Indywidualne Porady Prawne

Masz problem z podziałem gospodarstw lub spadkobraniem?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Otrzymanie gospodarstwa w zamian za opiekę

Katarzyna Bereda • Opublikowane: 2017-04-14

Brat mojej babci wraz z żoną posiadają gospodarstwo rolne o powierzchni 6 ha z zabudowaniami. Nie posiadają dzieci. Wujek jest chory na nowotwór, chciałby darować gospodarstwo mnie i mojemu mężowi w zamian za opiekę nad nim i jego żoną, my z mężem nie jesteśmy rolnikami. Czy jest możliwość i jaka, żebyśmy stali się właścicielami tych gruntów? Jak nie stracić dopłat, które wujostwo obecnie otrzymuje?

Masz podobny problem? Kliknij tutaj i zadaj pytanie.

Otrzymanie gospodarstwa w zamian za opiekę

W mojej ocenie zarówno Kodeks cywilny, jak i ustawa o ustroju rolnym dają możliwość dokonania planowanej czynności poprzez zawarcie umowy dożywocia. Należy bowiem podnieść, iż przepisy dotyczące obrotu nieruchomościami rolnymi dają możliwość zawarcia umowy dożywocia z osobą najbliższą, która nie posiada kwalifikacji rolnych.

Zgodnie z treścią art. 908 § 1 K.c.: „Jeżeli w zamian za przeniesienie własności nieruchomości nabywca zobowiązał się zapewnić zbywcy dożywotnie utrzymanie (umowa o dożywocie), powinien on, w braku odmiennej umowy, przyjąć zbywcę jako domownika, dostarczać mu wyżywienia, ubrania, mieszkania, światła i opału, zapewnić mu odpowiednią pomoc i pielęgnowanie w chorobie oraz sprawić mu własnym kosztem pogrzeb odpowiadający zwyczajom miejscowym”.

W skład dożywocia wchodzi przede wszystkim roszczenie o dożywotnie utrzymanie. Zakres świadczeń na rzecz dożywotnika powinien być taki, aby jego potrzeby życiowe były zaspokojone w stopniu wykluczającym konieczność zdobywania przez niego środków do życia z innych źródeł (por. wyr. SN z 9.5.2008 r., III CSK 359/07, Legalis). Odmienna umowa nie może być zakwalifikowana jako umowa o dożywocie. Komentowany przepis nie wymaga jednak, aby prawo dożywocia zapewniało uprawnionemu utrzymanie dotychczasowego poziomu życia; dożywocie może zatem zapewniać niższą lub wyższą stopę życiową w porównaniu do stanu sprzed nabycia prawa dożywocia; usprawiedliwione potrzeby życiowe w danych okolicznościach nie muszą bowiem odpowiadać dotychczasowej stopie życiowej dożywotnika (por. S. Rejman, w: Komentarz 1972, t. II, s. 1757).

Zgodnie z opinią doktryny, dożywotnik zobowiązuje się do przeniesienia własności nieruchomości; tylko ta postać rzeczy może być przedmiotem świadczenia ze strony uprawnionego z dożywocia, niezależnie od tego, czy chodzi o grunt, budynek lub lokal oraz niezależnie od położenia takiej nieruchomości. W rachubę wchodzi także przeniesienie udziału we współwłasności nieruchomości (por. S. Madaj, Umowy o dożywocie pod rządem kodeksu cywilnego, NP 1966, Nr 3, s. 334–335).

Osoby bliskie natomiast, które mogą w ten sposób nabyć własność gospodarstwa rolnego, to zgodnie z art. 2 pkt 6 ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego zstępni, wstępni, rodzeństwo, dzieci rodzeństwa, małżonka, osoby przysposabiające i przysposobione.

Jednocześnie podnoszę, iż nabycie gospodarstwa rolnego w drodze umowy dożywocia – zgodnie z powyższymi przesłankami – jest nabyciem gospodarstwa zgodnie z ustawą o kształtowaniu ustroju rolnego, a więc jak wynika z pkt 7 powyższego przepisu, należy przez to rozumieć przeniesienie własności nieruchomości rolnej lub nabycie własności nieruchomości rolnej w wyniku dokonania czynności prawnej lub orzeczenia sądu albo organu administracji publicznej, a także innego zdarzenia prawnego.

Z uwagi na powyższe, jeżeli w rozumieniu powyższej ustawy są Państwo dla wujostwa osobami bliskimi, a więc dziećmi rodzeństwa, nie muszą Państwo być rolnikami w rozumieniu ustawy i czynność taka będzie czynnością ważną i skuteczną.

Jednak w praktyce już spotkałam się z sytuacjami, w których notariusz asekuracyjnie odmawiał zawarcia umowy dożywocia, bojąc się konsekwencji z uwagi na pkt 7 definicji (art. 2 cytowanej wyżej ustawy).

Jednak zgodnie z powyższymi regulacjami planowane zawarcie umowy dożywocia powinno być skuteczne i zgodne z prawem bez konieczności uzyskiwania zgód Agencji.

Poniżej cytuję przepisy, które dotyczą omawianej sprawy.

„DZIAŁ II DożywocieArt. 908. [Umowa dożywocia]

§ 1. Jeżeli w zamian za przeniesienie własności nieruchomości nabywca zobowiązał się zapewnić zbywcy dożywotnie utrzymanie (umowa o dożywocie), powinien on, w braku odmiennej umowy, przyjąć zbywcę jako domownika, dostarczać mu wyżywienia, ubrania, mieszkania, światła i opału, zapewnić mu odpowiednią pomoc i pielęgnowanie w chorobie oraz sprawić mu własnym kosztem pogrzeb odpowiadający zwyczajom miejscowym.

§ 2. Jeżeli w umowie o dożywocie nabywca nieruchomości zobowiązał się obciążyć ją na rzecz zbywcy użytkowaniem, którego wykonywanie jest ograniczone do części nieruchomości, służebnością mieszkania lub inną służebnością osobistą albo spełniać powtarzające się świadczenia w pieniądzach lub w rzeczach oznaczonych co do gatunku, użytkowanie, służebność osobista oraz uprawnienie do powtarzających się świadczeń należą do treści prawa dożywocia.

§ 3. Dożywocie można zastrzec także na rzecz osoby bliskiej zbywcy nieruchomości.

Art. 909. 

(uchylony).

Art. 910. [Chwila przeniesienia własności nieruchomości]

§ 1. Przeniesienie własności nieruchomości na podstawie umowy o dożywocie następuje z jednoczesnym obciążeniem nieruchomości prawem dożywocia. Do takiego obciążenia stosuje się odpowiednio przepisy o prawach rzeczowych ograniczonych.

§ 2. W razie zbycia nieruchomości obciążonej prawem dożywocia nabywca ponosi także osobistą odpowiedzialność za świadczenia tym prawem objęte, chyba że stały się wymagalne w czasie, kiedy nieruchomość nie była jego własnością. Osobista odpowiedzialność współwłaścicieli jest solidarna.

Art. 911. [Śmierć jednego z dożywotników]

Prawo dożywocia ustanowione na rzecz kilku osób ulega w razie śmierci jednej z tych osób odpowiedniemu zmniejszeniu.

Art. 912. [Niezbywalność]

Prawo dożywocia jest niezbywalne.

Art. 913. [Zmiana dożywocia na rentę; rozwiązanie umowy]

§ 1. Jeżeli z jakichkolwiek powodów wytworzą się między dożywotnikiem a zobowiązanym takie stosunki, że nie można wymagać od stron, żeby pozostawały nadal w bezpośredniej ze sobą styczności, sąd na żądanie jednej z nich zamieni wszystkie lub niektóre uprawnienia objęte treścią prawa dożywocia na dożywotnią rentę odpowiadającą wartości tych uprawnień.

§ 2. W wypadkach wyjątkowych sąd może na żądanie zobowiązanego lub dożywotnika, jeżeli dożywotnik jest zbywcą nieruchomości, rozwiązać umowę o dożywocie.

Art. 914. [Skutki zbycia nieruchomości przez zobowiązanego]

Jeżeli zobowiązany z tytułu umowy o dożywocie zbył otrzymaną nieruchomość, dożywotnik może żądać zamiany prawa dożywocia na dożywotnią rentę odpowiadającą wartości tego prawa.

Art. 915. [Odpowiednie stosowanie]

Przepisy dwóch artykułów poprzedzających stosuje się odpowiednio do umów, przez które nabywca nieruchomości zobowiązał się, w celu zapewnienia zbywcy dożywotniego utrzymania, do obciążenia nieruchomości użytkowaniem z ograniczeniem jego wykonywania do części nieruchomości.

Art. 916. [Żądanie uznania umowy za bezskuteczną]

§ 1. Osoba, względem której ciąży na dożywotniku ustawowy obowiązek alimentacyjny, może żądać uznania umowy o dożywocie za bezskuteczną w stosunku do niej, jeżeli wskutek tej umowy dożywotnik stał się niewypłacalny. Uprawnienie to przysługuje bez względu na to, czy dożywotnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli, oraz bez względu na czas zawarcia umowy.

§ 2. Uznania umowy o dożywocie za bezskuteczną nie można żądać po upływie lat pięciu od daty tej umowy”.

Ustawa z dnia 11 kwietnia 2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego:

„Art. 2. [Definicje]

Ilekroć w ustawie jest mowa o:

1) nieruchomości rolnej – należy przez to rozumieć nieruchomość rolną w rozumieniu Kodeksu cywilnego, z wyłączeniem nieruchomości położonych na obszarach przeznaczonych w planach zagospodarowania przestrzennego na cele inne niż rolne;

2) gospodarstwie rolnym – należy przez to rozumieć gospodarstwo rolne w rozumieniu Kodeksu cywilnego, w którym powierzchnia nieruchomości rolnej jest nie mniejsza niż 1 ha;

3) prowadzeniu działalności rolniczej – należy przez to rozumieć prowadzenie działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji roślinnej lub zwierzęcej, w tym produkcji ogrodniczej, sadowniczej i rybnej;

4) Agencji – należy przez to rozumieć Agencję Nieruchomości Rolnych;

5) użytkach rolnych – należy przez to rozumieć grunty orne, sady, łąki trwałe, pastwiska trwałe, grunty rolne zabudowane, grunty pod stawami i grunty pod rowami;

6) osobie bliskiej – należy przez to rozumieć zstępnych, wstępnych, rodzeństwo, dzieci rodzeństwa, małżonka, osoby przysposabiające i przysposobione;

7) nabyciu nieruchomości rolnej – należy przez to rozumieć przeniesienie własności nieruchomości rolnej lub nabycie własności nieruchomości rolnej w wyniku dokonania czynności prawnej lub orzeczenia sądu albo organu administracji publicznej, a także innego zdarzenia prawnego”.

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj >>

Podobne materiały

Podział gospodarstwa rolnego po śmierci właściciela

Podział gospodarstwa rolnego po śmierci właściciela

Niedawno zmarł brat, który posiadał gospodarstwo rolne. Był kawalerem, nie zostawił testamentu. Matka żyje, ma zapisane dożywocie. Kto dziedziczy po...

Darowizna ziemi a początek biegu 5-letniego okresu posiadania nieruchomości

Darowizna ziemi a początek biegu 5-letniego okresu posiadania nieruchomości

Mama odziedziczyła po swoim ojcu (postanowienie sądu z października 2011 r.) gospodarstwo rolne. Jeszcze w tym samym roku złożyła w urzędzie...

Kto jest spadkobiercą gospodarstwa rolnego?

Kto jest spadkobiercą gospodarstwa rolnego?

Było nas w domu czworo rodzeństwa. Jeden brat zmarł w sierpniu. Rodzice przepisali mu w latach 70. w całości gospodarstwo rolne. Był...

Darowizna, umowa dożywocia gruntów rolnych a prawo pierwokupu

Darowizna, umowa dożywocia gruntów rolnych a prawo pierwokupu

Czy przy umowie dożywocia dla osoby obcej występuje prawo pierwokupu dla dzierżawcy działki rolnej? I podobnie – czy przy umowie darowizny dla osoby...

Uregulowanie posiadania odziedziczonych przed laty gruntów

Uregulowanie posiadania odziedziczonych przed laty gruntów

Wraz z bratem jesteśmy właścicielami samoistnymi po połowie 3 działek rolnych oraz współwłaścicielami działki zadrzewionej (po 1/8 części) we...

Przekazanie synowi gospodarstwa rolnego w zamian za dożywotnią służebność

Przekazanie synowi gospodarstwa rolnego w zamian za dożywotnią służebność

Planujemy z żoną przekazać jednemu z synów gospodarstwo rolne w zamian za dożywotnią służebność. Drugi syn otrzyma od nas mieszkanie. Jak...

Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy
wizytówka Zadaj pytanie »