Zaliczenie pracy w gospodarstwie rolnym przed 1983 rokiem, problemy z uznaniem okresu przez KRUS

Podstawa ubezpieczenia rolniczego w spornym okresie

W spornych miesiącach ubezpieczenia rolników regulowały przepisy ustawy z 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin. Ustawa ta przewidywała obowiązek opłacania składek, ale jednocześnie wprowadzała wyjątek dla młodych rolników.

Zgodnie z art. 40, rolnik rozpoczynający prowadzenie gospodarstwa przed ukończeniem 35. roku życia był zwolniony z opłacania składki przez pierwsze pięć lat gospodarowania. Oznacza to, że osoby młode podlegały ubezpieczeniu z mocy prawa, choć nie musiały w tym czasie ponosić kosztów składek.

Od 1 stycznia 1983 r. weszła w życie nowa ustawa z 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin, która rozszerzyła zakres ubezpieczenia także na domowników. Formalne zgłoszenia rolników do ubezpieczenia następowały często dopiero w związku z wejściem nowych regulacji.

Okres pracy w gospodarstwie a wymogi obecnych przepisów

Zgodnie z ustawą z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, emerytura rolnicza wymaga 25 lat okresów podlegania ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu. W art. 20 ust. 1 ustawodawca wskazał, że do tego stażu wlicza się m.in.:

• okresy prowadzenia gospodarstwa rolnego przed 1 stycznia 1983 r. po ukończeniu 16 lat,

• okresy pracy w gospodarstwie jako domownik.

Oznacza to, że praca w gospodarstwie rolnym w 1982 roku – zarówno jako właściciel, jak i jako domownik – stanowi okres wliczany do emerytury, niezależnie od tego, czy składki były opłacane.

Zwolnienie z opłacania składek a staż emerytalny

Brak opłacania składek w spornym okresie wynikał z ustawowego zwolnienia młodych rolników. Nie oznacza to, że nie podlegali oni ubezpieczeniu. Zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego z 3 października 2012 r. (III UZP 4/12), okresy ubezpieczenia, w których rolnik był zwolniony z obowiązku opłacania składek, traktowane są jako okresy składkowe przy ustalaniu prawa do świadczeń.

KRUS może nie posiadać pełnej dokumentacji sprzed 1991 roku, gdyż opiera się ona na danych przekazywanych przez urzędy gmin. Brak zapisu o składkach nie przekreśla jednak prawa do uwzględnienia okresu pracy.

Jak udowodnić sporny okres pracy w gospodarstwie

Aby okres ten został zaliczony, trzeba go wykazać odpowiednimi dowodami. Najczęściej stosowane są:

• dokument przejęcia gospodarstwa (np. akt własności lub umowa przekazania),

• decyzje gminne dotyczące ubezpieczenia rolniczego,

• zeznania świadków – członków rodziny lub sąsiadów,

• oświadczenie samego rolnika,

• odpis księgi wieczystej potwierdzający posiadanie gospodarstwa.

Sąd ubezpieczeń społecznych może dopuścić dowody osobowe, szczególnie gdy dokumentacja z tamtych lat jest niepełna.

Odwołanie od decyzji KRUS

Od decyzji KRUS odmawiającej zaliczenia okresu można odwołać się do Sądu Okręgowego – Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych. Odwołanie wnosi się w ciągu 30 dni od doręczenia decyzji, za pośrednictwem jednostki KRUS.

W odwołaniu warto powołać się na:

• art. 20 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników,

• przepisy obowiązujące w 1982 roku dotyczące zwolnienia młodych rolników z opłacania składek,

• dokumenty oraz zeznania świadków potwierdzające prowadzenie gospodarstwa.

Sąd ma uprawnienie do zmiany decyzji KRUS i zaliczenia brakującego okresu.