Indywidualne Porady Prawne

Masz problem z obrotem ziemią?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Dzierżawa gruntu od gminy a prawo pierwokupu

Katarzyna Siwiec • Opublikowane: 2016-12-26

Podejrzewam, że władze w gminie próbują mi uniemożliwić kupno nieruchomości rolnej należącej do gminy. Do wczoraj byłem dzierżawcą tej nieruchomości przez ostatnie 10 lat. Dostałem informację, która była również wywieszona na tablicy ogłoszeń w urzędzie gminy, o przetargu nieograniczonym na tę nieruchomość. Wskazano w niej, że dotychczasowemu dzierżawcy (czyli mnie) przysługuje prawo pierwokupu – czyli nie muszę się pojawiać na przetargu, tylko czekać na propozycję przystąpienia do umowy od notariusza. Przypuszczam jednak, że w momencie wygaśnięcia umowy dzierżawy tracę prawo pierwokupu. Proszę o rozstrzygnięcie tej kwestii: czy przysługuje mi prawo pierwokupu, mimo że umowa dzierżawy już wygasła? Jeśli nie, czy można dochodzić swoich praw w sądzie ze względu na błędną interpretację urzędu gminy i wprowadzeniu mnie w błąd?

Masz podobny problem? Kliknij tutaj i zadaj pytanie.

Dzierżawa gruntu od gminy a prawo pierwokupu

Kiedy dzierżawca nieruchomości rolnych ma prawo pierwokupu?

Kwestie związane z ewentualnym prawem pierwokupu nieruchomości rolnych reguluje ustawa z dnia 11 kwietnia 2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego, a dokładniej art. 3 ust. 1 tej ustawy.

Zgodnie z nim w przypadku sprzedaży nieruchomości rolnej przez osobę fizyczną lub osobę prawną inną niż Agencja (chodzi o Agencję Nieruchomości Rolnych), prawo pierwokupu przysługuje z mocy ustawy jej dzierżawcy, jeżeli łącznie spełnione są następujące warunki:

1) umowa dzierżawy została zawarta w formie pisemnej i ma datę pewną oraz była wykonywana co najmniej 3 lata, licząc od tej daty;

2) nabywana nieruchomość wchodzi w skład gospodarstwa rodzinnego dzierżawcy lub jest dzierżawiona przez spółdzielnie produkcji rolnej.

Pisze Pan, że status dzierżawcy miał Pan od 10 lat i umowa dzierżawy trwała do wczoraj, a więc warunek 3-letniej dzierżawy był spełniony. Do tego, aby przysługiwało prawo pierwokupu, umowa musiała być dodatkowo zawarta w formie pisemnej i mieć datę pewną.

O tym, co jest datą pewną, mówi z kolei art. 81 Kodeksu cywilnego (K.c.). Umowa ma datę pewną w razie stwierdzenia jej dokonania w jakimkolwiek dokumencie urzędowym (od daty dokumentu urzędowego) oraz w razie umieszczenia na dokumencie umowy jakiejkolwiek wzmianki przez organ państwowy, organ jednostki samorządu terytorialnego albo notariusza (od daty wzmianki).

Ostatnim warunkiem jest to, aby ta nieruchomość wchodziła w skład Pana gospodarstwa rodzinnego.

Czy po wygaśnięciu umowy dzierżawy nadal przysługuje prawo pierwokupu?

Definicję gospodarstwa rolnego zawiera art. 5 ust. 1 cytowanej ustawy, stanowiąc, że za gospodarstwo rodzinne uważa się gospodarstwo rolne:

1) prowadzone przez rolnika indywidualnego oraz

2) w którym łączna powierzchnia użytków rolnych jest nie większa niż 300 ha.

Reasumując, jeśli spełniał Pan wszystkie te warunki łącznie, to prawo pierwokupu Panu przysługiwało niewątpliwie dopóty, dopóki trwała umowa dzierżawy, co do tego nie może być wątpliwości. Wspomina Pan zresztą w samym pytaniu, że gmina przyznała, iż Panu właśnie prawo pierwokupu przysługuje.

Natomiast na dzień dzisiejszy, skoro umowa dzierżawy już wygasła, niestety uważam, iż prawo pierwokupu już Panu nie przysługuje.

Wyjaśnię dlaczego, otóż po pierwsze ustawa mówi wyraźnie o dzierżawcy, a dzierżawca to osoba związana umową dzierżawy, ten status utrzymuje się dopóty, dopóki trwa zatem umowa.

Ponadto w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 30 maja 1975 roku, wydanej w sprawie III CZP 67/74, podkreślono, że prawo pierwokupu przewidziane przez art. 695 § 2 K.c. przysługuje dzierżawcy dopóty, dopóki dzierżawa określona w tym przepisie nie została zakończona. W sprawie z powództwa Skarbu Państwa o ustalenie, że sprzedaż nieruchomości rolnej dokonana bezwarunkowo jest nieważna, Skarb Państwa (wydzierżawiający) może powoływać się na trwanie dzierżawy.

W uzasadnieniu sąd podkreślił, że „…nie miałoby żadnego społeczno-gospodarczego uzasadnienia stanowisko, że byłemu dzierżawcy przysługuje prawo pierwokupu również wtedy, kiedy dzierżawa zakończyła się dawno przed sprzedażą nieruchomości. Z kolei, gdyby wskutek sukcesywnego dzierżawienia tej samej nieruchomości wszystkim byłym dzierżawcom przysługiwało prawo pierwokupu, to trudno by było rozwikłać kolizję między nimi. Wreszcie – przyjęcie, że także byłemu dzierżawcy przysługuje prawo pierwokupu, ograniczałoby bez potrzeby możność sprzedaży nieruchomości.

Uchwała ta została wydana na podstawie nieobowiązującego już przepisu art. 695§ 2 Kodeksu cywilnego, który stanowił, że jeżeli dzierżawa nieruchomości rolnej była zawarta na okres dłuższy niż trzy lata lub trwała faktycznie przez okres co najmniej dziesięciu lat, dzierżawcy przysługuje z mocy ustawy prawo pierwokupu w razie sprzedaży tej nieruchomości, ale jeśli chodzi o ogólne wnioski dotyczące byłego dzierżawcy, to pogląd ten należy analogicznie odnieść także do Pana sytuacji opisanej w pytaniu.

Przepisy ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego nie dają podstaw do odmiennych wniosków, to jest, że byłemu już dzierżawcy przysługuje prawo pierwokupu.

Tak więc Pana przypuszczenie jest całkowicie słuszne.

Jeśli natomiast chodzi o odpowiedzialność gminy za błędną interpretację i wprowadzenie Pana w błąd, to przykro mi, ale na bazie tego, co Pan napisał, nie znajduję podstaw do takiego rodzaju zarzutów.

Ja rozumiem bowiem, gmina wysłała Panu jedynie informację, będącą powieleniem przepisu ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego, jaki Panu wyżej zacytowałam. Jak zakładam, gmina nigdzie nie wskazała Panu wyraźnie z imienia i nazwiska, że przysługuje Panu prawo pierwokupu już po wygaśnięciu umowy dzierżawy.

Jak zakładam, była to po prostu informacja, a nie stwierdzenie, że Pan jako były dzierżawca nadal zachowuje prawo pierwokupu.

Dlatego uważam, że nie można gminie zarzucić w takiej sytuacji bezprawności, która mogłaby ewentualnie przy udowodnieniu faktu szkody i jej wysokości rodzić odpowiedzialność odszkodowawczą gminy.

Opis sprawy z września 2015 r.

Jeśli masz podobny problem prawny, zadaj pytanie naszemu prawnikowi (przygotowujemy też pisma) – link do formularza z indywidualną pomocą prawną »


Podobne materiały

Sprzedaż gruntów rolnych według nowych przepisów

Sprzedaż gruntów rolnych według nowych przepisów

Wyrokiem sądu stałam się właścicielką 4 ha gruntu rolnego – był to grunt mojego dłużnika zajęty przez komornika i nie został sprzedany...

Darowizna siedliska synowi, który nie jest rolnikiem

Darowizna siedliska synowi, który nie jest rolnikiem

Jesteśmy rolnikami. Posiadamy półhektarowe siedlisko z dobrą klasą ziemi. Czy można przepisać w formie darowizny siedlisko z ojca na syna,...

Sprzedaż siedliska osobie, która nie jest rolnikiem

Sprzedaż siedliska osobie, która nie jest rolnikiem

Jestem właścicielką zabudowanego siedliska o powierzchni 10144 m 2 . Warunki zabudowy i zagospodarowania terenu wydane zostały w 2003...

Sprzedaż działek rolnych poniżej jednego hektara

Sprzedaż działek rolnych poniżej jednego hektara

Na początku 2019 roku otrzymałem od rodziców w formie darowizny gospodarstwo rolne składające się z 3 działek o powierzchniach 0,06 ha, 0,08...

Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy
wizytówka Zadaj pytanie »