie powinien czekać do momentu otrzymania decyzji z KRUS lub ZUS. Warto wcześniej sprawdzić, czy możliwe jest ograniczenie skali działalności, zmiana modelu jej prowadzenia, wyodrębnienie majątku do spółki albo przekazanie aktywności innej osobie w sposób rzeczywisty i zgodny z prawem.

Spółka z o.o. jako sposób prowadzenia biznesu poza jednoosobową działalnością

Jednym z rozważanych rozwiązań jest prowadzenie działalności przez spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością. Ustawa o ubezpieczeniu społecznym rolników wyłącza wspólników spółek prawa handlowego z definicji pozarolniczej działalności gospodarczej na potrzeby art. 5a. Nie oznacza to jednak, że każda spółka automatycznie rozwiązuje problem składek. Trzeba odróżnić spółkę z o.o. wieloosobową od jednoosobowej.

Na gruncie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność uważa się wspólnika jednoosobowej spółki z o.o., a także wspólników spółki jawnej, komandytowej i partnerskiej. Wspólnik rzeczywistej wieloosobowej spółki z o.o. nie jest wymieniony w tym przepisie tylko z tego powodu, że posiada udziały. Dlatego wieloosobowa spółka z o.o. bywa rozważana jako model organizacyjny, który pozwala ograniczyć ryzyko utraty KRUS z powodu jednoosobowej działalności gospodarczej.

Trzeba jednak zachować ostrożność. Drugi wspólnik nie powinien być wyłącznie pozorny. Jeżeli układ udziałów i sposób działania spółki wskazują, że druga osoba jest wspólnikiem tylko formalnie, a całość działalności faktycznie prowadzi jedna osoba, ZUS może badać rzeczywisty charakter relacji. Bezpieczniejsze są rozwiązania, w których wspólnicy mają realne prawa, ekonomiczne zaangażowanie i rzeczywisty udział w przedsięwzięciu.

Spółka z o.o. ma osobowość prawną, odpowiada za swoje zobowiązania własnym majątkiem, a minimalny kapitał zakładowy wynosi 5000 zł. Wartość nominalna jednego udziału nie może być niższa niż 50 zł. Model ten wiąże się jednak z pełną księgowością, obowiązkami wobec KRS, rozliczeniami CIT, możliwym podatkiem od wypłat dla wspólników oraz koniecznością prawidłowego uregulowania korzystania z nieruchomości, np. apartamentu przeznaczonego na wynajem.

Jeżeli członek zarządu spółki z o.o. pełni funkcję wyłącznie na podstawie powołania i nie ma umowy o pracę ani umowy zlecenia, co do zasady nie powstaje z tego tytułu obowiązek ubezpieczeń społecznych. Od 2022 r. trzeba jednak pamiętać o odrębnych zasadach składki zdrowotnej od wynagrodzenia osób powołanych do pełnienia funkcji na mocy aktu powołania. Dlatego przy projektowaniu spółki należy analizować nie tylko składki społeczne, ale również składkę zdrowotną i podatki.

Założenie spółki z o.o. – forma, koszty i ograniczenia

Umowa spółki z o.o. powinna określać co najmniej firmę i siedzibę spółki, przedmiot działalności, wysokość kapitału zakładowego, informację, czy wspólnik może mieć więcej niż jeden udział, liczbę i wartość nominalną udziałów obejmowanych przez poszczególnych wspólników oraz czas trwania spółki, jeżeli jest oznaczony.

Spółkę z o.o. można założyć tradycyjnie, zawierając umowę w formie aktu notarialnego, albo przez system S24 z wykorzystaniem wzorca umowy. Przy umowie notarialnej możliwe jest szersze dostosowanie postanowień do potrzeb wspólników i wniesienie wkładów niepieniężnych, np. określonych składników majątku, jeżeli spełniają wymogi prawa handlowego. Przy rejestracji przez S24 trzeba korzystać ze wzorca i co do zasady dopuszczalne są wkłady pieniężne.

Wniosek o wpis spółki do rejestru przedsiębiorców KRS składa się elektronicznie. Typowe opłaty sądowe wynoszą 500 zł przy rejestracji w trybie tradycyjnym oraz 250 zł przy S24, do czego dochodzi 100 zł za ogłoszenie w Monitorze Sądowym i Gospodarczym. Od umowy spółki płaci się również podatek od czynności cywilnoprawnych według stawki 0,5% podstawy opodatkowania, z uwzględnieniem zasad przewidzianych w ustawie o PCC.

Po wpisie do KRS spółka otrzymuje NIP i REGON w trybie tzw. jednego okienka, ale nadal trzeba pamiętać o danych uzupełniających na formularzu NIP-8, obowiązkach rachunkowych, ewentualnym zgłoszeniu VAT-R oraz zgłoszeniach do ZUS, jeśli spółka stanie się płatnikiem składek za pracowników, zleceniobiorców albo inne osoby objęte ubezpieczeniem.

Przy korzystaniu ze spółki z o.o. do wynajmu nieruchomości konieczne jest też rozstrzygnięcie, na jakiej podstawie spółka ma używać apartamentu: najmu, dzierżawy, aportu, sprzedaży, użyczenia albo innej umowy. Każdy wariant może mieć inne konsekwencje podatkowe i składkowe. W praktyce jest to element, którego nie warto rozstrzygać wyłącznie z perspektywy KRUS.

Użyczenie apartamentu córce lub innej osobie bliskiej

Innym wariantem bywa przekazanie lokalu córce, synowi albo innej osobie bliskiej, aby to ona prowadziła wynajem. Takie rozwiązanie może być dopuszczalne, ale tylko wtedy, gdy jest rzeczywiste. Umowa użyczenia jest nieodpłatna. Jeżeli właściciel otrzymuje czynsz, udział w zyskach albo inne świadczenie w zamian za udostępnienie lokalu, nie jest to klasyczne użyczenie, lecz najem, dzierżawa, rozliczenie udziału w zysku albo inny stosunek prawny, który może rodzić własne skutki podatkowe i ubezpieczeniowe.

Osoba, która przejmuje wynajem, powinna działać we własnym imieniu, na własny rachunek i własne ryzyko. To ona powinna obsługiwać gości, zawierać umowy, przyjmować płatności, rozliczać podatki i ponosić koszty. Jeżeli właściciel formalnie „oddaje” lokal córce, ale nadal sam prowadzi rezerwacje, decyduje o cenach, pobiera środki i tylko przekazuje część rozliczeń przez inną osobę, taki model może zostać zakwestionowany jako pozorny.

Jeżeli córka jest studentką i nie prowadziła wcześniej działalności gospodarczej, trzeba osobno ustalić, czy jej aktywność wymaga rejestracji w CEIDG, czy może mieści się w działalności nierejestrowanej. Trzeba też uwzględnić ubezpieczenie zdrowotne studentów, status członka rodziny, ewentualne umowy cywilnoprawne oraz konsekwencje podatkowe nieodpłatnego korzystania z lokalu. W sprawach rodzinnych i majątkowych najbezpieczniej przygotować krótką, jasną umowę oraz zachować dokumenty potwierdzające rzeczywisty przebieg rozliczeń.

Działalność nierejestrowana od 2026 r. – kiedy może pomóc?

Działalność nierejestrowana może być rozwiązaniem dla osoby fizycznej, która wykonuje drobną aktywność zarobkową, nie prowadziła działalności gospodarczej w ostatnich 60 miesiącach i nie przekracza ustawowego limitu przychodów. Od 1 stycznia 2026 r. limit ten jest kwartalny i wynosi 225% minimalnego wynagrodzenia. Przy minimalnym wynagrodzeniu 4806 zł daje to 10 813,50 zł przychodu należnego w kwartale.

Po przekroczeniu limitu działalność staje się działalnością gospodarczą od dnia przekroczenia, a osoba wykonująca tę działalność powinna złożyć wniosek o wpis do CEIDG w terminie 7 dni. Działalność nierejestrowana nie ma też zastosowania do działalności wykonywanej w ramach spółki cywilnej oraz do działalności wymagającej koncesji, zezwolenia albo wpisu do rejestru działalności regulowanej.

Przy wynajmie krótkoterminowym działalność nierejestrowana może być praktyczna tylko przy małej, ubocznej i limitowanej skali. W przypadku atrakcyjnego apartamentu w miejscowości turystycznej kwartalny limit może zostać przekroczony w jednym sezonie. Ponadto niezależnie od braku rejestracji w CEIDG trzeba rozliczać podatek, prowadzić uproszczoną ewidencję sprzedaży i sprawdzić obowiązki związane z VAT, kasą fiskalną, opłatą miejscową lub lokalnymi wymogami dla usług noclegowych.

Spółka jawna, komandytowa i partnerska a KRUS

Artykuł źródłowy dotyczący spółki jawnej słusznie wskazywał, że wejście do spółki osobowej wymaga innej oceny niż założenie wieloosobowej spółki z o.o. Spółka jawna jest spółką prawa handlowego. W ustawie o ubezpieczeniu społecznym rolników wspólnicy spółek prawa handlowego są wyłączeni z definicji pozarolniczej działalności gospodarczej na potrzeby art. 5a, natomiast w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych wspólnik spółki jawnej jest wprost uznany za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność.

Skutek jest istotny: zostanie wspólnikiem spółki jawnej nie jest prostym sposobem na kontynuowanie KRUS. Taka osoba zasadniczo podlega ZUS jako wspólnik spółki jawnej, nawet jeżeli nadal pracuje w gospodarstwie rolnym i nawet jeżeli wcześniej przez wiele lat była ubezpieczona w KRUS jako rolnik albo domownik. Podobne ryzyko dotyczy wspólników spółki komandytowej i partnerskiej.

Wspólnik spółki jawnej nie korzysta też z preferencyjnych składek ZUS przewidzianych dla przedsiębiorcy rozpoczynającego działalność gospodarczą na podstawie Prawa przedsiębiorców. Preferencyjna podstawa z art. 18a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych odnosi się do osoby prowadzącej działalność gospodarczą w rozumieniu art. 8 ust. 6 pkt 1 tej ustawy, a nie do wspólnika spółki jawnej z art. 8 ust. 6 pkt 4.

Jeżeli osoba ubezpieczona w KRUS rozważa wejście do spółki jawnej, powinna przed podpisaniem umowy spółki uzyskać ocenę skutków ubezpieczeniowych. Późniejsze wyjście ze spółki nie zawsze usuwa problem zaległych składek, jeżeli ZUS uzna, że obowiązek ubezpieczenia powstał wcześniej.

Umowa o pracę, zlecenie i inne tytuły do ubezpieczeń

Jednym z warunków kontynuowania KRUS przy działalności gospodarczej jest to, aby rolnik albo domownik nie był pracownikiem i nie pozostawał w stosunku służbowym. Podjęcie pracy na etacie może więc wyłączyć możliwość pozostania w KRUS na zasadach art. 5a. Osobno należy analizować umowy zlecenia, ponieważ w zależności od wysokości przychodu, tytułów do ubezpieczeń i aktualnych przepisów mogą one wpływać na status ubezpieczeniowy rolnika. Praktyczne omówienie tego zagadnienia znajduje się w artykule o sytuacji rolnika z działalnością gospodarczą i umową-zleceniem.

Nie można również pomijać świadczeń z ubezpieczeń społecznych, renty lub emerytury. Jeżeli rolnik ma ustalone prawo do takich świadczeń, kontynuowanie KRUS przy działalności gospodarczej może być niemożliwe albo wymagać odrębnej oceny. W razie równoległej pracy etatowej warto sprawdzić także materiał o tym, jak umowa o pracę wpływa na KRUS.

Co zrobić przed przekroczeniem limitu i utratą KRUS?

Najgorszym rozwiązaniem jest czekanie, aż limit podatku zostanie przekroczony i dopiero wtedy szukanie rozwiązania. Jeżeli przychody z wynajmu lub innej działalności rosną, trzeba przygotować prognozę podatku na cały rok, uwzględnić formę opodatkowania oraz sprawdzić, czy dalsze prowadzenie działalności w dotychczasowej formie jest zgodne z interesem rolnika.

W praktyce warto wykonać następujące kroki:

1. ustalić, czy aktywność jest prywatnym najmem, działalnością gospodarczą, działalnością nierejestrowaną czy działalnością spółki;
2. obliczyć przewidywaną kwotę należnego podatku za bieżący rok i porównać ją z roczną kwotą graniczną;
3. sprawdzić, czy wszystkie oświadczenia i zaświadczenia do KRUS zostały złożone terminowo;
4. przeanalizować ryzyko wejścia do spółki osobowej, zwłaszcza jawnej, komandytowej albo partnerskiej;
5. przy spółce z o.o. zbadać, czy wspólnicy są rzeczywiści, jak spółka będzie korzystać z majątku i jakie powstaną skutki podatkowe;
6. przy przekazaniu działalności członkowi rodziny zadbać o realność umowy i samodzielność osoby prowadzącej wynajem.

Każdy z tych wariantów może być prawidłowy albo ryzykowny w zależności od szczegółów. Drobna zmiana, np. odpłatność za lokal, wynagrodzenie członka zarządu, pozorny udział drugiego wspólnika albo przekroczenie limitu działalności nierejestrowanej, może całkowicie zmienić ocenę prawną.

FAQ

Czy samo prowadzenie działalności gospodarczej zawsze wyrzuca z KRUS?

Nie zawsze. Rolnik lub domownik może kontynuować KRUS, jeżeli spełnia warunki z art. 5a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, w tym ma co najmniej 3 lata wcześniejszego pełnego ubezpieczenia w KRUS, złoży oświadczenie w terminie 14 dni, nadal prowadzi gospodarstwo albo w nim stale pracuje i nie przekroczy rocznej kwoty granicznej podatku.

Jaki limit podatku obowiązuje przy KRUS w 2026 r.?

Za rok podatkowy 2025, który jest rozliczany oświadczeniem albo zaświadczeniem składanym do KRUS do 31 maja 2026 r., limit wynosi 4576 zł. Dla roku podatkowego 2026 ogłoszona roczna kwota graniczna wynosi 4713 zł. Chodzi o należny podatek dochodowy od przychodów z pozarolniczej działalności gospodarczej.

Czy wieloosobowa spółka z o.o. pozwala uniknąć ZUS?

Sam fakt bycia wspólnikiem rzeczywistej wieloosobowej spółki z o.o. nie jest co do zasady tytułem do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych w ZUS. Trzeba jednak uważać na spółki pozorne, w których drugi wspólnik ma wyłącznie symboliczny udział, oraz na inne tytuły do składek, np. umowę o pracę, zlecenie albo wynagrodzenie członka zarządu objęte składką zdrowotną.

Czy wspólnik spółki jawnej może pozostać w KRUS?

To bardzo ryzykowne i co do zasady nie należy traktować spółki jawnej jako sposobu na utrzymanie KRUS. Wspólnik spółki jawnej jest w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych uznawany za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność, a art. 5a ustawy rolniczej nie daje mu takiego samego mechanizmu wyboru jak przy jednoosobowej działalności gospodarczej.

Czy córka może przejąć wynajem mieszkania, aby rodzic został w KRUS?

Może to być możliwe, ale tylko wtedy, gdy przekazanie jest rzeczywiste. Córka powinna prowadzić wynajem we własnym imieniu, na własny rachunek i samodzielnie rozliczać podatki. Jeżeli rodzic nadal faktycznie prowadzi działalność albo otrzymuje część zysków, rozwiązanie może zostać zakwestionowane.

Czy działalność nierejestrowana wymaga składek ZUS?

Działalność nierejestrowana nie jest działalnością gospodarczą w rozumieniu Prawa przedsiębiorców, więc co do zasady nie powoduje obowiązku rejestracji w CEIDG i opłacania składek przedsiębiorcy. Trzeba jednak pilnować limitu przychodu, który od 2026 r. wynosi 10 813,50 zł kwartalnie, oraz spełnić pozostałe warunki ustawowe.

Podsumowanie

Utrzymanie KRUS przy działalności pozarolniczej jest możliwe, ale wymaga stałej kontroli warunków ustawowych. Najważniejsze są: wcześniejsze 3 lata pełnego ubezpieczenia w KRUS, terminowe oświadczenie o kontynuacji, coroczne zaświadczenie albo oświadczenie do 31 maja, dalsza praca w gospodarstwie oraz nieprzekroczenie rocznej kwoty granicznej podatku.

Przy wynajmie krótkoterminowym trzeba szczególnie uważać na wzrost skali działalności. Wieloosobowa spółka z o.o. może być rozwiązaniem, ale wymaga realnej struktury, pełnej księgowości i analizy podatkowej. Użyczenie lokalu członkowi rodziny musi być rzeczywiste i nieodpłatne. Z kolei wejście do spółki jawnej, komandytowej albo partnerskiej zwykle prowadzi do obowiązków wobec ZUS i nie daje prawa do preferencyjnych składek przewidzianych dla nowych jednoosobowych przedsiębiorców.

Źródła

1. Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników – ISAP.
2. KRUS, zasady podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników przy działalności rolniczej i pozarolniczej – gov.pl.
3. KRUS, roczna kwota graniczna należnego podatku dochodowego – gov.pl.
4. Obwieszczenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 7 maja 2026 r. w sprawie rocznej kwoty granicznej, M.P. 2026 poz. 451.
5. Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych – ISAP.
6. Ustawa z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców – ISAP.
7. Ustawa z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych – ISAP.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.