Czy trzeba przekazać gospodarstwo, aby otrzymać emeryturę z KRUS?

Czy trzeba sprzedać, darować albo wydzierżawić gospodarstwo, aby dostać pełną emeryturę z KRUS?

Najważniejsza aktualizacja jest korzystna dla rolników: obecnie przy zwykłej emeryturze rolniczej nie trzeba zaprzestawać prowadzenia działalności rolniczej, żeby otrzymywać świadczenie w pełnej wysokości. Od 15 czerwca 2022 r. prowadzenie gospodarstwa nie wpływa na wysokość emerytury rolniczej. Oznacza to, że emeryt nie musi przenosić własności i posiadania gospodarstwa na inną osobę ani oddawać go w dzierżawę tylko po to, aby uniknąć zawieszenia części uzupełniającej emerytury.

W opisanej sytuacji, jeżeli chodzi o zwykłą emeryturę rolniczą, samo posiadanie gospodarstwa o powierzchni 1,64 ha fizycznego, nawet przy 0,72 ha przeliczeniowego, nie powinno obecnie powodować obniżenia emerytury. Należy jednak osobno sprawdzić, czy spełnione są warunki stażu ubezpieczeniowego i czy w KRUS nie występują przerwy w ubezpieczeniu albo inne okoliczności wpływające na prawo do świadczenia.

Warunki emerytury rolniczej w 2026 r.

Emerytura rolnicza przysługuje ubezpieczonemu, który łącznie spełnia dwa podstawowe warunki: osiągnął wiek emerytalny oraz podlegał ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu rolników przez co najmniej 25 lat. Wiek emerytalny wynosi 60 lat dla kobiety i 65 lat dla mężczyzny.

Dla osób urodzonych po 31 grudnia 1948 r. zasadniczo liczą się okresy rolniczego ubezpieczenia emerytalno-rentowego, a także ustawowo wskazane wcześniejsze okresy pracy lub ubezpieczenia rolniczego. Jeżeli ktoś ma równolegle okresy w ZUS i KRUS, trzeba ustalić, czy powstaje prawo do jednego czy do dwóch świadczeń oraz czy okresy nie zostały zaliczone podwójnie.

Jeżeli Pani mąż ma już emeryturę rolniczą, nie przesądza to automatycznie o Pani prawie do emerytury. KRUS ocenia indywidualnie wiek, okres ubezpieczenia i przebieg ubezpieczenia osoby składającej wniosek. Własność gospodarstwa ma obecnie inne znaczenie niż przed 15 czerwca 2022 r. i nie jest co do zasady warunkiem wypłaty pełnej emerytury rolniczej.

Kiedy przekazanie albo dzierżawa gospodarstwa nadal ma znaczenie?

Trzeba odróżnić emeryturę rolniczą od renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy oraz renty rodzinnej. Przy emeryturze rolniczej zasada jest dziś taka, że prowadzenie działalności rolniczej nie obniża świadczenia. Przy świadczeniach rentowych przepisy nadal przewidują zawieszenie części uzupełniającej, jeżeli rencista prowadzi działalność rolniczą i nie spełnia przesłanek uznania, że jej zaprzestał.

Przy rencie uznaje się, że rencista zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej, jeżeli ani on, ani jego małżonek nie są właścicielami, współwłaścicielami ani posiadaczami gospodarstwa rolnego w rozumieniu przepisów o podatku rolnym i nie prowadzą działu specjalnego produkcji rolnej. Ustawa przewiduje przy tym wyjątki, m.in. dla gruntów prawidłowo wydzierżawionych, gruntów trwale wyłączonych z produkcji rolniczej oraz określonych sytuacji dotyczących małżonka.

Dlatego przed podjęciem decyzji należy ustalić, jakiego świadczenia dotyczy sprawa: emerytury rolniczej, renty rolniczej, renty rodzinnej czy świadczenia przyznanego na podstawie dawnych przepisów. Od tego zależy, czy w ogóle trzeba rozważać przekazanie gospodarstwa, umowę dzierżawy albo inne czynności wobec KRUS.

Sprzedaż nieruchomości rolnej a zgoda KOWR

Jeżeli właściciel mimo wszystko chce sprzedać gospodarstwo lub jego część, trzeba uwzględnić przepisy ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego. Co do zasady nabywcą nieruchomości rolnej może być rolnik indywidualny, a powierzchnia nabywanej nieruchomości wraz z gruntami wchodzącymi w skład gospodarstwa rodzinnego nabywcy nie może przekraczać 300 ha użytków rolnych. Jeżeli nieruchomość ma wejść do majątku wspólnego małżonków, wystarczy, że wymogi dotyczące rolnika indywidualnego spełnia jeden z małżonków.

Istotny jest również próg powierzchni. Nabycie nieruchomości rolnej o powierzchni mniejszej niż 1 ha co do zasady nie wymaga zgody Dyrektora Generalnego KOWR. Jeżeli jednak nieruchomość ma 1 ha lub więcej, a nabywcą nie jest rolnik indywidualny ani osoba objęta ustawowym wyjątkiem, konieczna może być zgoda KOWR wydana w formie decyzji administracyjnej. Zgoda taka jest ważna przez rok od dnia, w którym decyzja stała się ostateczna.

W praktyce sprzedaż gospodarstwa osobie obcej, która nie jest rolnikiem indywidualnym, może wymagać wcześniejszego postępowania przed KOWR. Natomiast nabycie przez osobę bliską zbywcy, np. dziecko, wnuka, małżonka, rodzica, rodzeństwo, pasierba albo osobę przysposobioną, korzysta z ustawowego wyjątku i nie wymaga zgody KOWR przewidzianej dla nabywców spoza tych kategorii.

Formy przeniesienia własności gospodarstwa rolnego

Jeżeli przekazanie gospodarstwa jest podyktowane względami rodzinnymi, majątkowymi lub rentowymi, najczęściej rozważa się darowiznę, sprzedaż albo umowę dożywocia. Każda z tych czynności dotycząca nieruchomości wymaga aktu notarialnego, a skutki podatkowe, rodzinne i spadkowe mogą być różne.

• Darowizna polega na nieodpłatnym przeniesieniu własności. Często stosuje się ją przy przekazaniu gospodarstwa dzieciom lub wnukom, ale trzeba pamiętać o możliwym znaczeniu darowizny przy zachowku.
• Umowa dożywocia przenosi własność gospodarstwa w zamian za zapewnienie zbywcy dożywotniego utrzymania. Może być korzystna, gdy przekazujący chce zagwarantować sobie opiekę, mieszkanie lub utrzymanie.
• Sprzedaż przenosi własność za cenę. Przy nieruchomościach rolnych trzeba sprawdzić ograniczenia wynikające z ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego i ewentualne obowiązki wobec KOWR.
• Dzierżawa nie przenosi własności, ale oddaje grunty w posiadanie i używanie dzierżawcy. W niektórych sprawach rentowych może wystarczyć do wykazania zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej.

Dzierżawa gospodarstwa dla celów KRUS

Jeżeli sprawa dotyczy renty rolniczej lub renty rodzinnej, a nie zwykłej emerytury, dzierżawa może być sposobem na wykazanie zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej. W przypadku renty stałej umowa powinna być zawarta co najmniej na 10 lat, a przy rencie okresowej co najmniej na okres wskazany w decyzji Prezesa KRUS o przyznaniu renty. Umowa powinna mieć formę pisemną i zostać potwierdzona przez wójta, burmistrza albo prezydenta miasta właściwego ze względu na miejsce położenia przedmiotu dzierżawy.

Dzierżawcą nie może być małżonek rencisty ani osoba pozostająca z rencistą we wspólnym gospodarstwie domowym, ani małżonek takiej osoby. Dzierżawa na rzecz dziecka, zięcia, synowej czy wnuka może być dopuszczalna, ale pod warunkiem że osoba ta nie pozostaje z rencistą we wspólnym gospodarstwie domowym i spełnione są pozostałe wymogi ustawowe. Warto też pamiętać, że umowa dzierżawy nie przenosi własności, więc po jej zakończeniu trzeba ponownie ocenić skutki dla świadczenia.

W przypadku rent dokument potwierdzający przekazanie gospodarstwa, np. akt notarialny, umowa dzierżawy lub decyzja administracyjna, powinien zostać przekazany do jednostki KRUS wypłacającej świadczenie. Jeżeli KRUS zawiesi część uzupełniającą świadczenia, od decyzji co do zasady przysługuje odwołanie do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych w terminie miesiąca od doręczenia decyzji.

Co zrobić w opisanej sytuacji?

Jeżeli chodzi o zwykłą emeryturę rolniczą, odpowiedź jest prosta: nie trzeba przekazywać, sprzedawać ani wydzierżawiać gospodarstwa tylko po to, aby otrzymać pełną emeryturę z KRUS. Należy natomiast sprawdzić, czy spełniony jest wymagany wiek i 25-letni okres ubezpieczenia emerytalno-rentowego oraz czy dokumentacja w KRUS jest kompletna.

Jeżeli właścicielka i tak chce uporządkować sprawy rodzinne, może rozważyć darowiznę, sprzedaż, dożywocie albo dzierżawę. Wybór powinien zależeć nie tylko od KRUS, lecz także od planów rodzinnych, podatków, przyszłego dziedziczenia, ewentualnego zachowku oraz tego, kto faktycznie będzie prowadził gospodarstwo.

Przekazanie gospodarstwa mężowi, który już pobiera świadczenie, nie jest zwykle potrzebne dla uzyskania emerytury przez żonę. Przy świadczeniach rentowych trzeba natomiast pamiętać, że własność albo posiadanie gospodarstwa przez małżonka może nadal mieć znaczenie, dlatego przeniesienie gruntów między małżonkami nie zawsze rozwiązuje problem zawieszenia części uzupełniającej.

FAQ

Podsumowanie

Aktualnie rolnik spełniający zwykłe warunki emerytury rolniczej nie musi sprzedawać, darować ani wydzierżawiać gospodarstwa, aby otrzymać pełne świadczenie z KRUS. Najważniejsze są wiek, wymagany okres ubezpieczenia i prawidłowa dokumentacja okresów podlegania ubezpieczeniu.

Przekazanie gospodarstwa nadal może być potrzebne lub korzystne w innych sytuacjach: przy rencie, przy planowaniu sukcesji, przy rozliczeniach rodzinnych albo gdy właściciel chce definitywnie wycofać się z prowadzenia gospodarstwa. Wtedy trzeba uwzględnić formę czynności, ograniczenia w obrocie ziemią rolną, ewentualną zgodę KOWR oraz skutki podatkowe i spadkowe.

Źródła

• Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, tekst jednolity: Dz.U. 2025 poz. 197.
• Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego: Emerytura rolnicza.
• Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego: Zaprzestanie prowadzenia działalności rolniczej jako warunek wypłaty części uzupełniającej rolniczych świadczeń rentowych.
• Ustawa z dnia 11 kwietnia 2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego, tekst jednolity: Dz.U. 2025 poz. 1653.
• Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa: Zgody na nabycie nieruchomości rolnych.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.