Rolnik z działalnością gospodarczą i umową-zleceniem

Rolnik, działalność gospodarcza i KRUS

Rolnik może łączyć prowadzenie gospodarstwa z pozarolniczą działalnością gospodarczą i nadal podlegać ubezpieczeniu społecznemu rolników, ale tylko na warunkach określonych w art. 5a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Jest to wyjątek od zasady, zgodnie z którą prowadzenie działalności gospodarczej stanowi tytuł do ubezpieczeń w ZUS.

Aby pozostać w KRUS przy działalności gospodarczej, rolnik lub domownik musi m.in. przed rozpoczęciem tej działalności podlegać ubezpieczeniu społecznemu rolników w pełnym zakresie z mocy ustawy nieprzerwanie przez co najmniej 3 lata, złożyć oświadczenie o kontynuowaniu ubezpieczenia w terminie 14 dni od rozpoczęcia wykonywania działalności albo współpracy przy niej, nadal prowadzić działalność rolniczą lub stale pracować w gospodarstwie, nie być pracownikiem ani nie pozostawać w stosunku służbowym oraz nie mieć ustalonego prawa do emerytury, renty lub świadczeń z ubezpieczeń społecznych.

Podobne problemy pojawiają się przy zagadnieniach takich jak zatrudnienie pracownika przez rolnika a KRUS, żona rolnika a KRUS i gospodarstwo oraz młody rolnik a praca i KRUS.

Osobnym warunkiem z art. 5a jest roczna kwota graniczna należnego podatku dochodowego od przychodów z pozarolniczej działalności gospodarczej. Nie należy jej mylić ani z miesięcznym przychodem ze zlecenia, ani z limitem obrotu lub dochodu przedsiębiorcy.

Trzy kwoty, których nie należy ze sobą mylić

W sierpniu czy wrześniu 2026 r. szczególnie łatwo pomylić dwie ostatnie wartości. Kwota 4713 zł nie była limitem ocenianym w dokumencie, który należało złożyć w KRUS w maju lub czerwcu 2026 r. Ten dokument dotyczył podatku za 2025 r., dla którego roczna kwota graniczna wynosiła 4576 zł.

Umowa-zlecenie a pozostanie w KRUS przy działalności gospodarczej

Podstawowe znaczenie ma art. 5b ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Rolnik lub domownik podlegający ubezpieczeniu w pełnym zakresie z mocy ustawy może nadal podlegać KRUS mimo objęcia ubezpieczeniem społecznym w ZUS z tytułu umowy agencyjnej, umowy-zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, a także z tytułu powołania do rady nadzorczej, jeżeli spełnione są warunki określone w tym przepisie.

Najważniejszy warunek finansowy dotyczy miesięcznego przychodu. Nie może on przekraczać kwoty równej minimalnemu wynagrodzeniu za pracę obowiązującemu w danym okresie. Od 1 stycznia 2026 r. minimalne wynagrodzenie wynosi 4806 zł, dlatego w 2026 r. tyle wynosi miesięczny limit przychodu istotny dla art. 5b.

Limit dotyczy przychodu, a nie dochodu ani kwoty netto wypłaconej po potrąceniu składek lub podatku. Jeżeli przychód z tytułu objętego art. 5b w rozliczeniu miesięcznym przekroczy 4806 zł, warunek pozwalający na dalsze pozostawanie w KRUS na podstawie tego przepisu nie jest spełniony i trzeba liczyć się z ustaleniem przez KRUS skutków dla ubezpieczenia rolniczego za odpowiedni okres.

Czy zakres zlecenia musi pokrywać się z działalnością gospodarczą?

Trzeba odróżnić dwie sytuacje. Jeżeli czynności wykonywane na podstawie umowy są faktycznie realizowane w ramach prowadzonej działalności gospodarczej, uzyskiwane należności mogą być rozliczane jako przychody z tej działalności, a nie jako odrębny tytuł z umowy-zlecenia. Wtedy zasadnicze znaczenie mają warunki z art. 5a, w tym roczna kwota graniczna należnego podatku oraz obowiązki dokumentacyjne wobec KRUS.

Jeżeli natomiast umowa-zlecenie stanowi odrębny tytuł do ubezpieczeń i nie jest wykonywana w ramach działalności gospodarczej, należy oceniać ją przez pryzmat art. 5b. Aktualne przepisy pozwalają pozostać w KRUS mimo takiego zlecenia, jeżeli spełnione są ustawowe warunki, w szczególności miesięczny limit przychodu.

Starsze orzecznictwo, w tym wyrok Sądu Najwyższego z 22 stycznia 2015 r., sygn. akt III UK 76/14, wskazywało na ryzyko wyłączenia z KRUS w sytuacji, w której zlecenie stanowiło odrębny tytuł do ubezpieczeń. Przy ocenie aktualnej sytuacji trzeba jednak uwzględniać obowiązujący art. 5b. Nie można więc przyjmować, że każde zlecenie wykonywane poza zakresem działalności gospodarczej automatycznie pozbawia rolnika KRUS.

Obowiązki wobec KRUS i terminy

Rolnik prowadzący pozarolniczą działalność gospodarczą musi pilnować odrębnych obowiązków dotyczących samego rozpoczęcia działalności i późniejszego corocznego potwierdzania wysokości należnego podatku. Oświadczenie o kontynuowaniu ubezpieczenia po rozpoczęciu wykonywania działalności albo współpracy przy niej składa się w terminie 14 dni. Niezachowanie tego terminu jest co do zasady równoznaczne z ustaniem ubezpieczenia od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności gospodarczej lub współpracy.

Następnie do 31 maja każdego roku trzeba złożyć w KRUS zaświadczenie właściwego naczelnika urzędu skarbowego albo własne oświadczenie potwierdzające, że kwota należnego podatku dochodowego od przychodów z pozarolniczej działalności gospodarczej za poprzedni rok podatkowy nie przekroczyła rocznej kwoty granicznej. Przy obliczaniu rzeczywistego terminu trzeba uwzględnić zasady jego przesunięcia, jeżeli ostatni dzień przypada w dzień wolny.

W 2026 r. ustawowy dzień 31 maja przypadł w niedzielę. KRUS wskazał więc, że termin na złożenie dokumentu dotyczącego podatku za 2025 r. upływał 1 czerwca 2026 r. Dla tego rozliczenia należało stosować roczną kwotę graniczną za 2025 r., czyli 4576 zł.

Kwota 4713 zł dotyczy natomiast należnego podatku dochodowego za 2026 r. Nie należy jej odnosić do zaświadczenia lub oświadczenia, które było składane w KRUS do 1 czerwca 2026 r. Będzie ona podstawą oceny podatku za 2026 r. przy dokumencie składanym w następnym roku.

Niezłożenie dokumentu podatkowego w terminie może prowadzić do ustania ubezpieczenia. W odniesieniu do obowiązku za 2025 r. KRUS wskazał, że brak dokumentu w terminie do 1 czerwca 2026 r. albo przekroczenie kwoty 4576 zł skutkuje wyłączeniem z ubezpieczenia społecznego rolników od 2 czerwca 2026 r. Ustawa przewiduje możliwość przywrócenia terminu na wniosek, jeżeli zainteresowany udowodni, że uchybienie nastąpiło wskutek zdarzeń losowych.

Fakt podjęcia umowy-zlecenia, umowy agencyjnej, innej umowy o świadczenie usług objętej art. 5b albo funkcji w radzie nadzorczej należy zgłaszać Kasie na bieżąco. Informacja może mieć znaczenie nie tylko dla ubezpieczenia społecznego, lecz również dla uprawnień związanych z ubezpieczeniem zdrowotnym rolnika i zgłoszonych członków jego rodziny.

Kiedy rolnik może stracić KRUS?

Ryzyko utraty ubezpieczenia rolniczego pojawia się przede wszystkim wtedy, gdy miesięczny przychód z tytułu objętego art. 5b przekroczy minimalne wynagrodzenie, rolnik przestanie spełniać warunki z art. 5a, przekroczy właściwą roczną kwotę graniczną należnego podatku, nie złoży wymaganego dokumentu w terminie albo podejmie zatrudnienie na podstawie umowy o pracę.

Umowa o pracę jest odrębnym tytułem ubezpieczeniowym i nie korzysta z rozwiązania przewidzianego w art. 5b dla zlecenia. Dodatkowo art. 5a wymaga, aby rolnik-przedsiębiorca nie był jednocześnie pracownikiem ani nie pozostawał w stosunku służbowym. Więcej o różnicach między poszczególnymi tytułami można przeczytać w materiale wyjście z KRUS i podjęcie pracy na etat, zlecenie lub działalność.

Nie każda aktywność zarobkowa wywołuje jednak takie same skutki. Umowa o dzieło co do zasady nie stanowi tytułu do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych, jeżeli nie zachodzą szczególne okoliczności. Zagadnienie to szerzej omawia artykuł o dorabianiu przez rolnika na umowę o dzieło. Z kolei w przypadku ucznia lub studenta do ukończenia 26 lat wykonującego zlecenie, które nie rodzi obowiązku ubezpieczeń emerytalnego i rentowych w ZUS, KRUS wskazuje, że art. 5b nie ma zastosowania.

Czy rolnik z działalnością i umową-zleceniem może pozostać w KRUS?

Jeżeli rolnik od kilku lat podlega KRUS, prowadzi pozarolniczą działalność gospodarczą na zasadach przewidzianych dla rolnika-przedsiębiorcy i chce dodatkowo zawrzeć umowę-zlecenie, samo podpisanie zlecenia nie oznacza automatycznego przejścia do ZUS. Trzeba jednak równocześnie spełniać warunki z art. 5a dotyczące działalności gospodarczej oraz warunki z art. 5b odnoszące się do dodatkowego zlecenia.

W 2026 r. najważniejszy limit dotyczący zlecenia wynosi 4806 zł przychodu miesięcznie. Osobno należy kontrolować roczną kwotę należnego podatku z działalności gospodarczej. W dokumencie składanym w KRUS w 2026 r. oceniany był podatek za 2025 r. z limitem 4576 zł; roczna kwota graniczna 4713 zł dotyczy dopiero podatku należnego za 2026 r.

Przed rozpoczęciem zlecenia dobrze ustalić, czy będzie ono rzeczywiście odrębnym tytułem, czy czynności mają być wykonywane w ramach przedsiębiorstwa. Należy również zgłosić podjęcie aktywności do KRUS i zachowywać dokumenty pozwalające wykazać wysokość miesięcznego przychodu.

FAQ

Jaki limit przychodu ze zlecenia obowiązuje rolnika w KRUS w 2026 r.?

W 2026 r. miesięczny przychód z tytułu objętego art. 5b nie może przekraczać 4806 zł, czyli kwoty minimalnego wynagrodzenia za pracę obowiązującego od 1 stycznia 2026 r. Przepis odnosi się do przychodu w rozliczeniu miesięcznym, a nie do kwoty netto.

Jaka kwota podatku była badana w dokumencie składanym KRUS w 2026 r.?

Dokument składany w 2026 r. dotyczył należnego podatku dochodowego z pozarolniczej działalności gospodarczej za 2025 r. Roczna kwota graniczna za 2025 r. wynosiła 4576 zł.

Kiedy upłynął termin na złożenie dokumentu dotyczącego podatku za 2025 r.?

Ustawowo dokument składa się do 31 maja, ale w 2026 r. 31 maja przypadł w niedzielę. Termin został więc przesunięty na poniedziałek 1 czerwca 2026 r.

Co oznacza kwota 4713 zł ogłoszona przez KRUS w 2026 r.?

Jest to roczna kwota graniczna należnego podatku dochodowego za 2026 r. Będzie ona miała znaczenie przy dokumencie dotyczącym podatku za 2026 r., składanym w KRUS po zakończeniu tego roku. Nie była limitem dla dokumentu składanego do 1 czerwca 2026 r.

Co jeśli przychód ze zlecenia przekroczy 4806 zł tylko w jednym miesiącu?

Art. 5b odnosi limit do rozliczenia miesięcznego, dlatego również jednorazowe przekroczenie może spowodować niespełnienie warunku dalszego podlegania KRUS na podstawie tego przepisu. Taką sytuację należy niezwłocznie zgłosić i wyjaśnić w KRUS.

Czy rolnik prowadzący firmę musi zgłosić dodatkowe zlecenie do KRUS?

Tak. KRUS wskazuje, że podjęcie umowy agencyjnej, zlecenia, innej umowy o świadczenie usług objętej art. 5b albo funkcji w radzie nadzorczej należy zgłaszać Kasie na bieżąco, ponieważ może to wpływać na sytuację ubezpieczeniową zainteresowanego.

Źródła

• Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, tekst jednolity: Dz.U. z 2025 r. poz. 1770, w szczególności art. 5a i art. 5b.
• KRUS: Umowy zlecenia oraz rada nadzorcza.
• Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej: minimalne wynagrodzenie za pracę – od 1 stycznia 2026 r. 4806 zł.
• KRUS: komunikat o terminie 1 czerwca 2026 r. i kwocie granicznej 4576 zł za 2025 r..
• KRUS: Roczna kwota graniczna za rok 2026 – 4713 zł.
• Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 stycznia 2015 r., sygn. akt III UK 76/14.