Praca wnuka w gospodarstwie rolnym a staż pracy i emerytura

Praca w gospodarstwie rolnym a staż pracy nauczyciela

Nauczycielowi przysługuje nagroda jubileuszowa na zasadach określonych w Karcie Nauczyciela i w przepisach wykonawczych. Do okresu pracy uprawniającego nauczyciela do nagrody jubileuszowej zalicza się zakończone okresy zatrudnienia oraz inne okresy, jeżeli z mocy odrębnych przepisów podlegają one zaliczeniu do okresu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze.

Takim odrębnym przepisem jest przede wszystkim ustawa z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy. W praktyce to właśnie na jej podstawie pracownik składa do pracodawcy wniosek o doliczenie pracy rolniczej do stażu, od którego zależy m.in. dodatek stażowy lub nagroda jubileuszowa.

Trzeba jednak rozróżnić dwie sytuacje. Inne zasady dotyczą pracy w gospodarstwie własnym albo prowadzonym przez małżonka, inne pracy w gospodarstwie rodziców lub teściów przed 1 stycznia 1983 r., a jeszcze inne pracy po 31 grudnia 1982 r. w charakterze domownika. Szczegółowe omówienie podobnego zagadnienia znajdziesz w materiale: praca w gospodarstwie a staż pracy. Podobny problem pojawia się przy zagadnieniu: praca w gospodarstwie a świadczenie przedemerytalne.

Kiedy praca w gospodarstwie rolnym wlicza się do pracowniczego stażu pracy?

Ustawa o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy przewiduje trzy podstawowe grupy okresów, które mogą być zaliczone do stażu pracowniczego:

• okresy prowadzenia indywidualnego gospodarstwa rolnego lub pracy w takim gospodarstwie prowadzonym przez współmałżonka,
• przypadające przed 1 stycznia 1983 r. okresy pracy po ukończeniu 16 lat w gospodarstwie rolnym prowadzonym przez rodziców lub teściów, jeżeli poprzedzały objęcie tego gospodarstwa i rozpoczęcie jego prowadzenia osobiście albo wraz ze współmałżonkiem,
• przypadające po 31 grudnia 1982 r. okresy pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym w charakterze domownika w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników.

W opisanej sprawie problem polega na tym, że praca była wykonywana w latach 1974–1977 w gospodarstwie babci. Dla pracowniczego stażu pracy najbliższy byłby przepis dotyczący pracy przed 1 stycznia 1983 r., ale mówi on o gospodarstwie rodziców lub teściów, a nie dziadków. Dodatkowo wymaga, aby praca poprzedzała objęcie tego gospodarstwa i rozpoczęcie jego prowadzenia.

Jeżeli więc wnuk jedynie pomagał babci i później nie objął gospodarstwa oraz nie rozpoczął jego prowadzenia, pracodawca może odmówić zaliczenia tego okresu do stażu pracowniczego. Sam fakt, że babcia faktycznie wychowywała wnuka, może mieć znaczenie dowodowe i życiowe, ale nie zastępuje automatycznie ustawowych pojęć rodziców albo teściów. Inaczej mogłoby być tylko przy szczególnych okolicznościach prawnych, np. gdyby babcia była osobą, która formalnie stała się rodzicem przez przysposobienie.

Zaświadczenie z gminy i dowody pracy na roli

Zgodnie z art. 3 ustawy z 20 lipca 1990 r. właściwy urząd gminy, na wniosek zainteresowanej osoby, stwierdza okresy pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym i wydaje zaświadczenie do przedłożenia w zakładzie pracy. Gmina bada przede wszystkim dokumenty, które pozwalają ustalić położenie gospodarstwa, jego właściciela lub posiadacza oraz okres, w którym dana osoba miała pracować w gospodarstwie.

Jeżeli urząd gminy nie ma dokumentów pozwalających wydać zaświadczenie, powinien poinformować o tym wnioskodawcę. Wtedy okres pracy można wykazywać przed pracodawcą innymi dowodami, zwłaszcza zeznaniami co najmniej dwóch świadków, którzy w spornym czasie mieszkali na terenie, na którym było położone gospodarstwo. Więcej o problemach z takim dokumentem opisuje artykuł: zaświadczenie o pracy w gospodarstwie.

Zaświadczenie lub zeznania świadków nie przesądzają jednak jeszcze o wyniku sprawy. Pracodawca albo ZUS oceniają nie tylko to, czy praca faktycznie była wykonywana, ale również to, czy dana sytuacja mieści się w konkretnym przepisie, na który powołuje się wnioskodawca.

Czy nauka wnuka w szkole wyklucza zaliczenie pracy w gospodarstwie?

Nauka w szkole średniej lub dojazdy do szkoły nie wykluczają automatycznie uznania pracy w gospodarstwie rolnym. Decydujące są realne okoliczności: odległość od szkoły, plan dnia, rodzaj gospodarstwa, liczba domowników, zakres obowiązków oraz to, czy praca była wykonywana stale, a nie tylko okazjonalnie.

W sprawach emerytalnych sądy często przyjmują, że praca w gospodarstwie rolnym powinna mieć charakter stały i odpowiadać co najmniej połowie pełnego wymiaru czasu pracy, czyli około 4 godzinom dziennie. Pomoc przy żniwach, karmieniu zwierząt, dojeniu, pracach polowych lub codziennym obrządku może mieć znaczenie, jeżeli była regularna i rzeczywiście niezbędna dla funkcjonowania gospodarstwa.

Nie wystarczy natomiast wykazanie zwykłej, rodzinnej pomocy wykonywanej sporadycznie, np. tylko w pojedyncze weekendy, w czasie ferii albo przy większych pracach sezonowych, jeżeli poza tym osoba nie była stale dyspozycyjna dla gospodarstwa.

Praca u babci a okresy składkowe w ZUS

Osobno trzeba ocenić możliwość uwzględnienia pracy w gospodarstwie rolnym przez ZUS. Art. 10 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych przewiduje, że przy ustalaniu prawa do emerytury oraz przy obliczaniu jej wysokości można uwzględnić określone okresy rolnicze, traktując je jak okresy składkowe. Chodzi m.in. o przypadające przed 1 stycznia 1983 r. okresy pracy w gospodarstwie rolnym po ukończeniu 16 roku życia.

Znaczenie okresu sprzed 1983 r. dla emerytury rolniczej wyjaśnia osobno poradnik o doliczeniu pracy do emerytury KRUS.

W przeciwieństwie do ustawy stażowej, art. 10 ustawy emerytalnej nie ogranicza się wprost do gospodarstwa rodziców lub teściów. Dlatego praca wnuka w gospodarstwie babci może być rozważana przez ZUS, jeżeli była wykonywana stale, po ukończeniu 16 lat, przed 1 stycznia 1983 r. i w wymiarze pozwalającym uznać ją za realną pracę w gospodarstwie, a nie za doraźną pomoc rodzinną.

Trzeba jednak pamiętać, że są to okresy uzupełniające. ZUS uwzględnia je w zakresie potrzebnym do uzupełnienia wymaganego stażu, jeżeli okresy składkowe i nieskładkowe są krótsze od okresu wymaganego do przyznania świadczenia. Nie uwzględnia się ich także wtedy, gdy zostały już zaliczone do okresów, od których zależy prawo do emerytury lub renty na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników.

Zobacz również: doliczenie pracy u rodziców w gospodarstwie do emerytury oraz uwzględnienie okresów rolniczych przy emeryturze z ZUS.

Jak złożyć wniosek do pracodawcy albo ZUS?

Do pracodawcy należy złożyć pisemny wniosek o doliczenie okresu pracy w gospodarstwie rolnym do stażu pracowniczego, wskazując dokładny okres pracy, położenie gospodarstwa, właściciela lub posiadacza gospodarstwa oraz podstawę, z której ma wynikać zaliczenie okresu. Do wniosku warto dołączyć zaświadczenie z gminy, dokumenty dotyczące gospodarstwa oraz oświadczenia lub zeznania świadków.

Do ZUS sprawę zgłasza się zwykle przy wniosku o emeryturę albo w toku postępowania o ustalenie kapitału początkowego lub wysokości świadczenia, zależnie od sytuacji ubezpieczonego. Należy opisać okres pracy, zakres obowiązków, wymiar pracy, naukę lub zatrudnienie w tym czasie oraz przedstawić dowody. Jeżeli ZUS odmówi uwzględnienia okresu, decyzję można zaskarżyć do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych.

Warto przygotować dowody możliwie konkretnie. Najbardziej pomocne są zeznania osób, które nie tylko potwierdzają, że wnioskodawca mieszkał przy gospodarstwie, ale potrafią opisać, jakie prace wykonywał, jak często, w jakich godzinach i dlaczego jego praca była potrzebna.

FAQ

Czy praca w gospodarstwie babci wlicza się do stażu pracy u pracodawcy?

Nie zawsze. Przy pracy sprzed 1 stycznia 1983 r. ustawa stażowa dotyczy pracy w gospodarstwie rodziców lub teściów, poprzedzającej objęcie i prowadzenie tego gospodarstwa. Praca w gospodarstwie babci, bez późniejszego objęcia gospodarstwa, zasadniczo nie spełnia tych warunków.

Czy taka praca może być uwzględniona przez ZUS?

Tak, jest to możliwe, jeżeli praca była wykonywana po ukończeniu 16 lat, przed 1 stycznia 1983 r., stale i w realnym wymiarze. ZUS ocenia dowody i bada, czy nie była to wyłącznie doraźna pomoc rodzinna.

Czy wystarczą oświadczenia świadków?

Oświadczenia lub zeznania świadków są ważne, zwłaszcza gdy gmina nie ma dokumentów. Powinny jednak konkretnie opisywać okres pracy, rodzaj obowiązków, częstotliwość pracy i wymiar czasu. Najlepiej, aby świadkowie mieszkali w tym czasie w okolicy gospodarstwa i znali sytuację z własnych obserwacji.

Czy 4–5 godzin pracy dziennie po szkole wystarczy?

Może wystarczyć w sprawie emerytalnej, jeżeli okoliczności potwierdzają, że taka praca była faktycznie wykonywana stale. Znaczenie ma m.in. bliska odległość szkoły, codzienny zakres obowiązków, praca w wakacje oraz potrzeby gospodarstwa.

Co zrobić, gdy pracodawca albo ZUS odmówi zaliczenia okresu?

W przypadku pracodawcy warto poprosić o pisemne stanowisko i sprawdzić, czy odmowa wynika z braku dowodów, czy z niespełnienia warunków ustawowych. Od decyzji ZUS przysługuje odwołanie do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych w terminie wskazanym w pouczeniu decyzji.

Podsumowanie

W opisanej sytuacji należy ostrożnie rozdzielić dwie kwestie. Zaliczenie pracy w gospodarstwie babci do pracowniczego stażu pracy nauczyciela może być trudne, ponieważ przepisy o stażu pracowniczym dla okresów sprzed 1983 r. odnoszą się do gospodarstwa rodziców lub teściów oraz wymagają późniejszego objęcia i prowadzenia gospodarstwa. Natomiast w postępowaniu przed ZUS okres takiej pracy może mieć znaczenie jako okres rolniczy traktowany uzupełniająco jak składkowy, o ile zostanie wykazana stała praca po ukończeniu 16 lat, a nie tylko okazjonalna pomoc.

Źródła

1. Ustawa z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy - Dz.U. 1990 nr 54 poz. 310.

2. Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - Dz.U. 1998 nr 162 poz. 1118, w szczególności art. 10.

3. Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - Dz.U. 1991 nr 7 poz. 24.

4. Ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela - Dz.U. 1982 nr 3 poz. 19, w szczególności art. 47.

5. Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 30 października 2001 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania okresów pracy i innych okresów uprawniających nauczyciela do nagrody jubileuszowej oraz szczegółowych zasad jej obliczania i wypłacania - Dz.U. 2001 nr 128 poz. 1418.

6. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 czerwca 1997 r., I PKN 200/97.

7. Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 stycznia 2001 r., II SA 613/00.

8. Wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 17 listopada 2015 r., III AUa 954/15.

9. Wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 6 października 2015 r., III AUa 1549/14.

10. Wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 22 października 2015 r., III AUa 589/15.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.