Przejście z KRUS do ZUS – czy przysługują ulgi?

Przejście z KRUS do ZUS a wysokość składek

Rolnik lub domownik, który prowadzi pozarolniczą działalność gospodarczą, może pozostać w KRUS tylko wtedy, gdy spełnia warunki z art. 5a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. W uproszczeniu chodzi m.in. o wcześniejsze, co najmniej 3-letnie nieprzerwane podleganie pełnemu ubezpieczeniu w KRUS z mocy ustawy, dalsze prowadzenie działalności rolniczej, brak prawa do emerytury lub renty oraz niepozostawanie w stosunku pracy lub służby.

Jednym z kluczowych warunków jest roczna kwota graniczna należnego podatku dochodowego od przychodów z działalności pozarolniczej. Za 2025 r. wynosiła ona 4576 zł, natomiast za 2026 r. wynosi 4713 zł. W praktyce oznacza to, że nie liczy się sama wartość wystawionych faktur, lecz podatek należny po rozliczeniu działalności.

Rolnik prowadzący działalność gospodarczą składa w KRUS zaświadczenie z urzędu skarbowego albo oświadczenie o wysokości należnego podatku do 31 maja każdego roku za poprzedni rok podatkowy. Jeżeli 31 maja przypada w dzień wolny od pracy, termin w praktyce przesuwa się na najbliższy dzień roboczy. Jeżeli limit został przekroczony, nie można złożyć prawdziwego oświadczenia o jego nieprzekroczeniu. Oznacza to utratę możliwości dalszego łączenia tej działalności z KRUS. Jeżeli działalność ma być kontynuowana, trzeba liczyć się ze zgłoszeniem do ZUS.

Czy zamknięcie działalności pozwala zostać w KRUS?

Jeżeli rolnik przestanie prowadzić pozarolniczą działalność gospodarczą, odpada tytuł do ubezpieczeń związany z tą działalnością. Wtedy można nadal podlegać KRUS jako rolnik, o ile są spełnione zwykłe warunki ubezpieczenia rolniczego i nie istnieje inny tytuł do ubezpieczeń społecznych.

Nie należy jednak traktować zamknięcia działalności jako sposobu na zachowanie KRUS przy jednoczesnym dalszym wykonywaniu tych samych usług. Po wykreśleniu działalności przedsiębiorca nie powinien dalej wystawiać faktur ani faktycznie prowadzić działalności gospodarczej. Jeżeli działalność ma być kontynuowana, nawet w podobnym zakresie, trzeba przeanalizować właściwy tytuł do ZUS, formę prawną i skutki podatkowe.

Zamknięcie albo zawieszenie działalności nie zmienia też podatku należnego za poprzedni rok. Może mieć znaczenie na przyszłość, ale nie usuwa obowiązku prawidłowego rozliczenia okresu, w którym działalność była prowadzona.

Czy po utracie KRUS przysługuje ulga na start?

Ulga na start wynika z art. 18 Prawa przedsiębiorców. Polega na tym, że przedsiębiorca przez pierwsze 6 miesięcy od podjęcia działalności nie opłaca składek na ubezpieczenia społeczne z działalności, lecz nadal opłaca składkę zdrowotną. Nie jest to jednak ulga dla każdego, kto po raz pierwszy zgłasza się do ZUS.

Z ulgi na start może korzystać osoba fizyczna, która podejmuje działalność gospodarczą po raz pierwszy albo podejmuje ją ponownie po upływie co najmniej 60 miesięcy od jej ostatniego zawieszenia lub zakończenia. Dodatkowo nie może wykonywać tej działalności na rzecz byłego pracodawcy, jeżeli w bieżącym lub poprzednim roku kalendarzowym wykonywała u niego w ramach stosunku pracy czynności wchodzące w zakres nowej działalności.

Jeżeli więc działalność była już prowadzona przez kilka lat, a zmienia się tylko system ubezpieczenia z KRUS na ZUS, nie mamy do czynienia z rozpoczęciem nowej działalności. W takiej sytuacji ulga na start co do zasady nie przysługuje.

Preferencyjny ZUS przez 24 miesiące

Preferencyjne składki na ubezpieczenia społeczne, uregulowane w art. 18a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, dotyczą pierwszych 24 miesięcy kalendarzowych od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności gospodarczej. Podstawę wymiaru składek stanowi wtedy zadeklarowana kwota, nie niższa niż 30% minimalnego wynagrodzenia.

Ta preferencja również nie obejmuje osób, które prowadzą działalność albo prowadziły pozarolniczą działalność w okresie ostatnich 60 miesięcy kalendarzowych przed dniem rozpoczęcia działalności. Dlatego przedsiębiorca, który prowadził firmę, wystawiał faktury i tylko korzystał z KRUS jako rolnik, zwykle nie może po utracie KRUS przejść na preferencyjny ZUS.

Mały ZUS Plus po przejściu z KRUS

Inaczej należy ocenić Mały ZUS Plus. Nie jest to ulga dla nowych firm, lecz rozwiązanie dla części przedsiębiorców, których przychód z działalności gospodarczej w poprzednim roku nie przekroczył 120 000 zł i którzy spełniają dodatkowe warunki ustawowe. Podstawa składek społecznych zależy wtedy od dochodu z działalności.

Mały ZUS Plus nie obniża składki zdrowotnej. Nie zawsze też będzie dostępny, zwłaszcza gdy działalność była prowadzona zbyt krótko w poprzednim roku, przedsiębiorca korzysta jeszcze z preferencyjnych składek, wykonuje usługi na rzecz byłego pracodawcy albo zachodzi inne ustawowe wyłączenie. Trzeba również pilnować właściwego kodu zgłoszenia i terminu zgłoszenia w ZUS.

W opisanej sytuacji przekroczenie limitu podatku dla KRUS nie przesądza samo w sobie, że Mały ZUS Plus jest wykluczony. Trzeba osobno sprawdzić przychód, dochód, liczbę dni prowadzenia działalności, dotychczasowe korzystanie z ulg oraz charakter świadczonych usług.

Wakacje składkowe w ZUS

Przedsiębiorca opłacający składki w ZUS może także sprawdzić możliwość skorzystania z wakacji składkowych. Jest to zwolnienie z opłacenia składek za jeden wybrany miesiąc w roku kalendarzowym. Zwolnienie obejmuje składki społeczne przedsiębiorcy, dobrowolne chorobowe oraz Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, jeżeli przedsiębiorca je opłaca.

Wakacje składkowe nie obejmują składki zdrowotnej ani składek za pracowników lub zleceniobiorców. Wniosek składa się elektronicznie do ZUS, co do zasady w miesiącu poprzedzającym miesiąc, za który przedsiębiorca chce uzyskać zwolnienie.

Spółka z o.o. jako alternatywa dla jednoosobowej działalności

W pierwotnej wersji artykułu wskazano założenie dwuosobowej spółki z o.o. jako sposób na brak składek ZUS. Obecnie taką poradę trzeba przedstawić ostrożniej. Zgodnie z art. 8 ust. 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność uważa się m.in. wspólnika jednoosobowej spółki z o.o., wspólników spółki jawnej, komandytowej lub partnerskiej, akcjonariusza prostej spółki akcyjnej wnoszącego wkład w postaci pracy lub usług oraz komplementariusza w spółce komandytowo-akcyjnej.

Sam status wspólnika wieloosobowej spółki z o.o. nie został wymieniony w tym katalogu. Nie oznacza to jednak, że spółka z o.o. zawsze będzie najkorzystniejszym rozwiązaniem. Trzeba uwzględnić podatek CIT, opodatkowanie wypłat ze spółki, księgowość, odpowiedzialność członków zarządu, umowy zawierane ze spółką oraz ewentualne tytuły do ubezpieczeń z wynagrodzenia członka zarządu, umowy o pracę, kontraktu lub umowy zlecenia.

W działalności związanej z usługami zdrowotnymi trzeba dodatkowo sprawdzić wymogi branżowe, kontrakty, rejestry, odpowiedzialność zawodową oraz to, czy przeniesienie działalności do spółki nie naruszy warunków wykonywania danej działalności.

Co zrobić, gdy limit KRUS został przekroczony?

Po pierwsze, należy ustalić dokładną kwotę należnego podatku za poprzedni rok i porównać ją z limitem obowiązującym dla tego roku. Jeżeli limit został przekroczony, trzeba wybrać między rzeczywistym zakończeniem działalności a dalszym prowadzeniem firmy z rozliczeniem właściwego tytułu ubezpieczenia w ZUS.

Po drugie, należy sprawdzić, od jakiej daty powstaje obowiązek ubezpieczeń w ZUS i jakie formularze trzeba złożyć. W praktyce najczęściej chodzi o wyrejestrowanie z dotychczasowego tytułu oraz zgłoszenie do właściwych ubezpieczeń w ZUS w terminie 7 dni od powstania obowiązku.

Po trzecie, trzeba przeanalizować możliwe obniżenie kosztów: Mały ZUS Plus, wakacje składkowe, zbieg tytułów do ubezpieczeń, zawieszenie działalności, zmianę formy opodatkowania albo zmianę formy prawnej działalności. Każde z tych rozwiązań działa inaczej i nie każde będzie dostępne przy danym stanie faktycznym.

Zobacz również: Jak otworzyć działalność na KRUS-ie?

FAQ

Czy przekroczenie limitu KRUS oznacza automatyczne przejście do ZUS?

W praktyce tak, jeżeli rolnik nie spełnia już warunku nieprzekroczenia rocznej kwoty granicznej podatku. KRUS powinien wydać decyzję dotyczącą ustania ubezpieczenia rolniczego, a przedsiębiorca musi ustalić datę powstania obowiązku ubezpieczeń w ZUS.

Czy limit KRUS dotyczy przychodu z faktur?

Nie. Limit dotyczy rocznej kwoty należnego podatku dochodowego od przychodów z pozarolniczej działalności gospodarczej. Wartość faktur, przychód, dochód i podatek to różne pojęcia, dlatego trzeba opierać się na rozliczeniu podatkowym.

Czy po przejściu z KRUS do ZUS można skorzystać z preferencyjnych składek?

Zwykle nie, jeżeli działalność gospodarcza była już prowadzona i nie jest to nowe rozpoczęcie działalności po wymaganej przerwie. Preferencyjne składki dotyczą pierwszych 24 miesięcy od rozpoczęcia działalności, z istotnymi wyłączeniami.

Czy Mały ZUS Plus jest możliwy po utracie KRUS?

Może być możliwy, ale wymaga osobnego sprawdzenia. Kluczowy jest m.in. limit przychodu 120 000 zł za poprzedni rok, odpowiedni okres prowadzenia działalności oraz brak ustawowych wyłączeń. Mały ZUS Plus nie obniża składki zdrowotnej.

Czy założenie spółki z o.o. zawsze usuwa obowiązek płacenia ZUS?

Nie zawsze. Wspólnik wieloosobowej spółki z o.o. nie jest objęty składkami społecznymi wyłącznie z powodu samego posiadania udziałów, ale inne tytuły, takie jak umowa o pracę, zlecenie, kontrakt czy wynagrodzenie za wykonywanie usług, mogą rodzić obowiązki składkowe lub zdrowotne.

Podsumowanie

Osoba, która prowadziła działalność gospodarczą i była ubezpieczona w KRUS jako rolnik, po przekroczeniu rocznego limitu podatku nie może dalej łączyć tej działalności z KRUS na zasadach z art. 5a. Nie oznacza to jednak automatycznego prawa do ulgi na start lub preferencyjnego ZUS, ponieważ te rozwiązania dotyczą zasadniczo nowych przedsiębiorców albo osób wracających do działalności po odpowiednio długiej przerwie.

Najważniejsze jest ustalenie, czy działalność była kontynuowana, czy faktycznie rozpoczynana od nowa, jakie były przychody i dochody z poprzedniego roku oraz czy przedsiębiorca spełnia warunki do Małego ZUS Plus lub wakacji składkowych. Przy większej skali działalności można rozważyć spółkę z o.o., ale tylko po analizie podatków, składek, kosztów księgowości i ryzyka prawnego.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - ISAP
2. Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - Dz.U. 1998 nr 137 poz. 887
3. Ustawa z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców - ISAP
4. Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, roczna kwota graniczna za 2025 r. i 2026 r. - komunikat za 2025 r., komunikat za 2026 r.
5. Zakład Ubezpieczeń Społecznych i Biznes.gov.pl, informacje o składkach preferencyjnych, Małym ZUS Plus i wakacjach składkowych - składki preferencyjne, Mały ZUS Plus, wakacje składkowe

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.