Umowa-zlecenie rolnika a KRUS – zgłoszenie i składki

Umowa-zlecenie a ubezpieczenie w KRUS

Podpisanie umowy-zlecenia przez osobę ubezpieczoną w KRUS nie zawsze oznacza automatyczną utratę ubezpieczenia rolniczego. Aktualnie podstawowe znaczenie ma art. 5b ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Przepis pozwala rolnikowi albo domownikowi, który podlega ubezpieczeniu w KRUS w pełnym zakresie z mocy ustawy, nadal podlegać temu ubezpieczeniu mimo objęcia go innym ubezpieczeniem społecznym z tytułu umowy-zlecenia, umowy agencyjnej, innej umowy o świadczenie usług albo powołania do rady nadzorczej.

Warunek jest jednak konkretny: przychód z tego tytułu w rozliczeniu miesięcznym nie może przekroczyć kwoty równej minimalnemu wynagrodzeniu za pracę. W 2026 r. minimalne wynagrodzenie wynosi 4806 zł, więc taki jest praktyczny miesięczny limit dla art. 5b. W starszych tekstach można spotkać informację o limicie równym połowie minimalnego wynagrodzenia, ale obecnie byłaby ona nieaktualna.

Jeżeli przychód ze zlecenia przekracza limit albo dana osoba nie spełnia innych warunków podlegania KRUS, Kasa może ustalić ustanie ubezpieczenia rolniczego. Wtedy trzeba uporządkować zgłoszenie do ZUS i rozliczenie składek, a w razie sporu można odwołać się od decyzji KRUS w trybie właściwym dla spraw z zakresu ubezpieczeń społecznych.

Czy trzeba zgłosić umowę-zlecenie do KRUS?

Tak, jeżeli umowa-zlecenie może mieć wpływ na podleganie ubezpieczeniu w KRUS. Zgodnie z art. 37 ustawy rolnik powinien, bez czekania na wezwanie, w ciągu 14 dni informować Kasę o okolicznościach mających wpływ na podleganie ubezpieczeniu oraz o zmianach tych okoliczności. W praktyce warto zgłosić nie tylko samą umowę, ale również wysokość miesięcznego przychodu, okres wykonywania zlecenia i dokument potwierdzający status studenta, jeżeli ma on znaczenie dla braku składek ZUS.

Do KRUS najczęściej składa się kopię umowy, rachunki albo informację od zleceniodawcy o przychodzie, a także oświadczenie lub zaświadczenie z uczelni, jeżeli chodzi o studenta. Jeżeli umowa trwa przez kilka miesięcy, trzeba pilnować, czy przychód w którymkolwiek miesiącu nie przekroczył limitu. Zakończenie umowy także warto zgłosić, aby Kasa miała pełny obraz okresu zatrudnienia.

Status studenta do 26 lat a zlecenie

W opisanej sytuacji ważne jest to, czy w chwili wykonywania zlecenia osoba rzeczywiście miała status studenta i nie ukończyła 26 lat. Zgodnie z ustawą o systemie ubezpieczeń społecznych uczniowie szkół ponadpodstawowych i studenci do ukończenia 26 lat nie podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z tytułu umowy-zlecenia. Dotyczy to również studiów niestacjonarnych, jeżeli dana osoba ma status studenta.

To oznacza, że zlecenie studenta do 26 lat co do zasady nie tworzy tytułu do ZUS. Skoro nie powstaje inny obowiązkowy tytuł do ubezpieczeń społecznych, nie działa typowy mechanizm zbiegu KRUS i ZUS. Nie należy jednak lekceważyć zgłoszenia w KRUS, ponieważ Kasa może wymagać wykazania, że w danym okresie zleceniobiorca faktycznie był studentem, a przychód i charakter umowy nie powodowały zmiany ubezpieczenia.

Wyjątki mogą pojawić się np. wtedy, gdy osoba ukończy 26 lat, utraci status studenta, zawrze zlecenie z własnym pracodawcą albo wykonuje je na rzecz własnego pracodawcy. W takich przypadkach zlecenie może być oskładkowane i trzeba ponownie ocenić wpływ na KRUS.

Co grozi za brak zgłoszenia zlecenia?

Brak zgłoszenia nie zawsze oznacza karę w potocznym znaczeniu, ale może spowodować poważne skutki praktyczne. KRUS może wydać decyzję ustalającą, że ubezpieczenie rolnicze ustało, albo wezwać do wyjaśnienia okresów i przychodów ze zlecenia. Jeżeli okaże się, że składki były opłacane w niewłaściwym systemie albo osoba nie miała prawa pozostawać w KRUS, konieczne może być rozliczenie zaległości, korekta dokumentów i uporządkowanie ubezpieczenia zdrowotnego.

Największe ryzyko pojawia się wtedy, gdy zlecenie było oskładkowane w ZUS albo przychód przekraczał limit z art. 5b, a mimo to osoba nadal figurowała w KRUS. W takiej sytuacji trzeba ustalić dokładne daty umowy, daty wypłat, miesięczne kwoty przychodu oraz to, czy zleceniodawca zgłosił zleceniobiorcę do ZUS.

Odstąpienie od ubezpieczenia w KRUS

Rolnik albo domownik objęty art. 5b może w każdym czasie odstąpić od ubezpieczenia w KRUS, składając w Kasie oświadczenie o odstąpieniu. Takie odstąpienie jest skuteczne nie wcześniej niż od dnia złożenia oświadczenia w KRUS. Nie można więc złożyć oświadczenia dzisiaj i żądać, aby działało wstecz od poprzedniego miesiąca, chyba że nie chodzi o dobrowolne odstąpienie, lecz o ustalenie przez Kasę, że ubezpieczenie ustało z mocy prawa z powodu niespełnienia ustawowych warunków.

Jeżeli chcesz zrezygnować z KRUS, najpierw sprawdź, jaki tytuł do ubezpieczenia będziesz mieć po rezygnacji. Jeżeli umowa-zlecenie jest oskładkowana, zleceniodawca powinien zgłosić Cię do ZUS. Jeżeli jest to zlecenie studenta do 26 lat bez składek, samo zlecenie nie zapewni ubezpieczenia zdrowotnego.

Jeżeli po okresie pracy w ZUS chcesz wrócić do ubezpieczenia rolniczego, znaczenie mają warunki podlegania KRUS, prowadzenie działalności rolniczej i brak innego obowiązkowego tytułu do ubezpieczeń. Przydatne omówienie znajdziesz w artykule: powrót z ZUS do KRUS.

Prawo do lekarza na NFZ po wyjściu z KRUS

Prawo do świadczeń NFZ zależy od posiadania tytułu do ubezpieczenia zdrowotnego. Jeżeli pozostajesz w KRUS i składka zdrowotna jest prawidłowo opłacana, korzystasz z NFZ z tego tytułu. Jeżeli przechodzisz do ZUS ze względu na oskładkowaną umowę-zlecenie, ubezpieczenie zdrowotne powinno wynikać ze zlecenia.

Inaczej jest przy umowie-zleceniu studenta do 26 lat. Taka umowa co do zasady nie jest oskładkowana, więc nie daje samodzielnego prawa do NFZ. Student do 26 lat może być zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego jako członek rodziny, np. przez rodzica, a gdy nie ma takiej możliwości, zgłoszenia może dokonać uczelnia. Po ukończeniu 26 lat albo po utracie statusu studenta trzeba szczególnie pilnować nowego tytułu do ubezpieczenia.

FAQ

Podsumowanie

Osoba ubezpieczona w KRUS może wykonywać umowę-zlecenie, ale powinna sprawdzić, czy powstaje tytuł do ZUS, czy mieści się w limicie z art. 5b oraz czy ma status studenta do 26 lat. W 2026 r. miesięczny limit przychodu dla pozostania w KRUS na zasadach art. 5b wynosi 4806 zł. Zgłoszenie zlecenia i zmian w KRUS jest istotne, bo pozwala uniknąć późniejszych sporów o ustanie ubezpieczenia, zaległe składki i prawo do świadczeń NFZ.

Źródła

• Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, tekst jednolity Dz.U. 2025 poz. 197, w szczególności art. 5b i art. 37 – tekst aktu.
• Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 199, w szczególności art. 6 ust. 1 pkt 4 i art. 6 ust. 4 – tekst aktu.
• Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej: minimalne wynagrodzenie za pracę w 2026 r. – informacja urzędowa.
• Narodowy Fundusz Zdrowia: ubezpieczenie zdrowotne studenta – informacja NFZ.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.