Czy dzierżawa gruntów rolnych pozwala na ubezpieczenie w KRUS

Kto podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników

Zgodnie z art. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników:
„Ubezpieczenie społeczne rolników, zwane dalej ubezpieczeniem, obejmuje, na zasadach określonych w ustawie, rolników i pracujących z nimi domowników oraz pomocników rolnika.”

Natomiast art. 6 pkt 1 tej ustawy wskazuje, że:
„Ilekroć w ustawie jest mowa o rolniku, rozumie się przez to pełnoletnią osobę fizyczną, zamieszkującą i prowadzącą na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, osobiście i na własny rachunek, działalność rolniczą w pozostającym w jej posiadaniu gospodarstwie rolnym, w tym również w ramach grupy producentów rolnych, a także osobę, która przeznaczyła grunty prowadzonego przez siebie gospodarstwa rolnego do zalesienia.”

Z powyższych przepisów jednoznacznie wynika, że samo posiadanie gruntów rolnych nie jest wystarczające do objęcia ubezpieczeniem w KRUS. Konieczne jest osobiste i faktyczne prowadzenie działalności rolniczej.

Dzierżawa gruntów a prawo do KRUS

Wydzierżawienie gruntów rolnych innemu podmiotowi nie jest równoznaczne z osobistym prowadzeniem działalności rolniczej. Oznacza to, że właściciel ziemi, który oddaje ją w dzierżawę i sam nie prowadzi na niej produkcji rolnej, nie spełnia ustawowych przesłanek do podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników.

Stanowisko to potwierdził Sąd Apelacyjny w Białymstoku w wyroku z 13.12.2017 r., sygn. III AUa 466/17, wskazując, że brak osobistego prowadzenia gospodarstwa rolnego wyklucza objęcie ubezpieczeniem w KRUS. Sąd podkreślił również, że polskie ustawodawstwo nie przewiduje automatycznego objęcia ubezpieczeniem każdego właściciela gruntów rolnych.

Orzecznictwo sądów w sprawach KRUS i dzierżawy

Podobne stanowisko zajął Sąd Okręgowy w Sieradzu w wyroku IV U 87/23. Sąd wskazał, że zgodnie z art. 6 pkt 3 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników działalnością rolniczą jest działalność w zakresie produkcji roślinnej lub zwierzęcej, w tym m.in. ogrodniczej, sadowniczej czy hodowlanej.

W myśl art. 7 i 16 ustawy, ubezpieczeniu społecznemu rolników podlega rolnik prowadzący gospodarstwo rolne o powierzchni powyżej 1 ha przeliczeniowego, jeżeli nie podlega innemu ubezpieczeniu i nie posiada prawa do emerytury lub renty. Z kolei art. 3a ust. 1 ustawy stanowi, że ubezpieczenie ustaje z dniem, w którym przestają istnieć okoliczności uzasadniające jego podleganie.

Sąd Najwyższy w wyroku z 28 stycznia 2009 r., sygn. I UK 202/08, podkreślił, że ubezpieczenie w KRUS nie wynika z samego faktu posiadania gospodarstwa rolnego, lecz z osobistego prowadzenia w nim działalności rolniczej. Jeżeli grunty są przedmiotem dzierżawy, to działalność rolniczą prowadzi dzierżawca, a nie właściciel.

Znaczenie umowy dzierżawy

Zgodnie z art. 693 § 1 k.c. przez umowę dzierżawy wydzierżawiający oddaje rzecz do używania i pobierania pożytków, a dzierżawca zobowiązuje się do zapłaty czynszu. W praktyce oznacza to, że pożytki z gruntów rolnych czerpie dzierżawca, który faktycznie prowadzi działalność rolniczą. Te same grunty nie mogą jednocześnie stanowić podstawy działalności rolniczej właściciela i dzierżawcy.

Podsumowanie

Aby podlegać ubezpieczeniu w KRUS, nie wystarczy być właścicielem gruntów rolnych. Konieczne jest osobiste prowadzenie działalności rolniczej na własny rachunek. Wydzierżawienie ziemi innemu podmiotowi co do zasady wyklucza możliwość objęcia ubezpieczeniem w KRUS. Potwierdzają to zarówno przepisy ustawy, jak i utrwalone orzecznictwo sądów.