Założenie firmy przez rolnika a KRUS

Czy rolnik może założyć firmę i zostać w KRUS?

Tak, samo założenie działalności gospodarczej przez rolnika nie oznacza automatycznej utraty ubezpieczenia w KRUS. Ustawa przewiduje możliwość dalszego podlegania ubezpieczeniu rolniczemu, ale jest to wyjątek od ogólnej zasady, że działalność gospodarcza stanowi tytuł do ubezpieczeń w ZUS. Ten sam mechanizm może mieć znaczenie także przy odwieszeniu działalności a KRUS.

Najważniejsze jest to, czy rolnik spełnia warunki ustawowe i dochowuje terminów wobec KRUS. Jeżeli rolnik ma 2 ha ziemi, trzeba dodatkowo sprawdzić, czy chodzi o gospodarstwo obejmujące powyżej 1 ha przeliczeniowego albo dział specjalny produkcji rolnej. Sama liczba hektarów fizycznych nie zawsze przesądza o wyniku sprawy.

Warunki pozostania w KRUS po założeniu działalności

Rolnik zachowa ubezpieczenie rolnicze przy firmie tylko wtedy, gdy działalność gospodarcza a KRUS mieści się w warunkach określonych w art. 5a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Trzeba spełnić łącznie przede wszystkim następujące wymagania:

• przed rozpoczęciem działalności rolnik podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników w pełnym zakresie z mocy ustawy nieprzerwanie przez co najmniej 3 lata;
• rolnik nadal prowadzi działalność rolniczą albo stale pracuje w gospodarstwie rolnym obejmującym powyżej 1 ha przeliczeniowego lub w dziale specjalnym produkcji rolnej;
• w terminie 14 dni od rozpoczęcia działalności, wznowienia działalności albo rozpoczęcia współpracy przy działalności złoży w KRUS oświadczenie o kontynuowaniu ubezpieczenia;
• nie jest pracownikiem i nie pozostaje w stosunku służbowym;
• nie ma ustalonego prawa do emerytury, renty ani do świadczeń z ubezpieczeń społecznych;
• należny podatek dochodowy z pozarolniczej działalności za poprzedni rok nie przekroczył rocznej kwoty granicznej, jeżeli działalność była już prowadzona.

Jeżeli choć jeden z tych warunków nie jest spełniony, dalsze podleganie KRUS na zasadach z art. 5a nie będzie możliwe i trzeba ustalić obowiązki wobec ZUS.

Zgłoszenie działalności do KRUS – termin 14 dni

Oświadczenie o kontynuowaniu ubezpieczenia w KRUS należy złożyć w terminie 14 dni od dnia rozpoczęcia wykonywania pozarolniczej działalności gospodarczej albo współpracy przy jej prowadzeniu. Dotyczy to również wznowienia działalności po zawieszeniu oraz zmiany rodzaju lub przedmiotu prowadzonej działalności.

Oświadczenie można złożyć bezpośrednio w KRUS, korzystając z formularza KRUS UD-24, albo w ramach wniosku CEIDG-1. Złożenie oświadczenia przez CEIDG jest traktowane jak zachowanie terminu wobec KRUS.

Termin 14 dni ma istotne znaczenie. Niezłożenie oświadczenia w terminie co do zasady oznacza ustanie ubezpieczenia w KRUS od dnia rozpoczęcia działalności gospodarczej albo współpracy przy jej prowadzeniu.

Limit podatku dochodowego i dokument składany co roku

Rolnik prowadzący działalność gospodarczą musi pilnować nie przychodu ani dochodu, ale kwoty należnego podatku dochodowego od przychodów z pozarolniczej działalności gospodarczej. Jeżeli podatek za poprzedni rok przekroczy roczną kwotę graniczną, rolnik nie może dalej korzystać z ubezpieczenia w KRUS na zasadach z art. 5a.

Dla podatku należnego za 2025 r. roczna kwota graniczna wynosi 4 576 zł. Dla podatku należnego za 2026 r. limit wynosi 4 713 zł.

Co do zasady do 31 maja każdego roku rolnik albo domownik prowadzący działalność gospodarczą powinien złożyć w KRUS zaświadczenie naczelnika właściwego urzędu skarbowego albo własne oświadczenie potwierdzające, że należny podatek dochodowy za poprzedni rok nie przekroczył rocznej kwoty granicznej. Jeżeli ostatni dzień terminu wypada w niedzielę albo inny dzień ustawowo wolny od pracy, termin przesuwa się na najbliższy dzień roboczy. W 2026 r. 31 maja przypadł w niedzielę, dlatego dokument dotyczący podatku za 2025 r. można było skutecznie złożyć do 1 czerwca 2026 r.

Niedochowanie terminu co do zasady powoduje ustanie ubezpieczenia w KRUS z dniem, do którego dokument powinien być złożony. Termin może zostać przywrócony w szczególnych sytuacjach, gdy zainteresowany wykaże, że uchybienie nastąpiło wskutek zdarzeń losowych.

Gdy rolnik prowadzi pozarolniczą działalność gospodarczą, znaczenie ma także prawidłowe ustalenie, czy dana aktywność jest działalnością gospodarczą, czy innym źródłem przychodu. W podobnych sprawach przydatny może być artykuł o dochodach pozarolniczych rolnika a KRUS.

Składki KRUS przy działalności gospodarczej

Pozostanie w KRUS po założeniu firmy nie oznacza, że składki pozostają bez zmian. Za rolnika lub domownika prowadzącego dodatkowo pozarolniczą działalność gospodarczą podstawowa składka miesięczna na ubezpieczenie emerytalno-rentowe jest opłacana w podwójnej wysokości.

Składka na ubezpieczenie wypadkowe, chorobowe i macierzyńskie jest natomiast opłacana w pojedynczej wysokości, tak jak za pozostałych ubezpieczonych, którzy nie prowadzą pozarolniczej działalności gospodarczej. Wyższa składka emerytalno-rentowa nadal jest składką KRUS i nie tworzy okresu ubezpieczenia w ZUS. Wysokość składek trzeba każdorazowo sprawdzić w aktualnym komunikacie KRUS dla danego kwartału.

Jaka działalność może być prowadzona przy KRUS?

Przepisy nie wskazują zamkniętego katalogu branż, które rolnik może prowadzić przy KRUS. Może to być np. handel, drobne usługi, sprzedaż internetowa, usługi sprzętem rolniczym, rękodzieło czy działalność sezonowa. Znaczenie ma jednak forma prowadzenia działalności.

Na potrzeby art. 5a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników chodzi o pozarolniczą działalność gospodarczą prowadzoną na terytorium Polski przez osobę fizyczną na podstawie przepisów Prawa przedsiębiorców. Z zakresu tego wyłączono m.in. wspólników spółek prawa handlowego oraz osoby prowadzące działalność w zakresie wolnego zawodu w rozumieniu wskazanych przepisów podatkowych. W takich przypadkach trzeba szczególnie ostrożnie ocenić skutki dla KRUS i ZUS.

Działalność nierejestrowana, która zgodnie z Prawem przedsiębiorców nie stanowi działalności gospodarczej i nie wymaga wpisu do CEIDG, co do zasady nie wymaga spełniania warunków z art. 5a i nie powoduje obowiązku opłacania podwójnej składki emerytalno-rentowej w KRUS. Trzeba jednak pilnować ustawowych limitów działalności nierejestrowanej oraz tego, czy w rzeczywistości aktywność nie przybrała cech normalnej działalności gospodarczej.

Zobacz również: wynajem krótkoterminowy bez działalności gospodarczej

Co powinien zrobić rolnik przed założeniem firmy?

Najbezpieczniej postępować według krótkiej listy kontrolnej:

1. sprawdzić, czy rolnik podlegał KRUS w pełnym zakresie z mocy ustawy nieprzerwanie przez co najmniej 3 lata;
2. ustalić, czy gospodarstwo spełnia warunek powyżej 1 ha przeliczeniowego albo czy rolnik prowadzi dział specjalny;
3. wybrać formę prowadzenia działalności i formę opodatkowania;
4. złożyć wniosek CEIDG-1 oraz oświadczenie o kontynuowaniu KRUS w terminie 14 dni;
5. pilnować rocznej kwoty granicznej podatku i corocznego dokumentu dla KRUS, co do zasady składanego do 31 maja, z uwzględnieniem przesunięcia terminu, gdy ostatni dzień wypada w niedzielę albo dzień ustawowo wolny od pracy;
6. na bieżąco informować KRUS o zmianach, które mogą wpływać na ubezpieczenie, np. podjęciu pracy na etacie, uzyskaniu prawa do emerytury albo zmianie formy działalności.

Rolnik może więc założyć działalność gospodarczą i nadal pozostać w KRUS, ale tylko przy łącznym spełnieniu warunków ustawowych i terminowym wykonywaniu obowiązków wobec Kasy. Przed rejestracją działalności warto sprawdzić konkretny stan faktyczny, ponieważ późniejsza korekta może wiązać się z zaległościami składkowymi i sporem z KRUS albo ZUS.

FAQ

Czy rolnik z 2 ha ziemi może założyć działalność i zostać w KRUS?

Może, ale trzeba sprawdzić, czy spełnia warunki z art. 5a ustawy, w tym wymóg co najmniej 3 lat nieprzerwanego ubezpieczenia w pełnym zakresie oraz dalszego prowadzenia gospodarstwa obejmującego powyżej 1 ha przeliczeniowego. Dwa hektary fizyczne nie zawsze oznaczają więcej niż 1 ha przeliczeniowy.

Czy wystarczy zgłosić działalność w CEIDG?

Nie zawsze. Trzeba zadbać także o oświadczenie o kontynuowaniu ubezpieczenia w KRUS. Można je złożyć w ramach CEIDG-1 albo bezpośrednio w KRUS, ale termin 14 dni musi zostać zachowany.

Jaki był faktyczny termin dokumentu za 2025 r. w 2026 r.?

Termin upłynął 1 czerwca 2026 r. Zasadą jest złożenie dokumentu do 31 maja, ale w 2026 r. 31 maja przypadł w niedzielę, dlatego skuteczny ostatni dzień terminu przesunął się na 1 czerwca.

Czy 31 maja jest zawsze faktycznym ostatnim dniem na złożenie dokumentu?

Nie. To ustawowa data graniczna, ale gdy ostatni dzień terminu przypada w niedzielę albo inny dzień ustawowo wolny od pracy, termin przesuwa się na najbliższy dzień roboczy. Dlatego w 2026 r. dokument dotyczący podatku za 2025 r. można było złożyć 1 czerwca.

Jaki jest limit podatku dla rolnika prowadzącego firmę w 2026 r.?

Roczna kwota graniczna należnego podatku dochodowego za 2026 r. wynosi 4 713 zł. Dla podatku należnego za 2025 r., rozliczanego w dokumentach składanych w 2026 r., limit wynosi 4 576 zł.

Czy limit dotyczy przychodu z działalności?

Nie. Limit dotyczy należnego podatku dochodowego od przychodów z pozarolniczej działalności gospodarczej, a nie samego przychodu ani dochodu. Dlatego dla oceny sytuacji ważne są rozliczenia podatkowe i forma opodatkowania.

Czy po założeniu firmy składka KRUS jest taka sama?

Nie. Podstawowa składka miesięczna na ubezpieczenie emerytalno-rentowe jest opłacana w podwójnej wysokości. Składka wypadkowa, chorobowa i macierzyńska jest co do zasady opłacana w pojedynczej wysokości. Podwyższona składka emerytalno-rentowa pozostaje składką KRUS, a nie składką ZUS.

Źródła

1. Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, w szczególności art. 5a - Dz.U. 1991 nr 7 poz. 24.
2. Informacja KRUS o zasadach podlegania ubezpieczeniu przy jednoczesnym prowadzeniu działalności rolniczej i pozarolniczej działalności gospodarczej - gov.pl/KRUS.
3. KRUS, komunikat z 22 maja 2026 r. dotyczący terminu 1 czerwca 2026 r. oraz rocznej kwoty granicznej podatku za 2025 r.
4. Informacja KRUS o rocznej kwocie granicznej należnego podatku dochodowego - gov.pl/KRUS.
5. Ustawa z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców - ISAP.