Indywidualne Porady Prawne

Masz problem z podziałem gospodarstw lub spadkobraniem?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Czy umowa dożywocia umożliwia przekazanie gospodarstwa rolnego nierolnikowi?

Eliza Rumowska • Opublikowane: 2018-04-27

Czy obecne prawo rolne przewiduje przekazanie własności nieruchomości rolnej na drodze umowy dożywocia? Osoba niespokrewniona ze mną posiada gospodarstwo rolne o powierzchni 2 ha, składające się z działek o powierzchni 0,8 i 1,2 ha. Jest to osoba starsza i samotna. Jedyny członek rodziny (bratanek) mieszka za granicą. Ostatnio pogorszył się stan zdrowia mojego podopiecznego, co uniemożliwia zadbanie o siebie w sposób należyty. Osoba ta darzy mnie dużym zaufaniem i chciałaby sprzedać mi mniejszą z nieruchomości, a nawet całe gospodarstwo. Niestety nie jestem rolnikiem i nie planuję działalności rolniczej, a jedynie osiedlenie się na obszarze wiejskim. Osoba ta zaproponowała przekazanie gospodarstwa w zamian za dożywotnie zapewnienie godziwych warunków życia. Obecne regulacje o obrocie ziemią uniemożliwiają mi nabycie takiej nieruchomości. Czy umowa dożywocia daje taką możliwość?

Eliza Rumowska

»Wybrane opinie klientów

Witam serdecznie, jestem bardzo wdzięczna za państwa porady. Już po pierwszej informacji od was jak powinnam postępować z kontrahentem udało mi się wyegzekwować naprawę u nabywcy w ramach rękojmi. Serdecznie pozdrawiam.
Violetta, 52 lata
To nie pierwszy raz korzystam z państwa pomocy. Poprzednio byłam zadowolona - teraz też. Rzeczowo i konkretnie a także szybko.
Jolanta
Z usług serwisu korzystałam już dwukrotnie. Za każdym razem otrzymałam odpowiedź szybko. Była ona wyczerpująca i przedstawiona w sposób dla mnie jasny. Ponadto zawierała przepisy prawne dotyczące mojego problemu oraz informacje o wyrokach sądu w sprawach podobnych do mojej.
Elżbieta, nauczyciel, 62 lata
Dziekuje, jestem bardzo zadowolona z Panstwa porady. Panstwa bardzo profesjonalna obsluga, godna jest polecenia znajomym, lub rodzinie w razie potrzeby. W obecnym momencie nie mam juz pytan zwiazanych z moja sprawa, mam jednak nadzieje, iz uzyskam odpowiedź na takowe, jeżeli sie pojawią.
Teresa, 61 lat
Dziękuję. Otrzymalam wyczerpującą odpowiedź.
Alicja

Umowa dożywocia powoduje nabycie nieruchomości, wynika to z istoty i definicji tej umowy, jaką zawiera Kodeks cywilny (K.c.):

„Art. 908. [Umowa dożywocia]

§ 1. Jeżeli w zamian za przeniesienie własności nieruchomości nabywca zobowiązał się zapewnić zbywcy dożywotnie utrzymanie (umowa o dożywocie), powinien on, w braku odmiennej umowy, przyjąć zbywcę jako domownika, dostarczać mu wyżywienia, ubrania, mieszkania, światła i opału, zapewnić mu odpowiednią pomoc i pielęgnowanie w chorobie oraz sprawić mu własnym kosztem pogrzeb odpowiadający zwyczajom miejscowym.”

Powoduje to konieczność spełnienia warunków z ustawy z dnia 11 kwietnia 2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego – bowiem ustawa ta definiuje bardzo szeroko nabycie nieruchomości rolnych:

„Art. 2

(…)

7) »nabyciu nieruchomości rolnej« – należy przez to rozumieć przeniesienie własności nieruchomości rolnej lub nabycie własności nieruchomości rolnej w wyniku dokonania czynności prawnej lub orzeczenia sądu albo organu administracji publicznej, a także innego zdarzenia prawnego; (…).”

Zatem, niestety, także przeniesienie własności nieruchomości w drodze umowy dożywocia objęte jest regulacją ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego i Pan jako nabywca będzie musiał spełniać warunki tą ustawą określone. Umowa dożywocia nie daje zatem możliwości obejścia ww. ustawy.

Interesuje Cię ten temat i chcesz wiedzieć więcej? kliknij tutaj >>

Warunki te określa art. 2a ustawy:

„Art. 2a. [Warunki nabycia nieruchomości rolnych przez rolników indywidualnych i inne podmioty]

1. Nabywcą nieruchomości rolnej może być wyłącznie rolnik indywidualny, chyba że ustawa stanowi inaczej. Jeżeli nabywana nieruchomość rolna albo jej część ma wejść w skład wspólności majątkowej małżeńskiej wystarczające jest, gdy rolnikiem indywidualnym jest jeden z małżonków.

2. Powierzchnia nabywanej nieruchomości rolnej wraz z powierzchnią nieruchomości rolnych wchodzących w skład gospodarstwa rodzinnego nabywcy nie może przekraczać powierzchni 300 ha użytków rolnych ustalonej zgodnie z art. 5 ust. 2 i 3.

3. Przepisy ust. 1 i 2 nie dotyczą nabycia nieruchomości rolnej:

1) przez:

a) osobę bliską zbywcy,

b) jednostkę samorządu terytorialnego,

c) Skarb Państwa lub działający na jego rzecz Krajowy Ośrodek,

d) osoby prawne działające na podstawie przepisów o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej, o stosunku Państwa do innych kościołów i związków wyznaniowych oraz o gwarancjach wolności sumienia i wyznania,

e) parki narodowe, w przypadku zakupu nieruchomości rolnych na cele związane z ochroną przyrody;

2) w wyniku dziedziczenia oraz zapisu windykacyjnego;

3) na podstawie art. 151 lub art. 231 Kodeksu cywilnego;

4) w toku postępowania restrukturyzacyjnego w ramach postępowania sanacyjnego.

4. Nabycie nieruchomości rolnej przez inne podmioty niż wymienione w ust. 1 i ust. 3 pkt 1 oraz w innych przypadkach niż wymienione w ust. 3 pkt 2-4, może nastąpić za zgodą Dyrektora Generalnego Krajowego Ośrodka, wyrażoną w drodze decyzji administracyjnej, wydanej na wniosek:

1) zbywcy, jeżeli:

a) wykaże on, że nie było możliwości nabycia nieruchomości rolnej przez podmioty, o których mowa w ust. 1 i 3,

b) nabywca daje rękojmię należytego prowadzenia działalności rolniczej,

c) w wyniku nabycia nie dojdzie do nadmiernej koncentracji gruntów rolnych;

2) osoby fizycznej zamierzającej utworzyć gospodarstwo rodzinne, która:

a) posiada kwalifikacje rolnicze albo której, pod warunkiem uzupełnienia kwalifikacji zawodowych, przyznano pomoc, o której mowa w art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2016 r. poz. 1387 i 1579) albo w art. 3 ust. 1 pkt 6 lit. a ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz. U. poz. 349 i 1888 oraz z 2016 r. poz. 337 i 1579), a termin na uzupełnienie tych kwalifikacji jeszcze nie upłynął,

b) daje rękojmię należytego prowadzenia działalności rolniczej,

c) zobowiąże się do zamieszkiwania w okresie 5 lat od dnia nabycia nieruchomości na terenie gminy, na obszarze której położona jest jedna z nieruchomości rolnych, która wejdzie w skład tworzonego gospodarstwa rodzinnego.

5. Organem wyższego stopnia, w rozumieniu przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, w sprawach, o których mowa w ust. 4, jest minister właściwy do spraw rozwoju wsi.

6. W przypadku niewyrażenia zgody, o której mowa w ust. 4, Krajowy Ośrodek, na pisemne żądanie zbywcy złożone w terminie miesiąca od dnia, w którym decyzja o niewyrażeniu zgody stała się ostateczna, jest obowiązana do złożenia oświadczenia o nabyciu nieruchomości rolnej za zapłatą równowartości pieniężnej odpowiadającej jej wartości rynkowej określonej przez Krajowy Ośrodek przy zastosowaniu sposobów ustalania wartości nieruchomości przewidzianych w przepisach o gospodarce nieruchomościami.

7. Krajowy Ośrodek w terminie miesiąca od otrzymania żądania zbywcy nieruchomości rolnej powiadamia go o wysokości równowartości pieniężnej, o której mowa w ust. 6.

8. Zbywca nieruchomości rolnej w terminie miesiąca od dnia otrzymania powiadomienia, o którym mowa w ust. 7, może:

1) wystąpić do sądu o ustalenie równowartości pieniężnej wartości rynkowej nieruchomości rolnej nabywanej przez Krajowy Ośrodek albo

2) złożyć pisemne oświadczenie o cofnięciu żądania nabycia tej nieruchomości przez Krajowy Ośrodek.

9. W przypadku, o którym mowa w ust. 8 pkt 1, sąd określa równowartość pieniężną wartości rynkowej nieruchomości rolnej przy zastosowaniu sposobów ustalania wartości nieruchomości przewidzianych w przepisach o gospodarce nieruchomościami.

10. W przypadku, o którym mowa w ust. 8 pkt 2, Krajowemu Ośrodkowi przysługuje roszczenie o zwrot poniesionych przez nią kosztów ustalenia równowartości pieniężnej wartości rynkowej nieruchomości rolnej.

Art. 2b. [Obowiązki nabywcy nieruchomości rolnej]

1. Nabywca nieruchomości rolnej jest obowiązany prowadzić gospodarstwo rolne, w skład którego weszła nabyta nieruchomość rolna, przez okres co najmniej 10 lat od dnia nabycia przez niego tej nieruchomości, a w przypadku osoby fizycznej prowadzić to gospodarstwo osobiście.

2. W okresie, o którym mowa w ust. 1, nabyta nieruchomość nie może być zbyta ani oddana w posiadanie innym podmiotom.

3. Sąd, na wniosek nabywcy nieruchomości rolnej, wyrazi zgodę na dokonanie czynności, o których mowa w ust. 2, przed upływem okresu 10 lat od dnia przeniesienia własności tej nieruchomości, jeżeli konieczność jej dokonania wynika z przyczyn losowych, niezależnych od nabywcy.

4. Przepisów ust. 1 i 2 nie stosuje się do podmiotów, o których mowa w art. 2a ust. 3 pkt 1, oraz do nabywców nieruchomości rolnej w przypadkach, o których mowa w art. 2a ust. 3 pkt 2 i 3.

Art. 2c. [Stosowanie przepisów ustawy do nabycia użytkowania wieczystego lub udziału we współwłasności nieruchomości rolnej]

Przepisy ustawy dotyczące nabycia nieruchomości rolnej stosuje się odpowiednio do nabycia:

1) użytkowania wieczystego nieruchomości rolnej albo udziału lub części udziału w użytkowaniu wieczystym nieruchomości rolnej;

2) udziału lub części udziału we współwłasności nieruchomości rolnej.”

 

Pan nie jest oczywiście osobą bliską zbywcy, mimo np. udzielanej codziennej pomocy – krąg tych osób określił bowiem art. 2 pkt 6 ww. ustawy i są to zstępni, wstępni, rodzeństwo, dzieci rodzeństwa, rodzeństwo rodziców, małżonka, osoby przysposabiające oraz przysposobione oraz pasierbowie.

W opisanej sprawie nie będzie też miało znaczenia, czy jest to mniejsza działka, czy obie. Całość i każda z części stanowi bowiem gospodarstwo rolne w rozumieniu ustawy.

Natomiast nic nie stoi na przeszkodzie, by na czas swego życia osoba ta oddała w użytkowanie, np. w dzierżawę, ziemię opiekunowi w zamian za opiekę, dom odpisała w ramach dożywocia, a w testamencie zapisała mu gospodarstwo z zastrzeżeniem, że nie podlega ono spłacie w ramach zachowku.

W stosunku dzierżawy odpłatność może być zastrzeżona w formie pieniężnej, ale także w formie „świadczeń innego rodzaju” (art. 693 K.c.), w tym w ułamkowej części pożytków z rzeczy. Nie ma przeszkód, by jako formę odpłatności ustalić określone świadczenia pomocy – czy to w formie np. świadczonych w godzinach usług opiekuńczych, sprzątania, czy też dostarczania posiłków, zakupów itd. Już w samej więc umowie dzierżawy mógłby się Pan zobowiązać wobec podopiecznego do świadczeń określonego rodzaju.

Ograniczeń z art. 2a ust. 1 i 2 nie stosuje się (jak stanowi art. 2a ust. 3 pkt 2 przytoczonej wyżej ustawy) do nabycia nieruchomości rolnej w drodze dziedziczenia. Zatem nieruchomość może zostać przekazana Panu w drodze dziedziczenia testamentowego, mimo że nie będzie Pan spełniał warunków wynikających z ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego. Ponieważ nie należy Pan do kręgu spadkobierców ustawowych, a dziedziczyłby Pan nieruchomość na podstawie testamentu, określone ustawą osoby, tj. zstępni, małżonek, rodzice mogliby od Pana zażądać zapłaty zachowku w wysokości połowy wartości udziału spadkowego (o ile nie są niezdolni do pracy albo małoletni), który przypadłby im przy dziedziczeniu ustawowym (por. art. 991 § 1 K.c.). Skoro jednak takich osób w opisanym przypadku nie ma, nie ma ryzyka konieczności zapłaty zachowku po śmierci spadkodawczyni.

Jeśli nabędzie Pan nieruchomość w drodze dziedziczenia, nie będzie obowiązywał wymóg prowadzenia gospodarstwa rolnego przez okres co najmniej 10 lat – to, czy prowadzi Pan nadal gospodarstwo rolne, nie będzie weryfikowane. Będzie Pan też mógł zbyć nieruchomość lub oddać ją w posiadanie innym podmiotom (co wynika z art. 2b omawianej ustawy).

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj >>

Indywidualne Porady Prawne

Masz problem z podziałem gospodarstw lub spadkobraniem?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Podobne materiały

Zaprzestanie działalności rolniczej i przekazanie działek dzieciom

Żona uzyska za 3 miesiące prawo do emerytury rolniczej, ja pracuję, mam do emerytury 3 lata. Posiadamy gospodarstwo rolne o powierzchni 3,5 ha...

Dziedziczenie gospodarstwa rolnego po mężu

Przeprowadziłam postępowanie spadkowe u notariusza i posiadam akt dziedziczenia spadku po zmarłym mężu. Spadek po 1/2 odziedziczyliśmy oboje...

Formy przekazania gospodarstwa rolnego

Moi rodzice są rolnikami. Chcą przekazać gospodarstwo rolne, tak by zaprzestać prowadzenia działalności rolnej. Rodzice posiadają ziemię (jedna działka)...

Gospodarstwo dla brata a spłata pozostałego rodzeństwa

Około 15 lat temu rodzice oddali mojemu bratu gospodarstwo rolne. Miał on kontynuować działalność rolniczą. Niestety brat nie zbyt dobrze radził sobie...

Dziedziczenie gospodarstwa rolnego po bracie zmarłym w 2017 r.

Moja babcia odziedziczyła spadek po zmarłym bracie (ziemia rolna oraz zabudowania gospodarcze). Wujek zmarł przed miesiącem*, był kawalerem, nie posiadał...

Czy działki rolne przekazane w trakcie trwania małżeństwa wchodzą do majątku wspólnego?

W trakcie trwania małżeństwa moja była żona otrzymała aktem darowizny od rodziców działki rolne – ja nie byłem wpisany do aktu. W ogólnym...

Kiedy rolnik może odebrać swojemu następcy darowane gospodarstwo rolne?

Od 2014 r. jestem właścicielem gospodarstwa rolnego (młodym rolnikiem z dotacji UE). Właścicielem gospodarstwa stałem się poprzez darowiznę od...

Czy mogę wydzierżawić gospodarstwo synowi i przejść na emeryturę?

Prowadzę gospodarstwo rolne. Od 15 lat jestem na rozliczeniu VAT. Obecnie mam 60 lat i chcę przejść na wcześniejszą emeryturę. Czy mogę wydzierżawić...

Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy
wizytówka Zadaj pytanie »