Emerytura rolnicza z KRUS a posiadanie ziemi i prowadzenie gospodarstwa

Emerytura rolnicza z KRUS a posiadanie gospodarstwa

Najważniejsza zmiana w stosunku do dawnych zasad polega na tym, że rolnik pobierający emeryturę rolniczą nie musi już wyzbywać się gospodarstwa, aby otrzymywać świadczenie w pełnej wysokości. Dotyczy to przede wszystkim emerytury rolniczej przyznawanej po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego. Jeżeli rolnik spełnia warunki wieku i stażu, samo dalsze posiadanie ziemi, a nawet dalsze prowadzenie gospodarstwa, nie powinno prowadzić do pomniejszenia emerytury rolniczej.

W praktyce oznacza to, że rolnik mający np. 66 lat i ponad 25 lat ubezpieczenia emerytalno-rentowego w KRUS nie musi sprzedawać gospodarstwa tylko po to, aby pobierać pełną emeryturę. Podobnie małżonek, który uzyskał prawo do emerytury rolniczej, może pozostać właścicielem ziemi, a gospodarstwo może nadal funkcjonować w rodzinie.

Nie należy jednak mylić prawa do pełnej emerytury z KRUS z innymi skutkami posiadania ziemi. Posiadanie gospodarstwa może nadal mieć znaczenie przy ubezpieczeniu drugiego małżonka, przy dopłatach, podatku rolnym, dzierżawie, planowanych inwestycjach budowlanych albo przy świadczeniach rentowych. W sprawach rentowych aktualne pozostają odrębne zasady dotyczące zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej i możliwego zawieszenia części uzupełniającej świadczenia.

Kiedy przysługuje emerytura rolnicza?

Zgodnie z aktualnymi zasadami emerytura rolnicza przysługuje ubezpieczonemu, który spełnia łącznie dwa podstawowe warunki: osiągnął wiek emerytalny oraz podlegał ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu przez okres co najmniej 25 lat, czyli 100 kwartałów. Wiek emerytalny wynosi 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn.

Do stażu wymaganego dla emerytury rolniczej zalicza się przede wszystkim okresy podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników. U osób urodzonych po 31 grudnia 1948 r. okresy ubezpieczenia w systemie powszechnym, czyli np. zatrudnienia objętego ZUS, zasadniczo nie zwiększają stażu wymaganego do emerytury rolniczej ani jej wysokości. Mogą natomiast dawać odrębne prawo do emerytury z ZUS.

Jeżeli rolnik spełni warunki do emerytury z KRUS, a jednocześnie ma okresy składkowe w ZUS, powinien sprawdzić w obu instytucjach, czy przysługuje mu jedno czy dwa świadczenia. W przypadku osób urodzonych po 31 grudnia 1948 r. możliwa jest wypłata emerytury rolniczej z KRUS oraz emerytury z ZUS za okresy ubezpieczenia w systemie powszechnym. Krótki staż w ZUS może jednak oznaczać bardzo niską emeryturę z ZUS i brak podwyższenia jej do kwoty minimalnej, jeżeli nie został spełniony wymagany staż emerytalny w systemie powszechnym.

Zobacz również: prowadzenie gospodarstwa na emeryturze

Przekształcenie ziemi rolnej na budowlaną a emerytura z KRUS

Zmiana miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego i przeznaczenie gruntu pod zabudowę nie oznacza automatycznie, że właściciel przestaje posiadać gospodarstwo rolne albo że grunt natychmiast traci charakter rolny w ewidencji. Plan miejscowy określa przeznaczenie terenu, ale nie zastępuje wszystkich czynności geodezyjnych, ewidencyjnych i administracyjnych związanych z faktycznym wyłączeniem gruntu z produkcji rolnej.

Przy inwestycji budowlanej znaczenie może mieć decyzja o wyłączeniu gruntu z produkcji rolniczej, wydawana co do zasady przez starostę. Obowiązek uzyskania takiej decyzji zależy od rodzaju i klasy gruntu oraz zakresu faktycznego zajęcia terenu pod cele nierolnicze. Zwykle wyłączeniu podlega tylko ta część działki, która ma być realnie wykorzystana pod budynek, utwardzenia, dojazd lub inne elementy inwestycji.

Dla samej standardowej emerytury z KRUS przekształcenie gruntu na budowlany nie jest już kluczowe w takim sensie, w jakim bywało oceniane przed zmianą przepisów. Skoro emeryt rolniczy nie musi zaprzestawać prowadzenia działalności rolniczej, to nie musi też wykazywać przekształcenia albo wyłączenia gruntu tylko po to, by zachować pełną emeryturę. Znaczenie mogą mieć natomiast podatki, możliwość zabudowy, dopłaty, sprzedaż działek oraz sytuacja innych domowników ubezpieczonych w KRUS.

Czy trzeba wydzierżawić albo przepisać gospodarstwo?

Przy emeryturze rolniczej przyznawanej po osiągnięciu wieku emerytalnego dzierżawa albo przeniesienie własności gospodarstwa nie są obecnie warunkiem wypłaty pełnego świadczenia. Rolnik może nadal być właścicielem ziemi, współwłaścicielem gospodarstwa albo prowadzić działalność rolniczą.

Dzierżawa może jednak nadal mieć sens praktyczny. Po pierwsze, porządkuje relacje rodzinne i pozwala wykazać, kto faktycznie prowadzi gospodarstwo. Po drugie, może być potrzebna, gdy drugi małżonek nie ma jeszcze wymaganego stażu w KRUS i chce dalej podlegać ubezpieczeniu jako rolnik. Po trzecie, w sprawach rentowych, a nie emerytalnych, kwestia zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej nadal może decydować o wypłacie części uzupełniającej świadczenia.

Nie zawsze warto przenosić własność ziemi wyłącznie po to, by ograniczyć liczbę osób ubezpieczonych. Małżonek, który ma już ustalone prawo do emerytury, co do zasady nie podlega dalej ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu w KRUS. Jeżeli drugi małżonek ma jeszcze brakujące lata do emerytury, ważniejsze jest zapewnienie mu ciągłości ubezpieczenia niż samo formalne przesuwanie własności.

Zobacz również: dzierżawa gospodarstwa a świadczenie

Ubezpieczenie małżonka rolnika w KRUS

Ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu w KRUS z mocy ustawy podlega rolnik, którego gospodarstwo obejmuje obszar użytków rolnych powyżej 1 ha przeliczeniowego lub dział specjalny produkcji rolnej, a także domownik rolnika, jeżeli spełnia ustawowe warunki. Przepisy te nie obejmują jednak osoby, która podlega innemu ubezpieczeniu społecznemu albo ma już ustalone prawo do emerytury lub renty.

Jeżeli zatem żona uzyska emeryturę rolniczą, nie będzie dalej ubezpieczona w KRUS jako rolnik tylko dlatego, że jest właścicielką ziemi. Mąż, któremu brakuje jeszcze lat do emerytury, może natomiast kontynuować ubezpieczenie, jeżeli spełnia warunki rolnika lub domownika i nie podlega innemu ubezpieczeniu. W wielu rodzinnych sytuacjach warto zadbać o czytelny tytuł do prowadzenia gospodarstwa, np. umowę dzierżawy, użyczenia albo inne rozwiązanie dopasowane do stanu faktycznego.

Bezumowne prowadzenie gospodarstwa przez jednego z małżonków może rodzić spory dowodowe. Jeżeli sprawa dotyczy brakujących kwartałów do emerytury, lepiej unikać rozwiązań niejasnych i ustalić z KRUS, jakie dokumenty będą wymagane do zachowania ciągłości ubezpieczenia.

Zobacz również: posiadanie gruntu rolnego a opłacanie KRUS

Emerytura z KRUS a świadczenie z ZUS

Okres kilku lat ubezpieczenia w ZUS nie zastępuje brakujących lat ubezpieczenia rolniczego, jeżeli chodzi o prawo do emerytury rolniczej osoby urodzonej po 31 grudnia 1948 r. Jeżeli rolnik ma wymagane 25 lat ubezpieczenia w KRUS, uzyska emeryturę rolniczą niezależnie od krótszych okresów pracy objętej ZUS.

Jednocześnie okresy składkowe i nieskładkowe w systemie powszechnym mogą dawać prawo do odrębnej emerytury z ZUS. Wysokość takiego świadczenia będzie zależeć od stanu konta emerytalnego, zwaloryzowanych składek, kapitału początkowego, jeśli przysługuje, oraz dalszego trwania życia przyjmowanego do obliczenia świadczenia. Przy bardzo krótkim stażu i niewielkich składkach świadczenie z ZUS może być niskie.

W praktyce osoba mająca zarówno długi staż w KRUS, jak i krótszy okres zatrudnienia w ZUS, powinna złożyć lub przynajmniej skonsultować wnioski w obu instytucjach. Trzeba też pamiętać, że podjęcie zatrudnienia lub innej działalności objętej ZUS przed uzyskaniem brakujących okresów w KRUS może przerwać ubezpieczenie rolnicze i odsunąć moment nabycia prawa do emerytury z KRUS.

Renta rolnicza to nie to samo co emerytura rolnicza

W artykułach i poradach o KRUS często mieszają się dwa różne zagadnienia: emerytura rolnicza oraz renta rolnicza z tytułu niezdolności do pracy. Po zmianach z 2022 r. prowadzenie gospodarstwa nie wpływa na wypłatę emerytury rolniczej w pełnej wysokości. Nie oznacza to jednak identycznych zasad dla rent rolniczych.

Przy rentach rolniczych i niektórych świadczeniach rodzinnych dalsze prowadzenie działalności rolniczej może nadal skutkować zawieszeniem całości albo części części uzupełniającej. Dlatego osoba pobierająca rentę rolniczą, a nie emeryturę, powinna osobno sprawdzić, czy musi wykazać zaprzestanie prowadzenia działalności rolniczej, zawrzeć odpowiednią umowę dzierżawy albo uporządkować status gospodarstwa.

Zobacz również: zawieszenie świadczenia a gospodarstwo

FAQ

Czy rolnik musi sprzedać ziemię, żeby dostać pełną emeryturę z KRUS?

Nie. Przy standardowej emeryturze rolniczej po osiągnięciu wieku emerytalnego rolnik nie musi sprzedawać, przekazywać ani wydzierżawiać gospodarstwa, aby otrzymywać świadczenie w pełnej wysokości.

Czy można dalej prowadzić gospodarstwo po przejściu na emeryturę rolniczą?

Tak. Od 15 czerwca 2022 r. prowadzenie działalności rolniczej nie wpływa na wysokość emerytury rolniczej. Trzeba jednak odróżnić tę zasadę od zasad dotyczących renty rolniczej.

Czy przekształcenie gruntu na budowlany kończy problem z KRUS?

Nie zawsze. Plan miejscowy nie jest tym samym co faktyczne wyłączenie gruntu z produkcji rolnej albo zmiana danych ewidencyjnych. Dla samej pełnej emerytury rolniczej przekształcenie gruntu zwykle nie jest potrzebne, ale może mieć znaczenie przy budowie, podatkach lub obrocie działkami.

Czy lata pracy w ZUS doliczają się do emerytury rolniczej?

U osób urodzonych po 31 grudnia 1948 r. okresy z ZUS zasadniczo nie są doliczane do 25-letniego stażu wymaganego do emerytury rolniczej ani do jej wysokości. Mogą natomiast dawać prawo do odrębnej emerytury z ZUS.

Czy żona emerytka z KRUS dalej podlega ubezpieczeniu rolniczemu?

Co do zasady nie. Osoba, która ma ustalone prawo do emerytury, nie podlega dalej ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu w KRUS tylko dlatego, że posiada ziemię albo pomaga w gospodarstwie.

Kiedy dzierżawa gospodarstwa nadal może być potrzebna?

Dzierżawa może być potrzebna przede wszystkim wtedy, gdy trzeba wykazać, kto prowadzi gospodarstwo, zachować ciągłość ubezpieczenia drugiego małżonka albo uporządkować sytuację przy rencie rolniczej. Nie jest natomiast standardowym warunkiem pełnej emerytury rolniczej.

Podsumowanie

Aktualnie rolnik spełniający warunki do emerytury z KRUS nie musi pozbywać się gospodarstwa, aby otrzymać pełne świadczenie. Kluczowe są wiek emerytalny oraz co najmniej 25 lat ubezpieczenia emerytalno-rentowego w KRUS. Zmiana przeznaczenia gruntu na budowlany nie jest warunkiem emerytury, choć może mieć znaczenie dla innych spraw administracyjnych i podatkowych.

Jeżeli w gospodarstwie pozostaje małżonek, któremu brakuje stażu do emerytury, najważniejsze jest zachowanie ciągłości jego ubezpieczenia. W takiej sytuacji dzierżawa, użyczenie albo inny tytuł do prowadzenia gospodarstwa mogą być praktyczniejsze niż pochopne przenoszenie własności ziemi.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - Dz.U. 1991 nr 7 poz. 24
2. Informacja KRUS „Emerytura rolnicza” - gov.pl/web/krus/emerytura-rolnicza2
3. Informacja KRUS o zaprzestaniu prowadzenia działalności rolniczej przy świadczeniach rentowych - gov.pl/web/krus
4. Ustawa z dnia 3 lutego 1995 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych - Dz.U. 1995 nr 16 poz. 78
5. Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 6 maja 2004 r., sygn. II UZP 5/04, w zakresie rozróżnienia samego posiadania gospodarstwa i faktycznego prowadzenia działalności rolniczej

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.