Działka zadrzewiona w planie jako leśna – co może zrobić właściciel?

Ewidencja gruntów, studium i miejscowy plan – co ma znaczenie?

Ewidencja gruntów i budynków ma przede wszystkim charakter rejestrowy i informacyjny. Pokazuje m.in. położenie działki, rodzaje użytków gruntowych i klasy bonitacyjne, ale co do zasady nie przesądza sama o tym, co będzie można wybudować na działce. Jeżeli w wypisie z rejestru gruntów widnieje grunt orny klasy VI, jest to ważny argument w sprawie, ale nie jest to automatyczna gwarancja zachowania rolnego albo budowlanego przeznaczenia w planie miejscowym.

Dane w rejestrze gruntów mają także znaczenie podatkowe i administracyjne, dlatego przy zmianach klasyfikacji warto sprawdzać ich konsekwencje. Zobacz również: ewidencja gruntów a podatek.

Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego jest aktem prawa miejscowego. To jego ustalenia, razem z innymi przepisami, kształtują sposób wykonywania prawa własności nieruchomości. Jeżeli plan przeznaczy teren pod las, zieleń, teren rolny bez zabudowy albo inną funkcję wyłączającą dom jednorodzinny, organ nie wyda pozwolenia na budowę sprzecznego z planem.

Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego nie było aktem prawa miejscowego, ale przy sporządzaniu planów miejscowych miało znaczenie kierunkowe. W aktualnym systemie planistycznym studia są zastępowane planami ogólnymi gmin. Jeżeli gmina jest w trakcie procedury planistycznej, właściciel powinien sprawdzić nie tylko ewidencję gruntów, lecz także projekt planu miejscowego, uzasadnienie, prognozę oddziaływania na środowisko oraz dokumenty planistyczne obowiązujące w danej gminie.

Czy gmina może przeznaczyć działkę jako leśną?

Tak, gmina może w projekcie miejscowego planu zaproponować leśne przeznaczenie działki, nawet jeżeli w ewidencji gruntów figuruje ona jako grunt orny. Nie oznacza to jednak pełnej dowolności. Plan miejscowy musi być sporządzany zgodnie z ustawą o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, z uwzględnieniem m.in. ładu przestrzennego, wymagań ochrony środowiska, ochrony gruntów rolnych i leśnych oraz prawa własności.

W praktyce znaczenie będą miały: faktyczny sposób zagospodarowania działki, rodzaj i wiek zadrzewienia, powierzchnia zwartego zadrzewienia, sąsiedztwo terenów zabudowanych, dotychczasowe dokumenty planistyczne, wypis z ewidencji gruntów, ewentualny uproszczony plan urządzenia lasu oraz to, czy teren ma cechy lasu w rozumieniu ustawy o lasach.

Jeżeli w dokumentach pojawiają się grunty leśne oznaczone symbolem Ls, warto porównać ich podstawę z faktycznym stanem działki i dokumentacją geodezyjną. Pomocny może być także materiał: działka leśna a klasyfikacja gruntu.

Na etapie prac nad planem właściciel nie powinien ograniczać się do nieformalnych rozmów w urzędzie. Warto złożyć pisemny wniosek o pozostawienie albo wprowadzenie przeznaczenia umożliwiającego planowaną zabudowę, a po wyłożeniu lub udostępnieniu projektu w ramach konsultacji społecznych złożyć konkretne uwagi. W piśmie trzeba wskazać, że działka jest w ewidencji gruntem rolnym, znajduje się np. w centrum wsi, ma dostęp do drogi i mediów albo sąsiaduje z zabudową, jeżeli takie okoliczności rzeczywiście występują.

Kiedy zadrzewiona działka jest lasem?

Zgodnie z art. 3 ustawy o lasach lasem jest m.in. grunt o zwartej powierzchni co najmniej 0,10 ha, pokryty roślinnością leśną, czyli drzewami, krzewami i runem leśnym, albo przejściowo jej pozbawiony, jeżeli jest przeznaczony do produkcji leśnej, stanowi rezerwat przyrody lub wchodzi w skład parku narodowego albo jest wpisany do rejestru zabytków. Lasem są również określone grunty związane z gospodarką leśną.

Oznacza to, że sama obecność drzew, nawet kilkunastoletnich lub dwudziestoletnich, nie zawsze wystarcza do uznania działki za las. Trzeba ocenić, czy występuje zwarta powierzchnia, czy roślinność ma charakter leśny, czy grunt jest przeznaczony do produkcji leśnej oraz czy istnieją dokumenty, które wiążą działkę z gospodarką leśną.

W ewidencji gruntów obecne przepisy rozróżniają m.in. lasy oznaczone symbolem Ls oraz grunty zadrzewione i zakrzewione oznaczone symbolem Lz. Jeżeli działka widnieje jako grunt orny, a faktycznie porosła samosiejkami, organ nie powinien mechanicznie utożsamiać jej z lasem bez sprawdzenia przesłanek ustawowych i dokumentów źródłowych.

Szczególne znaczenie mają plany urządzenia lasu albo uproszczone plany urządzenia lasu. W sprawach dotyczących granic i powierzchni lasu dane ewidencyjne powinny być spójne z właściwymi dokumentami leśnymi. Jeżeli działka nie jest objęta takim dokumentem, a w ewidencji nadal figuruje jako rola, właściciel ma argument przeciwko automatycznemu traktowaniu jej jako lasu.

Usunięcie drzew z gruntu rolnego

Ustawa o ochronie przyrody przewiduje wyjątek, zgodnie z którym zezwolenia na usunięcie drzew lub krzewów nie stosuje się do drzew lub krzewów usuwanych w celu przywrócenia gruntów nieużytkowanych do użytkowania rolniczego. Ten wyjątek należy interpretować praktycznie, ale ostrożnie. Celem powinno być rzeczywiste przywrócenie uprawy, łąki, pastwiska albo innego rolniczego wykorzystania gruntu, a nie jedynie przygotowanie terenu pod przyszłą inwestycję budowlaną.

Jeżeli właściciel chce powołać się na ten wyjątek, powinien móc wykazać, że grunt jest albo był gruntem rolnym, nie był użytkowany rolniczo, zarósł drzewami lub krzewami i że usunięcie zadrzewienia faktycznie umożliwi powrót do użytkowania rolniczego. Pomocne są zdjęcia, wypis z ewidencji gruntów, mapa, opis planowanych prac oraz późniejsze dowody rolniczego użytkowania.

Samo pismo informacyjne do gminy może mieć znaczenie dowodowe, ale nie zastępuje analizy, czy w danym przypadku jest potrzebne zezwolenie albo zgłoszenie. Trzeba też sprawdzić, czy drzewa nie są pomnikami przyrody, czy teren nie jest objęty szczególnymi formami ochrony przyrody, czy nie narusza się zakazów dotyczących chronionych gatunków oraz czy działka nie jest już formalnie lasem.

Jeżeli celem jest przywrócenie użytkowania rolniczego, w praktyce samo ścięcie drzew może być niewystarczające. Pnie i korzenie nie zawsze muszą być usunięte co do jednego, ale jeżeli uniemożliwiają orkę, koszenie, siew albo inne realne użytkowanie rolnicze, pozostawienie ich osłabia argument, że doszło do rzeczywistego przywrócenia gruntu do produkcji rolnej.

Czy wycięcie drzew zapewni możliwość budowy domu?

Nie. Wycięcie drzew może pomóc w wykazaniu, że działka ma być nadal użytkowana rolniczo, ale nie przesądza o prawie do budowy domu. O możliwości zabudowy decyduje przede wszystkim miejscowy plan, a jeżeli go nie ma, decyzja o warunkach zabudowy wydawana na podstawie aktualnych przepisów i stanu otoczenia.

Jeżeli miejscowy plan zostanie uchwalony i przeznaczy działkę pod las, właściciel co do zasady nie uzyska pozwolenia na budowę domu sprzecznego z tym planem. Wtedy pozostaje wnioskowanie o zmianę planu, ewentualnie analiza podstaw do zaskarżenia uchwały planistycznej, jeżeli naruszono procedurę lub interes prawny właściciela.

Jeżeli plan jest dopiero przygotowywany, warto działać równolegle: złożyć uwagi do projektu planu, zebrać dokumenty potwierdzające rolny charakter gruntu, rozważyć uporządkowanie działki w granicach prawa oraz sprawdzić, czy możliwe jest uzyskanie decyzji o warunkach zabudowy, o ile nie obowiązuje plan miejscowy i nie zachodzą przeszkody wynikające z przepisów szczególnych.

FAQ

Czy gmina musi trzymać się ewidencji gruntów przy uchwalaniu planu?

Nie wprost. Ewidencja gruntów jest ważnym dokumentem, ale miejscowy plan może przewidywać inne przeznaczenie terenu. Gmina musi jednak wykazać racjonalne podstawy takiego ustalenia i przeprowadzić procedurę zgodnie z prawem.

Czy działka rolna porośnięta drzewami automatycznie staje się lasem?

Nie. O uznaniu gruntu za las decydują przesłanki z ustawy o lasach oraz dokumenty dotyczące gospodarki leśnej, a nie sama obecność drzew. Znaczenie ma m.in. zwarta powierzchnia co najmniej 0,10 ha, charakter roślinności i przeznaczenie gruntu.

Czy trzeba zgłaszać wycinkę drzew na gruncie rolnym?

To zależy od celu i statusu gruntu. Jeżeli drzewa lub krzewy są usuwane w celu przywrócenia gruntów nieużytkowanych do użytkowania rolniczego, przepisy przewidują wyjątek od obowiązku uzyskania zezwolenia. Gdy cel jest inny, mogą obowiązywać zwykłe zasady dotyczące zezwolenia albo zgłoszenia.

Czy trzeba usuwać pnie i korzenie po wycince?

Przepisy nie formułują prostej zasady, że zawsze trzeba usunąć wszystkie pnie i korzenie. Jeżeli jednak mają one blokować rolnicze użytkowanie działki, ich pozostawienie może podważać twierdzenie, że właściciel rzeczywiście przywrócił grunt do użytkowania rolniczego.

Co zrobić, gdy projekt planu przeznacza działkę pod las?

Należy sprawdzić terminy konsultacji społecznych i złożyć pisemne uwagi do projektu planu. Warto dołączyć dokumenty z ewidencji, mapy, zdjęcia, opis sąsiedztwa i konkretne żądanie zmiany przeznaczenia działki.

Podsumowanie

Gmina może zaproponować w planie miejscowym leśne przeznaczenie działki, nawet jeżeli w ewidencji widnieje ona jako grunt orny. Nie oznacza to jednak, że właściciel jest bezbronny. Najważniejsze jest aktywne działanie w toku procedury planistycznej, złożenie rzeczowych uwag i wykazanie, że działka nie powinna być traktowana jako teren leśny albo że jej przeznaczenie powinno umożliwiać planowaną zabudowę.

Wycinka drzew może być dopuszczalna bez zezwolenia, gdy rzeczywiście służy przywróceniu gruntu nieużytkowanego do użytkowania rolniczego. Nie należy jednak traktować jej jako prostego sposobu na obejście planu miejscowego lub przepisów o lasach. Decydują dokumenty, faktyczny stan działki, cel prac i późniejsze użytkowanie gruntu.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym - ISAP
2. Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne - ISAP
3. Ustawa z dnia 28 września 1991 r. o lasach - ISAP
4. Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody - ISAP
5. Rozporządzenie Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z dnia 27 lipca 2021 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków - ISAP
6. Informacja Generalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska o wycince drzew lub krzewów na terenach rolnych - gov.pl

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.