Od którego roku KRUS naliczy zaległe składki?

Od kiedy KRUS może ustalić obowiązek ubezpieczenia?

Najpierw trzeba oddzielić dwie sprawy: datę objęcia ubezpieczeniem rolniczym oraz okres, za który KRUS może skutecznie żądać zapłaty składek. Obowiązek ubezpieczenia w KRUS nie powstaje dlatego, że rolnik sam zgłosi się do Kasy, lecz dlatego, że spełnia ustawowe warunki. Zgłoszenie ma znaczenie praktyczne, ale nie tworzy obowiązku od zera.

Z mocy ustawy ubezpieczeniu wypadkowemu, chorobowemu i macierzyńskiemu oraz ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu podlega co do zasady rolnik, którego gospodarstwo obejmuje obszar użytków rolnych powyżej 1 ha przeliczeniowego albo dział specjalny produkcji rolnej, jeżeli nie zachodzą przeszkody ustawowe, np. podleganie innemu ubezpieczeniu społecznemu lub posiadanie prawa do emerytury, renty albo określonych świadczeń z ubezpieczeń społecznych.

W praktyce nie wystarczy więc stwierdzić, że ktoś miał 0,7 ha albo 4 ha ziemi. Trzeba sprawdzić powierzchnię w hektarach przeliczeniowych, rodzaj gruntów, klasę bonitacyjną, ewentualne działy specjalne, faktyczne prowadzenie działalności rolniczej oraz to, czy w tym samym czasie osoba była objęta ZUS albo innym systemem ubezpieczenia. 0,7 ha fizycznego zwykle nie oznacza obowiązkowego KRUS, ale przy ocenie zawsze liczy się konkretny stan prawny i faktyczny.

Kiedy przedawniają się zaległe składki KRUS?

Aktualnie podstawowa zasada wynika z art. 41b ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników: należności z tytułu składek przedawniają się po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Składki opłaca się kwartalnie, a termin płatności przypada co do zasady ostatniego dnia pierwszego miesiąca danego kwartału. Oznacza to, że przedawnienie trzeba liczyć osobno dla poszczególnych rat składek, a nie jedną datą dla całego wieloletniego okresu.

Jeżeli KRUS wydaje decyzję po wielu latach, może wskazać wcześniejszą datę podlegania ubezpieczeniu, ale nie oznacza to automatycznie, że wszystkie historyczne składki są nadal do zapłaty. Trzeba ustalić, które składki stały się wymagalne, kiedy rozpoczął się bieg przedawnienia i czy w międzyczasie nastąpiło zawieszenie albo przerwanie tego biegu.

W sprawach sprzed wielu lat często mylące jest zdanie, że KRUS może żądać składek tylko za ostatnie 5 lat albo zawsze za 10 lat. Prawidłowa odpowiedź zależy od dat wymagalności składek i od tego, czy wystąpiły ustawowe wyjątki. Dla decyzji doręczonej w 2026 r. składki wymagalne znacznie wcześniej niż 5 lat przed działaniem KRUS będą zazwyczaj przedawnione, chyba że bieg terminu został zawieszony, przerwany albo należność została zabezpieczona hipoteką.

Składki sprzed 1 stycznia 2012 r.

Starsze sprawy wymagają dodatkowego sprawdzenia przepisów przejściowych. Ustawa z 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców skróciła okres przedawnienia należności składkowych i wprowadziła zasadę, że dla należności, których bieg przedawnienia rozpoczął się przed 1 stycznia 2012 r., stosuje się nowe przepisy, ale bieg przedawnienia rozpoczyna się od 1 stycznia 2012 r. Jeżeli jednak według przepisów dotychczasowych przedawnienie nastąpiłoby wcześniej, decyduje ten wcześniejszy termin.

W aktualnym stanie prawnym oznacza to, że bardzo dawne zaległości, np. z lat 2000-2011, nie powinny być traktowane automatycznie jako nadal wymagalne. Co do zasady takie należności są już przedawnione, chyba że w konkretnej sprawie doszło do zdarzeń wpływających na bieg przedawnienia, takich jak egzekucja, układ ratalny, odroczenie płatności, upadłość, zabezpieczenie hipoteczne albo szczególne zasady odpowiedzialności następcy prawnego lub osoby trzeciej.

Kiedy 5-letni termin może się wydłużyć?

Pięcioletni termin przedawnienia nie zawsze biegnie bez przeszkód. Ustawa przewiduje kilka sytuacji, które trzeba sprawdzić przed oceną, czy KRUS nadal może żądać zapłaty:

• odroczenie płatności lub rozłożenie na raty - bieg przedawnienia nie rozpoczyna się albo ulega zawieszeniu na okres wskazany w ustawie;
• czynności egzekucyjne - zawieszenie biegu następuje od pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności, o której dłużnik został zawiadomiony, do zakończenia egzekucji;
• upadłość - ogłoszenie upadłości przerywa bieg przedawnienia, a po zakończeniu lub umorzeniu postępowania termin biegnie na nowo;
• hipoteka - należności zabezpieczone hipoteką nie przedawniają się w zwykły sposób, choć po upływie terminu mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki i w granicach wskazanych w ustawie;
• śmierć zobowiązanego - bieg terminu może zostać zawieszony do czasu prawomocnego stwierdzenia nabycia spadku, nie dłużej jednak niż przez 2 lata od śmierci spadkodawcy;
• odpowiedzialność osoby trzeciej lub następcy prawnego - przedawnienie należności wynikających z takiej decyzji liczy się według odrębnej zasady, czyli 5 lat od końca roku kalendarzowego, w którym wydano decyzję.

Co zrobić po otrzymaniu decyzji KRUS?

Po doręczeniu decyzji warto sprawdzić przede wszystkim: od jakiej daty KRUS ustalił podleganie ubezpieczeniu, jakie składki uznał za wymagalne, czy doliczył odsetki, czy wskazał podstawy zawieszenia albo przerwania przedawnienia oraz czy prawidłowo uwzględnił powierzchnię gospodarstwa w hektarach przeliczeniowych. W sprawach dotyczących dawnej ziemi istotne są także akty notarialne, wypisy z ewidencji gruntów, decyzje podatkowe, zaświadczenia o podleganiu ZUS, dokumenty z ARiMR oraz korespondencja z KRUS.

Jeżeli decyzja jest nieprawidłowa, można wnieść odwołanie do sądu za pośrednictwem KRUS, co do zasady w terminie miesiąca od dnia doręczenia decyzji. W odwołaniu można podnosić m.in. zarzut przedawnienia składek, błędnego ustalenia daty objęcia ubezpieczeniem, nieprzekroczenia progu powyżej 1 ha przeliczeniowego, braku podstaw do przyjęcia prowadzenia działalności rolniczej albo pominięcia okresów podlegania innemu ubezpieczeniu społecznemu.

Przydatne może być również porównanie sprawy z zasadami opisanymi w artykułach o tym, czy trzeba płacić zaległe składki w KRUS oraz kiedy możliwe jest wsteczne ubezpieczenie w KRUS.

Czy można ubiegać się o raty, odroczenie albo umorzenie?

Jeżeli zaległość nie jest przedawniona, nie zawsze trzeba płacić całość jednorazowo. W zależności od sytuacji można złożyć do KRUS wniosek o odroczenie terminu płatności, rozłożenie należności na raty albo umorzenie w całości lub w części. Taki wniosek powinien być dobrze uzasadniony dokumentami dotyczącymi dochodów, majątku, kosztów utrzymania, stanu zdrowia, sytuacji rodzinnej oraz realnej możliwości zapłaty.

Trzeba jednak pamiętać, że złożenie wniosku o raty lub odroczenie może wpływać na bieg przedawnienia. Dlatego przed podpisaniem układu ratalnego warto sprawdzić, czy część należności nie była już przedawniona i czy wniosek nie obejmuje kwot, których KRUS nie powinien skutecznie dochodzić.

Jeżeli problem dotyczy zwrotu albo zaliczenia nadpłaconych składek, pomocne może być także omówienie zasad dotyczących zwrotu składek KRUS.

FAQ

Podsumowanie

W sprawach o zaległe składki KRUS nie ma jednej odpowiedzi dla wszystkich przypadków. Kasa może ustalić podleganie ubezpieczeniu od daty spełnienia ustawowych warunków, ale należności składkowe przedawniają się zasadniczo po 5 latach od wymagalności. Starsze składki, zwłaszcza sprzed 2012 r., wymagają osobnej analizy przepisów przejściowych i zdarzeń, które mogły zawiesić albo przerwać bieg terminu.

Jeżeli KRUS żąda zapłaty za wiele lat, należy sprawdzić nie tylko powierzchnię gospodarstwa, ale też hektary przeliczeniowe, okresy podlegania innemu ubezpieczeniu, daty wymagalności składek, dokumenty egzekucyjne i ewentualne decyzje ratalne. Dopiero po takiej analizie można ocenić, za które lata składki są rzeczywiście należne.

Źródła

1. Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, w szczególności art. 7, art. 16, art. 37, art. 40 i art. 41b - Internetowy System Aktów Prawnych.

2. Ustawa z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców, art. 27 - ELI/Dziennik Ustaw.

3. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego, art. 477⁹ - Internetowy System Aktów Prawnych.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.