Rolnik z działalnością gospodarczą i umową-zleceniem

Rolnik, działalność gospodarcza i KRUS

Rolnik może łączyć prowadzenie gospodarstwa z pozarolniczą działalnością gospodarczą i nadal podlegać ubezpieczeniu społecznemu rolników, ale tylko na warunkach określonych w art. 5a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Chodzi o wyjątek od zasady, że działalność gospodarcza stanowi tytuł do ubezpieczeń w ZUS.

Aby pozostać w KRUS przy działalności gospodarczej, rolnik lub domownik musi m.in. podlegać wcześniej ubezpieczeniu w pełnym zakresie z mocy ustawy nieprzerwanie przez co najmniej 3 lata, złożyć w KRUS oświadczenie o kontynuowaniu ubezpieczenia w terminie 14 dni od rozpoczęcia działalności, nadal prowadzić działalność rolniczą albo stale pracować w gospodarstwie, nie być pracownikiem i nie mieć ustalonego prawa do emerytury, renty lub świadczeń z ubezpieczeń społecznych.

Znaczenie ma również roczna kwota graniczna podatku dochodowego z działalności gospodarczej. Za rok 2026 wynosi ona 4713 zł. Jeżeli należny podatek dochodowy od przychodów z pozarolniczej działalności przekroczy tę kwotę, dalsze pozostawanie w KRUS może być zagrożone.

Umowa-zlecenie a pozostanie w KRUS

Aktualnie podstawowe znaczenie ma art. 5b ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Zgodnie z tym przepisem rolnik lub domownik, który podlega ubezpieczeniu w pełnym zakresie z mocy ustawy, może nadal podlegać KRUS mimo objęcia ubezpieczeniem społecznym w ZUS z tytułu umowy agencyjnej, umowy-zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy o zleceniu, a także z tytułu powołania do rady nadzorczej.

Warunek jest jednak konkretny: przychód z tego tytułu w rozliczeniu miesięcznym nie może przekroczyć kwoty równej minimalnemu wynagrodzeniu za pracę. Od 1 stycznia 2026 r. minimalne wynagrodzenie wynosi 4806 zł brutto, dlatego tyle wynosi miesięczny limit przychodu istotny dla art. 5b.

Limit dotyczy przychodu, a nie dochodu ani kwoty netto. Jeżeli w danym miesiącu zleceniobiorca osiągnie przychód wyższy niż 4806 zł, powstaje ryzyko utraty prawa do dalszego ubezpieczenia w KRUS za okres wykonywania tej umowy.

Czy zakres zlecenia musi pokrywać się z działalnością gospodarczą?

W praktyce trzeba odróżnić dwie sytuacje. Jeżeli czynności wykonywane na podstawie umowy są faktycznie realizowane w ramach prowadzonej działalności gospodarczej, przychód może być traktowany jako przychód z tej działalności, a nie jako odrębny tytuł z umowy-zlecenia. Wtedy kluczowe pozostają warunki z art. 5a, w szczególności roczna kwota graniczna podatku oraz obowiązki dokumentacyjne wobec KRUS.

Jeżeli natomiast umowa-zlecenie jest odrębnym tytułem do ubezpieczeń i nie jest wykonywana w ramach działalności gospodarczej, należy ocenić ją przez pryzmat art. 5b. Obecne przepisy dopuszczają pozostanie w KRUS mimo takiego zlecenia, jeżeli spełnione są warunki ustawowe, przede wszystkim miesięczny limit przychodu.

Starsze orzecznictwo, w tym wyrok Sądu Najwyższego z 22 stycznia 2015 r., sygn. akt III UK 76/14, oraz wyroki sądów apelacyjnych wskazywały na ryzyko wyłączenia rolnika z KRUS, gdy zlecenie stanowiło odrębny tytuł do ubezpieczeń i nie mieściło się w działalności gospodarczej. Po wprowadzeniu art. 5b ocena musi jednak uwzględniać aktualne brzmienie ustawy. Dlatego nie można dziś automatycznie przyjmować, że każda umowa-zlecenie poza zakresem działalności zawsze pozbawia KRUS.

Obowiązki wobec KRUS i terminy

Rolnik prowadzący działalność gospodarczą musi pamiętać o dokumentach. Oświadczenie o kontynuowaniu ubezpieczenia po rozpoczęciu działalności albo współpracy przy tej działalności składa się w terminie 14 dni. Niedochowanie tego terminu co do zasady oznacza ustanie ubezpieczenia od dnia rozpoczęcia działalności lub współpracy.

Co roku, do 31 maja, trzeba złożyć w KRUS zaświadczenie albo oświadczenie o nieprzekroczeniu rocznej kwoty granicznej podatku dochodowego za poprzedni rok podatkowy. Jeżeli 31 maja przypada w sobotę albo dzień ustawowo wolny od pracy, w praktyce termin przesuwa się na najbliższy dzień roboczy, ale dokumentów nie warto zostawiać na ostatnią chwilę.

Niezłożenie dokumentu w terminie może skutkować ustaniem ubezpieczenia, chyba że zachodzą przewidziane w ustawie podstawy do przywrócenia terminu, np. zdarzenia losowe. KRUS wskazuje także, że fakt podjęcia umowy-zlecenia, umowy agencyjnej, innej umowy o świadczenie usług albo funkcji w radzie nadzorczej należy zgłaszać Kasie na bieżąco.

Kiedy rolnik może stracić KRUS?

Ryzyko utraty KRUS pojawia się przede wszystkim wtedy, gdy miesięczny przychód z umowy objętej art. 5b przekroczy minimalne wynagrodzenie, rolnik przestanie spełniać warunki z art. 5a, nie złoży wymaganych dokumentów w terminie albo podejmie zatrudnienie na podstawie umowy o pracę. Umowa o pracę nie korzysta z mechanizmu ochronnego przewidzianego dla zlecenia.

Nie każda aktywność zarobkowa działa jednak tak samo. Przykładowo umowa o dzieło co do zasady nie jest tytułem do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych, o ile nie zachodzą szczególne okoliczności, np. zawarcie jej z własnym pracodawcą. Z kolei zlecenie wykonywane przez ucznia albo studenta do ukończenia 26 lat może w ogóle nie rodzić obowiązku ubezpieczeń emerytalnego i rentowych w ZUS, więc art. 5b może nie mieć zastosowania.

Odpowiedź na pytanie

Jeżeli jest Pani rolnikiem od 2010 r., prowadzi od 2020 r. pozarolniczą działalność gospodarczą i opłaca składki w KRUS na zasadach przewidzianych dla rolnika-przedsiębiorcy, może Pani zawrzeć umowę-zlecenie bez automatycznego przechodzenia do ZUS, ale tylko wtedy, gdy nadal spełnia Pani warunki z art. 5a oraz warunki z art. 5b ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników.

W 2026 r. najważniejszy limit dla umowy-zlecenia wynosi 4806 zł przychodu miesięcznie. Jeżeli przychód z umowy-zlecenia przekroczy tę kwotę, albo jeżeli z innych powodów przestanie Pani spełniać warunki pozostawania w KRUS, należy liczyć się z decyzją o ustaniu ubezpieczenia rolniczego i koniecznością rozliczeń w ZUS.

Przed podpisaniem umowy warto ustalić, czy czynności będą wykonywane w ramach prowadzonej działalności gospodarczej, czy jako osobne zlecenie. Warto też zgłosić sprawę w KRUS i zachować dokumenty potwierdzające wysokość miesięcznego przychodu.

FAQ

Podsumowanie

Rolnik prowadzący pozarolniczą działalność gospodarczą nie traci automatycznie KRUS tylko dlatego, że podpisze umowę-zlecenie. Obecnie art. 5b ustawy pozwala pozostać w ubezpieczeniu rolniczym, jeżeli przychód ze zlecenia w rozliczeniu miesięcznym nie przekracza minimalnego wynagrodzenia za pracę. W 2026 r. limit wynosi 4806 zł brutto.

Jednocześnie nadal trzeba spełniać warunki dotyczące działalności gospodarczej, pilnować rocznej kwoty granicznej podatku i terminów wobec KRUS. W sprawach granicznych, zwłaszcza przy kilku źródłach przychodu albo zleceniu zbliżonym do profilu działalności, warto uzyskać indywidualną ocenę przed podpisaniem umowy.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - Dz.U. 1991 nr 7 poz. 24
2. Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - Dz.U. 1998 nr 137 poz. 887
3. Informacja KRUS: Umowy zlecenia oraz rada nadzorcza
4. Informacja Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej: minimalne wynagrodzenie za pracę w 2026 r.
5. Komunikat KRUS: roczna kwota graniczna za rok 2026
6. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 stycznia 2015 r., sygn. akt III UK 76/14
7. Wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 26 stycznia 2015 r., sygn. akt III AUa 379/14
8. Wyrok Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie z dnia 18 grudnia 2013 r., sygn. akt III AUa 618/13

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.