- Emerytura rolnicza z KRUS przysługuje po osiągnięciu wieku 60 lat przez kobietę albo 65 lat przez mężczyznę oraz po wykazaniu co najmniej 25 lat rolniczego ubezpieczenia emerytalno-rentowego.
- Rolnik urodzony po 31 grudnia 1948 r. może pobierać emeryturę z ZUS i KRUS jednocześnie tylko wtedy, gdy spełnia warunki do obu świadczeń odrębnie.
- Od 15 czerwca 2022 r. emeryt rolniczy nie musi przekazywać, sprzedawać ani wydzierżawiać gospodarstwa, aby otrzymywać emeryturę rolniczą w pełnej wysokości.
- Przy rencie rolniczej z tytułu niezdolności do pracy część uzupełniająca nadal może być zawieszona, jeżeli rencista nie zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej.
- Umiarkowany stopień niepełnosprawności nie daje automatycznie prawa do dodatku pielęgnacyjnego; konieczne są szczególne warunki, np. ukończenie 75 lat albo orzeczenie niezdolności do samodzielnej egzystencji.
Rolnik na rencie a przejście na emeryturę
Po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego rolnik pobierający rentę rolniczą powinien rozważyć złożenie wniosku o emeryturę. W przypadku mężczyzny wiek emerytalny wynosi 65 lat. Sama renta z KRUS nie oznacza jednak automatycznie, że po ukończeniu tego wieku zostanie przyznana emerytura rolnicza. Trzeba jeszcze wykazać wymagany okres podlegania ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu rolników. Inaczej wygląda sytuacja w przypadku: zmiana adresu emerytury z KRUS. Ten sam mechanizm może mieć znaczenie także przy: choroba zawodowa a emerytura KRUS.
Podstawowa zasada jest następująca: emerytura rolnicza przysługuje osobie, która osiągnęła wiek emerytalny oraz podlegała ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu rolników przez co najmniej 100 kwartałów, czyli 25 lat. Do tego okresu mogą zostać doliczone niektóre wcześniejsze okresy pracy w gospodarstwie rolnym, zwłaszcza praca po ukończeniu 16 roku życia przed 1 stycznia 1983 r., jeżeli nie zostały już zaliczone do innego świadczenia.
Jeżeli więc rolnik ma udokumentowane 20 lat w KRUS, a dodatkowo może wykazać pracę w gospodarstwie rodziców w okresie, który ustawa pozwala zaliczyć, powinien złożyć w KRUS dokumenty potwierdzające te okresy. Ocenę, czy łącznie dają one 25 lat wymaganych do emerytury rolniczej, przeprowadzi KRUS w postępowaniu o świadczenie.
W praktyce warto wcześniej zgromadzić dokumenty potwierdzające przebieg ubezpieczenia, świadectwa pracy, zaświadczenia z ZUS, dokumenty z KRUS oraz dowody pracy w gospodarstwie rodziców. Przy staraniu się o świadczenie pomocne może być także zaświadczenie o opłacaniu składek KRUS przy staraniu o emeryturę.
Masz problem prawny podobny do opisanego w artykule?
Opisz swoją sprawę prawnikowi ›Wycena zwykle w ciągu 1 godziny • Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje
Kiedy rolnik przechodzący z renty może otrzymać emerytury z ZUS i KRUS?
To zależy przede wszystkim od daty urodzenia i od tego, czy warunki do każdego świadczenia są spełnione osobno. Osoby urodzone po 31 grudnia 1948 r., które podlegały zarówno ubezpieczeniu w ZUS, jak i ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu rolników, mogą pobierać emeryturę z obu systemów, jeżeli uzyskały prawo do emerytury z ZUS oraz odrębnie prawo do emerytury rolniczej z KRUS.
Jeżeli rolnik nie ma 25 lat okresów wymaganych przez KRUS, ale ma okresy składkowe w ZUS, może wystąpić do ZUS o emeryturę powszechną. ZUS oblicza ją według zasad systemu powszechnego. Dla osób urodzonych po 1948 r. krótki staż w ZUS nie wyklucza przyznania emerytury, ale może oznaczać bardzo niską kwotę świadczenia i brak podwyższenia do najniższej emerytury, jeżeli nie ma wymaganego stażu do gwarancji minimalnej.
Jeżeli rolnik spełnia warunki tylko do jednego świadczenia, nie będzie pobierał dwóch emerytur. Jeżeli natomiast spełnia warunki zarówno do emerytury z ZUS, jak i emerytury z KRUS, powinien sprawdzić, czy okresy nie są liczone podwójnie. Okresy zaliczone do prawa lub wysokości jednego świadczenia nie zawsze mogą być ponownie wykorzystane w drugim systemie.
Czy warto złożyć wnioski do ZUS i KRUS?
Tak. W opisanej sytuacji najbezpieczniejszym rozwiązaniem jest złożenie wniosku o ustalenie prawa do emerytury w KRUS oraz wniosku o emeryturę w ZUS. Dopiero decyzje obu organów pokażą, czy rolnik ma prawo do świadczeń i jaka będzie ich wysokość.
Wniosek do KRUS pozwoli sprawdzić, czy 20 lat ubezpieczenia rolniczego wraz z dodatkowymi okresami, np. pracą w gospodarstwie rodziców przed 1983 r., daje wymagane 25 lat. Wniosek do ZUS pozwoli natomiast ustalić emeryturę z systemu powszechnego oraz ewentualny wpływ zaświadczenia z KRUS na wysokość świadczenia.
Nie należy opierać decyzji wyłącznie na przybliżonych wyliczeniach. Wysokość emerytury zależy od konkretnych danych: okresów ubezpieczenia, składek, kapitału początkowego, dokumentów potwierdzających pracę oraz tego, czy dane okresy mogą być zaliczone w danym systemie.
Posiadanie gospodarstwa a wypłata renty i emerytury rolniczej
Najważniejsza aktualna różnica dotyczy emerytury i renty. Od 15 czerwca 2022 r. prowadzenie działalności rolniczej nie ma wpływu na wysokość emerytury rolniczej. Emeryt rolniczy może nadal posiadać i prowadzić gospodarstwo, a mimo to pobierać emeryturę rolniczą w pełnej wysokości. Nie musi przenosić własności gospodarstwa, oddawać go w dzierżawę ani trwale rezygnować z działalności rolniczej tylko po to, aby otrzymywać pełną emeryturę z KRUS.
Inaczej należy ocenić rentę rolniczą z tytułu niezdolności do pracy. Przy rencie część składkowa jest wypłacana zawsze, natomiast część uzupełniająca może zostać zawieszona w całości albo w części, jeżeli rencista nie zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej. W praktyce KRUS bada nie tylko sytuację samego rencisty, lecz także jego małżonka i status gospodarstwa.
W orzecznictwie podkreśla się, że dla oceny zawieszenia części uzupełniającej istotne jest faktyczne prowadzenie działalności rolniczej. Samo formalne posiadanie gospodarstwa nie zawsze musi oznaczać faktyczne prowadzenie działalności, ale w sporze z KRUS trzeba to wykazać dowodami. Jeżeli część renty jest zawieszona tylko dlatego, że rencista albo małżonek nadal figuruje jako właściciel gospodarstwa, warto sprawdzić, czy faktycznie istnieją podstawy do takiego zawieszenia.
Co zrobić z gospodarstwem po przejściu na emeryturę?
Jeżeli rolnik przejdzie na emeryturę rolniczą, nie musi już przekazywać gospodarstwa tylko po to, aby otrzymać pełne świadczenie z KRUS. Przekazanie ziemi może być jednak uzasadnione rodzinnie, organizacyjnie albo podatkowo. Wtedy trzeba wybrać właściwą formę: sprzedaż, darowiznę, umowę dożywocia albo umowę z następcą.
Przeniesienie własności nieruchomości rolnej wymaga aktu notarialnego. Jeżeli nabywcą jest zstępny, np. dziecko lub wnuk, jest on osobą bliską w rozumieniu ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego. Zwykle ułatwia to obrót nieruchomością rolną, ponieważ ograniczenia dotyczące nabycia przez rolnika indywidualnego nie działają tak, jak przy sprzedaży osobie obcej. Mimo to notariusz powinien każdorazowo sprawdzić powierzchnię, przeznaczenie gruntu, księgę wieczystą, ewentualną dzierżawę i możliwe prawa osób trzecich.
Jeżeli strony chcą skorzystać z umowy z następcą z ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, trzeba pamiętać o jej szczególnym charakterze. Rolnik zobowiązuje się przenieść własność i posiadanie gospodarstwa na osobę młodszą od niego co najmniej o 15 lat, a następca do czasu przeniesienia powinien pracować w gospodarstwie. Zarówno umowa z następcą, jak i późniejsza umowa przenosząca własność wymagają aktu notarialnego.
Jakie świadczenia może otrzymać osoba po 65 roku życia z niepełnosprawnością?
Samo orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności nie daje automatycznie prawa do dodatku pielęgnacyjnego z ZUS albo KRUS. Dodatek pielęgnacyjny przysługuje osobie uprawnionej do emerytury lub renty, jeżeli została uznana za całkowicie niezdolną do pracy oraz do samodzielnej egzystencji albo ukończyła 75 lat. Po ukończeniu 75 lat dodatek jest zasadniczo przyznawany z urzędu wraz z emeryturą lub rentą.
Przed ukończeniem 75 lat trzeba wykazać nie tylko niepełnosprawność, lecz także niezdolność do samodzielnej egzystencji w rozumieniu przepisów emerytalno-rentowych. W praktyce wymaga to postępowania orzeczniczego w ZUS albo KRUS oraz dokumentacji medycznej. Orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności wydane przez zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności nie jest tym samym, co orzeczenie lekarza orzecznika ZUS albo komisji KRUS o niezdolności do samodzielnej egzystencji.
Osoba z niepełnosprawnością może również sprawdzić prawo do zasiłku pielęgnacyjnego w gminie. Zasiłek ten wynosi 215,84 zł miesięcznie i jest niezależny od dochodu, ale przy umiarkowanym stopniu niepełnosprawności przysługuje tylko wtedy, gdy niepełnosprawność powstała przed ukończeniem 21 lat. Zasiłku pielęgnacyjnego nie można pobierać równocześnie z dodatkiem pielęgnacyjnym.
W poważniejszych przypadkach można rozważyć także świadczenie uzupełniające dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji oraz świadczenie wspierające. Pierwsze wymaga orzeczenia o niezdolności do samodzielnej egzystencji i mieści się w limitach kwotowych. Drugie zależy od decyzji wojewódzkiego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności ustalającej poziom potrzeby wsparcia od 70 do 100 punktów, a wniosek o wypłatę składa się elektronicznie do ZUS.
Przykłady
Poniższe przykłady pokazują, jak te zasady działają w praktyce. Ostateczna decyzja zawsze zależy od dokumentów i indywidualnego przebiegu ubezpieczenia.
Pan Andrzej ma 65 lat, 20 lat opłacania składek w KRUS i 10 lat pracy na etacie z ubezpieczeniem w ZUS. Dodatkowo pracował w gospodarstwie rodziców przed 1983 r. Składa wniosek do KRUS i przedstawia dowody tej pracy. Jeżeli KRUS zaliczy mu dodatkowe okresy i łącznie wyjdzie co najmniej 25 lat, może uzyskać emeryturę rolniczą. Jeżeli nie, będzie mógł ubiegać się przede wszystkim o emeryturę z ZUS, ewentualnie ze zwiększeniem za okresy rolnicze, jeżeli przepisy pozwolą je uwzględnić.
Pani Maria pobierała rentę rolniczą, której część uzupełniająca była zawieszona, ponieważ ona i mąż nadal byli właścicielami gospodarstwa. Po osiągnięciu wieku emerytalnego uzyskała prawo do emerytury rolniczej. Od tego momentu dalsze prowadzenie gospodarstwa nie powoduje obniżenia emerytury rolniczej, więc nie musi przekazywać ziemi wyłącznie po to, aby otrzymać pełną emeryturę.
Pan Józef ma 66 lat i orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności wydane po wypadku, który miał miejsce po 60 roku życia. Samo to orzeczenie nie daje mu prawa do zasiłku pielęgnacyjnego ani dodatku pielęgnacyjnego. Może natomiast wystąpić o ocenę niezdolności do samodzielnej egzystencji, jeżeli jego stan zdrowia wymaga stałej pomocy innych osób.
FAQ
Czy rolnik musi przepisać gospodarstwo, żeby dostać emeryturę z KRUS?
Nie, przy emeryturze rolniczej obecnie nie ma takiego obowiązku. Od 15 czerwca 2022 r. prowadzenie działalności rolniczej nie wpływa na wysokość emerytury rolniczej. Inaczej może być przy rencie rolniczej, gdzie część uzupełniająca nadal może podlegać zawieszeniu.
Czy 20 lat w KRUS wystarczy rolnikowi pobierającemu rentę?
Co do zasady nie. Potrzebne jest 25 lat, czyli 100 kwartałów ubezpieczenia emerytalno-rentowego rolników. Można jednak sprawdzić, czy da się doliczyć ustawowo dopuszczalne wcześniejsze okresy, np. pracę w gospodarstwie rolnym po ukończeniu 16 lat przed 1 stycznia 1983 r.
Czy można dostać dwie emerytury: z ZUS i KRUS?
Tak, ale tylko po spełnieniu warunków do obu świadczeń. Osoba urodzona po 31 grudnia 1948 r. może pobierać emeryturę z ZUS i emeryturę rolniczą z KRUS, jeżeli ma prawo do emerytury z ZUS oraz odrębnie wymagany staż do emerytury rolniczej.
Czy opłaca się składać wniosek do obu instytucji?
Tak, zwłaszcza gdy przebieg ubezpieczenia jest mieszany. Decyzje ZUS i KRUS pokażą, czy świadczenia przysługują, w jakiej wysokości i czy można pobierać je łącznie. Bez decyzji organów trudno bezpiecznie ocenić, które rozwiązanie jest korzystniejsze.
Czy umiarkowany stopień niepełnosprawności daje dodatek pielęgnacyjny?
Nie automatycznie. Dodatek pielęgnacyjny przysługuje osobie z emeryturą lub rentą, gdy jest całkowicie niezdolna do pracy oraz do samodzielnej egzystencji albo ukończyła 75 lat. Umiarkowany stopień niepełnosprawności może być ważnym dokumentem, ale sam nie zastępuje orzeczenia wymaganego przez ZUS lub KRUS.
Podsumowanie
W opisanej sytuacji najrozsądniej jest złożyć wnioski zarówno do KRUS, jak i do ZUS oraz przedstawić wszystkie dokumenty potwierdzające okresy ubezpieczenia i pracy w gospodarstwie. Jeżeli rolnik ma tylko 20 lat w KRUS, kluczowe będzie ustalenie, czy można doliczyć wcześniejsze okresy pracy w gospodarstwie rodziców i osiągnąć wymagane 25 lat. Dopiero wtedy można ocenić, czy przysługuje emerytura rolnicza, emerytura z ZUS albo oba świadczenia.
Przekazanie gospodarstwa nie jest już warunkiem wypłaty pełnej emerytury rolniczej, ale może nadal mieć znaczenie przy rencie rolniczej oraz przy planowaniu sukcesji rodzinnej. Jeżeli ziemia ma trafić do dziecka lub wnuka, potrzebny będzie akt notarialny, a szczegóły transakcji powinny zostać sprawdzone pod kątem ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego, księgi wieczystej, podatków i sytuacji rodzinnej.
Potrzebujesz pomocy w swojej sprawie?
Opisz swoją sprawę prawnikowi ›
Wycena zwykle w ciągu 1 godziny
Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje
Źródła:
1. Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - tekst aktu w ELI
2. Ustawa z dnia 11 kwietnia 2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego - ISAP
3. Informacja KRUS: emerytura rolnicza oraz ustalanie wysokości emerytury rolniczej i renty rolniczej - gov.pl/KRUS
4. Informacja Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi: przejście na emeryturę bez konieczności zbywania gospodarstwa - gov.pl
5. Informacja ZUS: dodatek pielęgnacyjny - zus.pl
6. Informacja ZUS i KRUS: świadczenie uzupełniające dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji - zus.pl, gov.pl/KRUS
7. Informacja Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej: świadczenie wspierające - gov.pl
8. Wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 30 stycznia 2019 r., sygn. akt III AUa 1376/18; uchwała Sądu Najwyższego z dnia 6 maja 2004 r., sygn. akt II UZP 5/04.
