Rolnik ubezpieczony w KRUS może pomagać małżonkowi w prowadzeniu działalności gospodarczej, pod warunkiem że pomoc ta ma charakter okazjonalny i nie stanowi istotnego wsparcia w codziennym funkcjonowaniu firmy. Stała i zorganizowana współpraca grozi uznaniem za osobę współpracującą, co wiąże się z obowiązkiem opłacania składek w ZUS i utratą prawa do KRUS. Kluczowe znaczenie mają tu faktyczne czynności, ich częstotliwość oraz stopień zaangażowania – dlatego warto każdą sytuację analizować indywidualnie.
Rolnik jako osoba współpracująca, kiedy traci się ubezpieczenie w KRUS?
• Data: 2025-08-12 • Autor: Izabela Nowacka-Marzeion
Jestem rolnikiem ubezpieczonym w KRUS-ie. Żona prowadzi działalność gospodarczą (książka przychodów i rozchodów, VAT i ZUS) Co należy zrobić, abym dalej był ubezpieczony w KRUS-ie, ale mógł pomagać żonie w prowadzeniu działalności gospodarczej (osoba współpracująca) – wystawianie faktur, dostawy towaru?
Zatrudnienie w firmie małżonka ubezpieczonego w KRUS-ie
Obawiam się, że tytuł ubezpieczenia z racji uznania za osobę współpracującą pozbawi Pana prawa do ubezpieczenia w KRUS-ie. Wszystko zależy od tego, czy Pana pomoc ma być sporadyczna, marginalna czy stała, i chcecie podzielić się obowiązkami, aby wykonywał Pan to samo, co żona.
W temacie zatrudnienia własnego małżonka można podpisać umowę zlecenie lub nie potrzeba wam żadnej umowy, bowiem pod kątem ubezpieczeń społecznych – stała współpraca przy działalności jest traktowana jako współpraca i wiąże się ze składkami.
Podobnie wypowiedział się sąd w sprawie o sygn. akt III AUa 832/15: „Nie może zatem w sensie prawnym stanowić współpracy przy prowadzeniu działalności gospodarczej sporadyczne, podejmowane okazjonalnie, zajmujące nikłą ilość czasu wystawianie faktur czy doraźne wydawanie towaru. Ponadto sąd II instancji zaakcentował, że jedynie aktywność małżonka przedsiębiorcy przynosząca mu określone, stałe dochody może być uznana za współpracę w rozumieniu art. 8 ust. 11 ustawy o sus. W konsekwencji rodzi wymóg podlegania ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowemu w myśl art. 6 ust. 1 pkt 5 ustawy o sus. W tej sprawie tego jednak nie było. Dlatego Sąd Apelacyjny uznał, że czynności, jakie wykonywał odwołujący się mąż, ich częstotliwość i rozmiar nie pozwalają przyjąć, że spełniał kryterium współpracy przy działalności prowadzonej przez żonę w rozumieniu art. 8 ust. 11 ustawy o sus”.
Zobacz również: Czy żona rolnika jest rolnikiem?
Osoba współpracująca z osobami prowadzącymi działalność gospodarczą według ustawy
Jak stanowi art. 8 ust. 11 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.) „za osobę współpracującą z osobami prowadzącymi działalność gospodarczą uważa się małżonka, dzieci własne, dzieci drugiego małżonka, dzieci przysposobione, rodziców, macochę, ojczyma oraz osoby przysposabiające, jeżeli pozostają z nim we wspólnym gospodarstwie domowym oraz współpracującą przy prowadzeniu tej działalności”.
Zgodnie natomiast z art. 6 ust. 1 pkt 5 oraz art. 13 pkt 5 powołanej ustawy obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność gospodarczą oraz osobami z nimi współpracującymi od dnia rozpoczęcia tej współpracy.
Chociaż cytowana ustawa nie zawiera legalnej definicji „współpracy przy prowadzeniu działalności”, to definicja ta została wypracowana przez orzecznictwo Sądu Najwyższego, który w wyroku z dnia 6 stycznia 2009 r. (sygn. akt II UK 134/08, OSNP 2010/13-14/170) uznał, iż cechami konstytutywnymi pojęcia „współpraca przy działalności gospodarczej”, o której mowa w 8 ust. 11 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych są występujące łącznie:
- istotny ciężar gatunkowy działań współpracownika, które nie mogą mieć charakteru wtórnego,
- bezpośredni związek z przedmiotem działalności gospodarczej,
- stabilność i zorganizowanie oraz
- znaczący czas i częstotliwość podejmowanych robót.
Za współpracę przy prowadzeniu działalności gospodarczą powodującą obowiązek ubezpieczeń emerytalnego i rentowych uznać należy taką pomoc udzieloną przedsiębiorcy przez jego małżonka, która ma charakter stały i bez której stanowiące majątek wspólny małżonków dochody z tej działalności nie osiągałyby takiego pułapu, jaki zapewnia ich współdziałanie przy tym przedsięwzięciu (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 maja 2008 r., sygn. akt II UK 286/07, OSNP 2009/17-18/241)
Jeśli będzie to praca marginalna, okazjonalna – tylko taka nie wchodzi pod ZUS — wystarczy podpisać pełnomocnictwo, aby mógł Pan reprezentować żonę w pewnych transakcjach.Jeśli ta współpraca będzie miała stały charakter – niestety zostanie Pan wykluczony spod KRUS-u.
Przykłady
Pan Marek prowadzi gospodarstwo rolne i od lat opłaca składki w KRUS-ie. Jego żona otworzyła sklep z warzywami, w którym sprzedaje również produkty z ich gospodarstwa. Pan Marek raz na tydzień przywozi jej skrzynki z warzywami i pomaga rozładować towar, a czasem, gdy żona musi pilnie wyjść, przez kilkanaście minut zastępuje ją za ladą. Podczas kontroli ZUS i KRUS uznano, że ta pomoc miała charakter okazjonalny, a pan Marek nie był osobą współpracującą – mógł dalej opłacać składki w KRUS.
Z kolei pani Anna, również rolniczka ubezpieczona w KRUS, pomagała mężowi w jego firmie remontowej. Na początku okazjonalnie odbierała telefony i zapisywała zlecenia, ale z czasem zaczęła codziennie prowadzić terminarz, kontaktować się z klientami, robić zakupy materiałów budowlanych i rozliczać faktury. Po kilku miesiącach kontrola ZUS uznała ją za osobę współpracującą, mimo że nie była formalnie zatrudniona. Straciła prawo do ubezpieczenia w KRUS i musiała opłacać składki ZUS wraz z odsetkami.
Trzeci przypadek dotyczy pana Andrzeja, który prowadził gospodarstwo sadownicze, a jego żona zajmowała się sprzedażą przetworów w ramach działalności gospodarczej. Aby móc wystawiać faktury i zamawiać opakowania, pan Andrzej otrzymał pełnomocnictwo, ale nie wykonywał żadnych stałych czynności – nie sprzedawał, nie pakował, nie jeździł na targi. Dzięki odpowiedniemu udokumentowaniu charakteru swojej pomocy, zachował status rolnika ubezpieczonego w KRUS i uniknął sporów z ZUS.
Podsumowanie
Oferta porad prawnych
Potrzebujesz pomocy prawnej, ale nie masz czasu na wizytę w kancelarii? Skorzystaj z naszych porad prawnych online – szybko, wygodnie i bez wychodzenia z domu. Prześlij swoje pytanie, a doświadczony prawnik przeanalizuje Twoją sprawę i przygotuje odpowiedź dostosowaną do Twojej sytuacji. Sprawdź, jak łatwo możesz uzyskać profesjonalną pomoc prawną przez internet.
Źródła:
1. Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - Dz.U. 1998 nr 137 poz. 887
2. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 stycznia 2009 r. sygn. akt II UK 134/08
3. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 maja 2008 r., sygn. akt II UK 286/07
Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.
Zapytaj prawnika - porady prawne online
O autorze: Izabela Nowacka-Marzeion
Magister prawa, absolwentka Wydziału Prawa Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie. Doświadczenie zdobyła w ogólnopolskiej sieci kancelarii prawniczych, po czym podjęła samodzielną praktykę. Specjalizuje się w prawie cywilnym, rodzinnym, pracy oraz ubezpieczeń społecznych. Posiada bogate doświadczenie w procedurach administracyjnych, prawem budowlanym oraz postępowaniach cywilnych. Prywatnie interesuje się sukcesją i planowaniem spadkowym oraz zabezpieczeniem firm.
Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem
prawnicy z dużym doświadczeniem
Zapytaj prawnika
NAJNOWSZE
Zadaj pytanie »
» Czy dzierżawa gruntów rolnych pozwala na ubezpieczenie w KRUS
» Odszkodowanie za szkody podczas budowy drogi ekspresowej
» Praca za granicą a obowiązki wobec KRUS, najważniejsze zasady i skutki
» Odmowa wydania zaświadczenia o pracy w gospodarstwie rolnym, czy warto się odwołać?
» Czy rolnik może wybudować siedlisko na działce w innym województwie
