Premia dla młodego rolnika a KRUS i umowa zlecenia

Dlaczego ubezpieczenie w KRUS było tak ważne przy premii dla młodego rolnika?

W opisanej sprawie najważniejsze jest ustalenie, z którego programu pochodzi przyznana pomoc. W starszym instrumencie „Premie dla młodych rolników” w ramach PROW 2014–2020 jednym ze zobowiązań beneficjenta było podleganie ubezpieczeniu społecznemu rolników jako rolnik z mocy ustawy i w pełnym zakresie przez okres co najmniej 12 miesięcy od dnia wypłaty pierwszej raty pomocy. Takie zobowiązanie mogło być następnie kontrolowane przez ARiMR. Podobny problem pojawia się przy zagadnieniu: młody rolnik a praca i KRUS. Inaczej wygląda sytuacja w przypadku: sprzedaż gospodarstwa po premii młodego rolnika.

Jeżeli więc decyzja, umowa lub regulamin konkretnego naboru przewidywały obowiązek nieprzerwanego ubezpieczenia w KRUS, nawet krótka przerwa może być traktowana jako naruszenie warunków pomocy. Nie oznacza to jednak, że w każdej sprawie odpowiedź jest automatyczna. Trzeba sprawdzić dokładny rok naboru, treść decyzji lub umowy, datę wypłaty pierwszej raty, okres objęcia ZUS oraz to, czy doszło do rzeczywistego przekroczenia limitu przychodu.

Umowa zlecenia a pozostanie w KRUS

Zasadą w ustawie o ubezpieczeniu społecznym rolników jest to, że rolnik podlega KRUS, jeżeli spełnia warunki ustawowe i nie podlega innemu ubezpieczeniu społecznemu. Wyjątek dotyczący umów zlecenia przewiduje art. 5b ustawy. Pozwala on rolnikowi lub domownikowi nadal podlegać ubezpieczeniu społecznemu rolników mimo objęcia ubezpieczeniem społecznym w ZUS z tytułu umowy zlecenia, umowy agencyjnej, podobnej umowy o świadczenie usług albo powołania do rady nadzorczej, ale tylko wtedy, gdy spełnione są warunki ustawowe.

Najważniejszy warunek praktyczny dotyczy limitu przychodu. Przychód z takiej umowy w rozliczeniu miesięcznym nie może przekroczyć kwoty minimalnego wynagrodzenia za pracę obowiązującego w danym okresie. W 2026 r. minimalne wynagrodzenie wynosi 4806 zł brutto, ale przy ocenie zdarzeń z poprzednich lat należy stosować limit obowiązujący w miesiącu, którego dotyczyła umowa zlecenia.

Istotne jest również to, że liczy się przychód w rozliczeniu miesięcznym, a nie roczny dochód, kwota „na rękę” ani późniejsza sytuacja finansowa rolnika. Jeżeli wypłata ze zlecenia została zakwalifikowana jako przychód przekraczający limit, KRUS może uznać, że warunek dalszego podlegania ubezpieczeniu rolniczemu na podstawie art. 5b nie został spełniony.

Czy można opłacić składkę KRUS wstecz za miesiąc objęty ZUS?

W typowej sytuacji odpowiedź brzmi: nie. Składkę KRUS można uregulować za okres, w którym dana osoba podlegała ubezpieczeniu społecznemu rolników. Nie można natomiast skutecznie opłacić składki KRUS za miesiąc, w którym z mocy prawa nie było podstaw do podlegania KRUS, ponieważ rolnik został objęty innym obowiązkowym ubezpieczeniem społecznym i nie spełnił warunków wyjątku z art. 5b ustawy.

Wsteczna zapłata składki nie tworzy sama w sobie tytułu do ubezpieczenia. Jeżeli KRUS wydał decyzję o ustaniu ubezpieczenia albo odmówił potwierdzenia ciągłości ubezpieczenia za dany miesiąc, najpierw trzeba analizować i ewentualnie kwestionować tę decyzję. Sam przelew zaległej składki nie naprawia przerwy, jeżeli przerwa wynikała z przepisów.

Inaczej należy ocenić sytuację, gdy przekroczenie limitu było wyłącznie wynikiem błędu dokumentacyjnego, a nie rzeczywiście osiągniętego przychodu. Wtedy warto sprawdzić, czy płatnik składek może skorygować rachunek, listę wypłat, dokumenty ZUS i informację przekazaną do KRUS. Nie należy jednak zakładać, że każda późniejsza korekta automatycznie usuwa skutek prawny. Decydują dokumenty i rozstrzygnięcia właściwych organów.

Jak bronić się przed żądaniem zwrotu premii?

Pierwszym krokiem powinno być zebranie dokumentów. Potrzebne są przede wszystkim: decyzja lub umowa z ARiMR, regulamin naboru, data wypłaty pierwszej raty, decyzje lub zaświadczenia z KRUS, dokumenty z ZUS, umowa zlecenia, rachunki do zlecenia, potwierdzenia wypłat oraz ewentualne korekty płatnika. Ten sam mechanizm może mieć znaczenie także przy: umowa zlecenie a KRUS.

Następnie trzeba sprawdzić, czy ARiMR prawidłowo ustaliła okres wymaganego ubezpieczenia oraz czy faktycznie doszło do przerwy w wymaganym 12-miesięcznym okresie. Warto też zweryfikować, czy organ nie zastosował warunków z niewłaściwego naboru. Ma to znaczenie szczególnie dlatego, że aktualne nabory I.11 w ramach PS WPR 2023–2027 mogą różnić się od zasad obowiązujących w PROW 2014–2020.

Jeżeli ARiMR wydała decyzję albo pismo zawierające pouczenie o środku zaskarżenia, trzeba kierować się terminem wskazanym w pouczeniu. W sprawach decyzji administracyjnych zasadą jest krótki termin na odwołanie, dlatego nie warto czekać na wyjaśnienie sprawy „na spokojnie” bez zabezpieczenia terminu procesowego. W odwołaniu można podnosić m.in. błąd płatnika, brak winy, nieproporcjonalność skutków, prawidłową realizację biznesplanu oraz konieczność dokładnego ustalenia rzeczywistego przychodu i okresu ubezpieczenia.

Co zrobić, gdy decyzja o zwrocie jest już ostateczna?

Jeżeli nie ma już realnych podstaw do zakwestionowania naruszenia warunków pomocy, pozostaje analiza obowiązku zwrotu oraz możliwości złagodzenia skutków finansowych. W praktyce można rozważyć wniosek o rozłożenie należności na raty, odroczenie terminu płatności albo inną ulgę przewidzianą w mających zastosowanie przepisach i procedurach ARiMR.

Nie należy jednak zwlekać z reakcją. Brak płatności i brak kontaktu z organem mogą prowadzić do naliczania odsetek, wezwań do zapłaty, potrąceń albo egzekucji. Jeżeli kwota zwrotu jest wysoka, często lepszym rozwiązaniem jest równoległe przygotowanie argumentów prawnych oraz realistycznego wniosku o ulgę w spłacie.

Podsumowanie

Jeżeli w miesiącu objętym obowiązkowym 12-miesięcznym okresem ubezpieczenia przychód ze zlecenia rzeczywiście przekroczył limit z art. 5b ustawy, a rolnik został objęty ZUS, to co do zasady powstaje przerwa w ubezpieczeniu KRUS. Takiej przerwy nie da się zwykle naprawić samym wstecznym opłaceniem składki KRUS. Można natomiast sprawdzić, czy przekroczenie zostało prawidłowo ustalone, czy dokumenty ZUS/KRUS są poprawne i czy ARiMR prawidłowo zastosowała warunki właściwego naboru.

Najbezpieczniej działać dwutorowo: najpierw ocenić szanse na zakwestionowanie decyzji albo żądania zwrotu, a jednocześnie przygotować się na ewentualny wniosek o ulgę w spłacie. W sprawach premii dla młodych rolników różnice między naborami i dokładne brzmienie umowy z ARiMR mają kluczowe znaczenie.

FAQ

Czy przekroczenie limitu ze zlecenia zawsze oznacza utratę KRUS?

Jeżeli rolnik korzysta z wyjątku z art. 5b ustawy, przekroczenie miesięcznego limitu przychodu może oznaczać brak podstaw do dalszego podlegania KRUS w tym okresie. Trzeba jednak sprawdzić dokumenty płatnika, rzeczywistą datę i wysokość przychodu oraz decyzję KRUS.

Czy można zapłacić składkę KRUS po czasie i naprawić przerwę?

Można zapłacić zaległe składki za okres, w którym istniał tytuł do ubezpieczenia w KRUS. Nie można jednak samą zapłatą składki stworzyć wstecznie ubezpieczenia rolniczego za miesiąc, w którym rolnik podlegał ZUS i nie spełniał warunków pozostania w KRUS.

Jaki limit z umowy zlecenia obowiązuje w 2026 r.?

W 2026 r. limit wynikający z art. 5b odpowiada minimalnemu wynagrodzeniu za pracę, czyli 4806 zł brutto miesięcznie. Dla wcześniejszych lat należy stosować kwotę minimalnego wynagrodzenia obowiązującą w danym miesiącu.

Czy ma znaczenie, że przekroczenie było niewielkie?

Niewielka kwota przekroczenia może mieć znaczenie przy argumentacji dotyczącej proporcjonalności, winy lub ulgi w spłacie, ale sam limit jest liczony formalnie. Jeżeli został przekroczony, organ może uznać, że warunek pozostania w KRUS nie został spełniony.

Czy obecne premie dla młodych rolników mają takie same warunki jak stare nabory?

Nie należy tego zakładać. Aktualne nabory I.11 w ramach PS WPR 2023–2027 mają własny regulamin i własną umowę. Dlatego w każdej sprawie trzeba ustalić rok naboru, podstawę przyznania pomocy oraz zobowiązania podpisane przez beneficjenta.

Źródła

• Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, w szczególności art. 5b – ISAP.
• Informacje KRUS dotyczące umowy zlecenia i art. 5b ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników – gov.pl/KRUS.
• Informacje KRUS dotyczące limitu przychodu z art. 5b ustawy – gov.pl/KRUS.
• Informacje MRiRW o instrumencie „Premie dla młodych rolników” w PROW 2014–2020 – gov.pl/MRiRW.
• Regulamin naboru I.11 „Premie dla młodych rolników” w ramach PS WPR 2023–2027 dla naboru realizowanego w 2026 r. – gov.pl/ARiMR.
• Informacja o minimalnym wynagrodzeniu za pracę w 2026 r. – gov.pl.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.