Indywidualne Porady Prawne

Masz problem z podziałem gospodarstw lub spadkobraniem?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Czy należy się zachowek od gospodarstwa przekazanego za rentę rolniczą?

Iryna Kowalczuk • Opublikowane: 2017-02-17

Moje pytanie dotyczy zachowku po rodzicach (jest nas 5 rodzeństwa). Rodzice w 1985 roku przepisali dom i gospodarstwo na jedną z sióstr i jej męża w zamian za rentę rolniczą. W 1992 r. umarł ojciec, a dwa lata później szwagier. Dwoje dzieci siostry przepisało sądownie swoją część po ojcu (po szwagrze) na siebie. W 2012 r. zmarła mama. Czwórka rodzeństwa nigdy nie otrzymała ani nie zrzekła się na rzecz jednej siostry majątku rodzinnego. Siostra twierdzi, że nic nam się nie należy, gdyż rodzice przepisali na nią wszystko. Czy należy nam się zachowek?

Masz podobny problem? Kliknij tutaj i zadaj pytanie.

Czy należy się zachowek od gospodarstwa przekazanego za rentę rolniczą?

Przekazanie gospodarstwa rolnego w zamian za świadczenia społeczne

W orzecznictwie panuje pogląd, iż niejednorodny charakter umowy o przekazaniu gospodarstwa rolnego następcy w zamian za rentę, zawierającej elementy prawa administracyjnego, ubezpieczeniowego i cywilnego, przemawia przeciwko uznaniu, że z punktu widzenia uprawnień do zachowku umowa taka może być traktowana jako umowa darowizny.

Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z dnia 19 lipca 2006 r. (sygn. akt. VI ACa 99/2006) stwierdził, iż umowa o przekazanie gospodarstwa rolnego następcy w zamian za świadczenie z ubezpieczenia społecznego, wobec zawarcia w niej elementów z różnych dziedzin prawa, ma niejednorodny charakter, jednakże ze względu na zakres regulacji oraz cel, jakiemu ma służyć, nie może być ona z punktu widzenia zachowku traktowana tak, jak umowa darowizny w rozumieniu przepisu art. 888 § 1 Kodeksu cywilnego, a tylko takie darowizny doliczane są do spadku przy obliczaniu zachowku po myśli przepisu art. 993 Kodeksu cywilnego.

Z kolei Sąd Apelacyjny w Katowicach postanowieniem z dnia 22 lutego 2012 r. przedstawił Sądowi Najwyższemu zagadnienie prawne odnoszące się do tego, czy wartość gospodarstwa rolnego będącego przedmiotem umowy przekazania własności gospodarstwa rolnego, zawartej w trybie ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin uwzględnia się przy ustalaniu zachowku.

Sąd Najwyższy uchwałą z dnia 21 czerwca 2012 r. udzielił odpowiedzi następującej treści:

Czy rodzeństwu należy się zachowek od wartości gospodarstwa rolnego przekazanego jednemu z dzieci?

„Przy ustalaniu zachowku nie uwzględnia się wartości gospodarstwa rolnego przekazanego przez spadkodawcę następcy na podstawie umowy przewidzianej w art. 59 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (tj. Dz. U. z 1989 r. Nr 24, poz. 133 ze zm.).”

W motywach uchwały Sąd Najwyższy wskazał, iż charakter prawny umowy przeniesienia gospodarstwa rolnego na rzecz następcy określony został w orzecznictwie jako rodzaj umowy o charakterze cywilnoprawnym, odmienny od umów przeniesienia własności wymienionych w części szczegółowej księgi trzeciej Kodeksu cywilnego o zobowiązaniach. Mają do niej zastosowanie przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące zdolności do czynności prawnych, wad oświadczenia woli, nieważności czynności prawnej oraz skutków prawnych oświadczenia woli. Sąd Najwyższy przedstawił szereg orzeczeń zawierających poglądy wskazujące na wyodrębnioną ustawowo swoistość umowy przekazania gospodarstwa rolnego następcy, odmienną od umowy darowizny. Przyczyną jej zawarcia jest dążenie do uzyskania świadczeń z ubezpieczenia społecznego, której następstwem jest wzajemna zależność umowy i decyzji w przedmiocie tych świadczeń ubezpieczeniowych, polegająca na tym, że utrata mocy jednej z tych czynności pociąga za sobą utratę mocy także drugiej. Nieodpłatność umowy nie jest wyłącznym atrybutem umowy przekazania gospodarstwa rolnego ani nawet jej dominującą cechą. Konsekwencje przyjęcia, że umowa przekazania nie jest darowizną i nie mają do niej zastosowania przepisy K.c. regulujące umowę darowizny, odnoszą się również do kwestii doliczania darowizn do substratu zachowku, która została uregulowana w art. 993 i 994 K.c. Użyte w art. 993 K.c. pojęcie darowizny odnosi się do umowy uregulowanej w art. 888 K.c., którą darczyńca zobowiązuje się do bezpłatnego świadczenia na rzecz obdarowanego kosztem swojego majątku, jeśli nie dotyczy bezpłatnych przysporzeń objętych art. 889 K.c. Analiza charakteru umowy przekazania gospodarstwa rolnego następcy określa cechy tej czynności prawnej, które różnią ją od uregulowanej w Kodeksie cywilnym umowy darowizny i prowadzi do uznania, że stanowi ona swoisty rodzaj umowy przenoszącej własność. Pośród tych cech kwestia nieodpłatności nie ma dominującego znaczenia.

Tezę tę potwierdził Sąd Apelacyjny w Gdańsku w wyroku z dnia 25 stycznia 2013 r., V ACa 1025/12, wskazując, iż należy podzielić stanowisko orzecznicze, w myśl którego przy ustalaniu zachowku nie uwzględnia się wartości gospodarstwa rolnego przekazanego przez spadkodawcę następcy na podstawie umowy przewidzianej w art. 59 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin.

Gdyby zatem wystąpiła Pani na drogę postępowania sądowego z roszczeniem o zachowek w stosunku do siostry, ta może żądać oddalenia powództwa, powołując się na orzecznictwo sądów w tej sprawie, które przedstawiłam. Mimo że polskie prawo nie ma charakteru precedensowego, to jednakże istnieje wysokie prawdopodobieństwo, że Pani by sprawę przegrała.

W sytuacji zatem, gdyby gospodarstwo rolne zostało przekazane zwykłą umową darowizny (nie na podstawie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych), to wówczas bezsprzecznie mogłaby Pani żądać od siostry zapłaty określonej kwoty tytułem zachowku. Jednakże gospodarstwo, jak Pani napisała, zostało przekazane siostrze w zamian za rentę, tak więc od takiej umowy nie należy się nikomu zachowek.

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj >>

Podobne materiały

Podział gospodarstwa rolnego po śmierci właściciela

Podział gospodarstwa rolnego po śmierci właściciela

Niedawno zmarł brat, który posiadał gospodarstwo rolne. Był kawalerem, nie zostawił testamentu. Matka żyje, ma zapisane dożywocie. Kto dziedziczy po...

Gospodarstwo rolne otrzymane w spadku i problemy z uzyskaniem informacji o nim

Gospodarstwo rolne otrzymane w spadku i problemy z uzyskaniem informacji o nim

Jestem spadkobiercą części majątku, czyli gospodarstwa. Sąd zobowiązał komornika do spisu majątku. Ten wezwał mnie do opłaty. Poinformowałam komornika,...

Przepisanie gospodarstwa rolnego a zachowek

Przepisanie gospodarstwa rolnego a zachowek

Jestem jedynym dzieckiem mojego ojca z drugiego małżeństwa. W 1976 r. zmarła pierwsza żona taty. Z tego małżeństwa pozostało troje...

Warunki dziedziczenia ustawowego gospodarstw rolnych

Warunki dziedziczenia ustawowego gospodarstw rolnych

Mój brat zmarł w marcu 2016 roku. Pozostawił po sobie gospodarstwo rolne powyżej 1 ha. Nie miał żony ani dzieci. Jedyni spadkobiercy to moja siostra...

Jak założyć księgę wieczystą dla nieruchomości gruntowej?

Jak założyć księgę wieczystą dla nieruchomości gruntowej?

Chcę założyć księgę wieczystą dla nieruchomości gruntowej (łąki), której jestem współwłaścicielem wraz z ciocią i siostrą. Dla...

Niechciana działka rolna po zmarłej matce

Niechciana działka rolna po zmarłej matce

Moja matka zmarła 4 lata temu. Była właścicielką działki rolnej. Teraz podatek przychodzi na mnie. Nie chcę tej działki po zmarłej matce, nie jest to na...

Darowizna ziemi a początek biegu 5-letniego okresu posiadania nieruchomości

Darowizna ziemi a początek biegu 5-letniego okresu posiadania nieruchomości

Mama odziedziczyła po swoim ojcu (postanowienie sądu z października 2011 r.) gospodarstwo rolne. Jeszcze w tym samym roku złożyła w urzędzie...

Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy
wizytówka Zadaj pytanie »