Kontynuacja ubezpieczenia w KRUS po sprzedaży gruntów

Kiedy rolnik podlega KRUS z mocy ustawy?

Podstawowa zasada jest nadal aktualna: ubezpieczeniu wypadkowemu, chorobowemu i macierzyńskiemu oraz ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu w KRUS podlega z mocy ustawy rolnik, którego gospodarstwo obejmuje obszar użytków rolnych powyżej 1 ha przeliczeniowego albo dział specjalny produkcji rolnej. Warunkiem jest także to, aby rolnik nie podlegał innemu ubezpieczeniu społecznemu i nie miał ustalonego prawa do emerytury, renty ani określonych świadczeń z ubezpieczeń społecznych.

Oznacza to, że rolnik, który jest współwłaścicielem gospodarstwa, faktycznie prowadzi działalność rolniczą i spełnia pozostałe warunki ustawowe, może podlegać ubezpieczeniu z mocy ustawy, jeżeli gospodarstwo obejmuje ponad 1 ha przeliczeniowy użytków rolnych. Sam fakt, że drugi współwłaściciel jest ubezpieczony w ZUS, nie przesądza jeszcze o utracie KRUS przez pierwszego współwłaściciela. Decydują warunki dotyczące konkretnej osoby.

Trzeba przy tym pamiętać, że próg ustawowy to więcej niż 1 ha przeliczeniowy, a nie dokładnie 1 ha. Jeżeli po sprzedaży pozostaje równo 1 ha przeliczeniowy albo mniej, nie ma podstaw do obowiązkowego ubezpieczenia rolniczego wyłącznie z tego tytułu.

Jak liczyć 1 ha przeliczeniowy po sprzedaży działek?

Do oceny, czy po sprzedaży gruntów pozostaje próg wymagany dla obowiązkowego KRUS, nie wystarczy zsumowanie powierzchni fizycznej działek. Hektary przeliczeniowe ustala się według zasad z ustawy o podatku rolnym, czyli na podstawie powierzchni, rodzaju i klasy użytków rolnych z ewidencji gruntów i budynków oraz zaliczenia miejscowości do właściwego okręgu podatkowego.

W praktyce najbezpieczniej oprzeć się na aktualnym nakazie płatniczym albo decyzji podatkowej z gminy, wypisie z ewidencji gruntów oraz danych po planowanej sprzedaży. Jeżeli sprzedaż dotyczy tylko części działek, trzeba oddzielnie ustalić, jakie użytki rolne pozostaną po transakcji.

Jeżeli z aktualnych danych wynika, że po sprzedaży działek pozostanie ponad 1 ha przeliczeniowy użytków rolnych i nadal będzie prowadzona działalność rolnicza, obowiązkowe KRUS może trwać dalej. Jeżeli wynik będzie równy 1 ha przeliczeniowemu albo niższy, trzeba liczyć się z decyzją KRUS o ustaniu ubezpieczenia obowiązkowego.

Współwłasność gospodarstwa a ubezpieczenie w KRUS

Przepisy o ubezpieczeniu społecznym rolników posługują się pojęciem posiadania gospodarstwa i prowadzenia działalności rolniczej. Nie oznacza to jednak, że w każdej sprawie wystarczy formalny udział we współwłasności. KRUS może badać, czy dana osoba rzeczywiście prowadzi działalność rolniczą osobiście i na własny rachunek, czy gospodarstwo pozostaje w jej posiadaniu oraz czy nie istnieje inny tytuł do ubezpieczenia społecznego.

Nie należy też automatycznie dzielić powierzchni gospodarstwa przez udział każdego współwłaściciela. Jeżeli współwłaściciel prowadzi gospodarstwo i spełnia pozostałe warunki, istotna jest powierzchnia gospodarstwa pozostającego w jego posiadaniu, a nie proste wyliczenie udziału ułamkowego. W spornej sytuacji warto wystąpić do KRUS o jednoznaczne stanowisko albo poczekać na decyzję, od której przysługuje odwołanie.

Co po sprzedaży gruntu, gdy zostanie 1 ha przeliczeniowy lub mniej?

Jeżeli po sprzedaży gruntów nie będzie już gospodarstwa obejmującego ponad 1 ha przeliczeniowy użytków rolnych i nie będzie działu specjalnego produkcji rolnej, ubezpieczenie z mocy ustawy co do zasady nie powinno być kontynuowane tylko dlatego, że wcześniej opłacano składki. Dalsze wpłacanie składek samo w sobie nie zastępuje spełnienia warunków ustawowych.

W takiej sytuacji należy rozważyć złożenie wniosku o objęcie ubezpieczeniem społecznym rolników w KRUS. Ubezpieczenie na wniosek powstaje od dnia wskazanego we wniosku, ale nie wcześniej niż od dnia złożenia wniosku. Dlatego nie warto czekać, jeżeli sprzedaż ma spowodować zejście poniżej progu 1 ha przeliczeniowego.

W praktyce KRUS wymaga formularza zgłoszeniowego i wniosku o objęcie ubezpieczeniem, obecnie oznaczanego jako KRUS UD-5. Zakres ubezpieczenia zależy od tego, czy rolnik nadal prowadzi działalność rolniczą, czy stanowi ona stałe źródło utrzymania oraz czy nie występuje inny tytuł do ubezpieczenia społecznego.

Ubezpieczenie na wniosek a warunek 12 lat i 6 miesięcy

W starszych omówieniach temat ten bywa upraszczany, dlatego warto rozróżnić dwie sytuacje. Rolnik, który nadal prowadzi działalność rolniczą w gospodarstwie o powierzchni 1 ha przeliczeniowego lub mniejszej, może ubiegać się o ubezpieczenie wypadkowe, chorobowe i macierzyńskie na wniosek, jeżeli działalność rolnicza stanowi stałe źródło jego utrzymania. Jeżeli jest objęty tym ubezpieczeniem w pełnym zakresie, może również złożyć wniosek o ubezpieczenie emerytalno-rentowe.

Warunek wcześniejszego podlegania ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu przez co najmniej 12 lat i 6 miesięcy dotyczy natomiast osoby, która podlegała ubezpieczeniu jako rolnik, zaprzestała prowadzenia działalności rolniczej, nie nabyła prawa do emerytury lub renty z ubezpieczenia i chce być objęta ubezpieczeniem emerytalno-rentowym na wniosek. Nie jest to ogólna zasada dla każdego rolnika posiadającego mniej niż 1 ha przeliczeniowy.

Osobne znaczenie mają grunty przeznaczone do zalesienia. Rolnik, który przeznaczył grunty prowadzonego gospodarstwa do zalesienia na zasadach określonych w odrębnych przepisach, może korzystać z określonych możliwości ubezpieczenia na wniosek. Nie należy jednak utożsamiać tego z każdą działką oznaczoną w ewidencji jako las.

Obowiązek zgłoszenia sprzedaży do KRUS i gminy

Rolnik ma obowiązek informować KRUS o okolicznościach mających wpływ na podleganie ubezpieczeniu oraz o zmianach tych okoliczności w ciągu 14 dni. Sprzedaż części gospodarstwa, zmiana powierzchni użytków rolnych, utrata posiadania gruntu albo uzyskanie innego tytułu do ubezpieczenia społecznego to informacje, które mogą mieć znaczenie dla KRUS.

Równolegle sprzedaż gruntów może wymagać aktualizacji informacji podatkowych w gminie. Osoby fizyczne składają informację o gruntach w terminie 14 dni od zdarzenia wpływającego na powstanie, wygaśnięcie albo zmianę obowiązku podatkowego w podatku rolnym. Na tej podstawie gmina może zmienić decyzję podatkową i wskazać aktualną liczbę hektarów przeliczeniowych.

Co zrobić przed sprzedażą działek?

Przed sprzedażą warto wykonać kilka praktycznych kroków:

• uzyskać aktualny wypis z ewidencji gruntów i budynków dla wszystkich działek, które mają zostać sprzedane i pozostawione;
• sprawdzić w decyzji podatkowej, ile hektarów przeliczeniowych przypada na gospodarstwo przed transakcją;
• policzyć powierzchnię po sprzedaży z uwzględnieniem klas i rodzaju użytków rolnych;
• ustalić, czy po sprzedaży będzie nadal prowadzona działalność rolnicza;
• złożyć do KRUS zgłoszenie zmiany i w razie potrzeby wniosek o objęcie ubezpieczeniem na wniosek.

Jeżeli w sprawie występują dodatkowe elementy, np. dzierżawa, zalesienie, działalność gospodarcza, umowa zlecenia, emerytura, renta albo praca za granicą, ocena może być inna. Takie okoliczności trzeba analizować osobno.

FAQ

Podsumowanie

Sprzedaż części gruntów może mieć istotny wpływ na dalsze ubezpieczenie w KRUS. Najpierw trzeba ustalić, ile hektarów przeliczeniowych użytków rolnych pozostanie po sprzedaży. Jeżeli nadal będzie to ponad 1 ha przeliczeniowy i rolnik spełnia pozostałe warunki, ubezpieczenie z mocy ustawy może być kontynuowane. Jeżeli powierzchnia spadnie do 1 ha przeliczeniowego albo poniżej, konieczna może być analiza ubezpieczenia na wniosek.

W opisanej sytuacji szczególnie ważne jest, aby nie liczyć powierzchni wyłącznie według hektarów fizycznych i nie wliczać automatycznie lasu oznaczonego jako Ls. Przed sprzedażą warto uzyskać aktualne dane z gminy i ewidencji gruntów, a po transakcji zgłosić zmianę do KRUS w ustawowym terminie.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, tekst jednolity Dz.U. 2025 poz. 1770, w szczególności art. 3, art. 3a, art. 6, art. 7, art. 16 i art. 37 - ELI Sejm.

2. Ustawa z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym, tekst jednolity Dz.U. 2025 poz. 1344, w szczególności art. 4 i art. 6a - tekst aktu.

3. Informacje KRUS o zasadach podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników, zgłoszeniu do ubezpieczenia i formularzach - gov.pl/KRUS.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.