Ubezpieczenie w KRUS a projekty dla biernych zawodowo

Czy można zrezygnować z KRUS, żeby zostać osobą bierną zawodowo?

Nie zawsze. Najpierw trzeba ustalić podstawę objęcia ubezpieczeniem: czy jest to ubezpieczenie na wniosek, czy ubezpieczenie z mocy ustawy. To rozróżnienie ma zasadnicze znaczenie, bo w pierwszym przypadku rezygnacja jest zwykle prostą czynnością formalną, a w drugim zależy od tego, czy nadal spełnione są ustawowe warunki ubezpieczenia rolniczego.

Trzeba też oddzielić dwie kwestie: podleganie KRUS oraz status uczestnika projektu. Projekt finansowany ze środków unijnych może wymagać, aby kandydat był osobą bierną zawodowo, czyli nie był osobą pracującą ani bezrobotną. Samo wyrejestrowanie z KRUS nie przesądza jeszcze, że dana osoba spełnia tę definicję. Jeżeli faktycznie prowadzi gospodarstwo, stale pracuje w gospodarstwie jako domownik albo wykonuje regularne czynności rolnicze, organizator projektu może uznać ją za osobę pracującą.

Ubezpieczenie w KRUS na wniosek

Zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników ubezpieczeniu podlega się z mocy ustawy albo na wniosek. Jeżeli dana osoba została objęta KRUS na wniosek, może w każdym czasie odstąpić od ubezpieczenia, składając oświadczenie w tej sprawie. Wynika to z art. 3 ust. 3 ustawy.

Ubezpieczenie na wniosek ustaje od dnia wskazanego w oświadczeniu, ale nie wcześniej niż od dnia, w którym oświadczenie zostało złożone w KRUS. Może też ustać od pierwszego dnia okresu ubezpieczenia, za który składka nie została opłacona. Ta druga sytuacja nie powinna jednak zastępować świadomego uporządkowania sprawy w KRUS, bo może prowadzić do niejasności co do okresów ubezpieczenia i prawa do świadczeń.

Praktycznie oznacza to, że osoba ubezpieczona dobrowolnie może złożyć w KRUS pisemne oświadczenie o odstąpieniu od ubezpieczenia i poprosić o decyzję lub potwierdzenie ustania ubezpieczenia. Warto zachować potwierdzenie złożenia pisma, ponieważ organizator projektu może wymagać dokumentu potwierdzającego aktualny status ubezpieczeniowy.

Ubezpieczenie z mocy ustawy

Inaczej wygląda sytuacja osoby objętej KRUS obowiązkowo. Z mocy ustawy ubezpieczeniu wypadkowemu, chorobowemu i macierzyńskiemu podlega m.in. rolnik, którego gospodarstwo obejmuje obszar użytków rolnych powyżej 1 ha przeliczeniowego albo dział specjalny, oraz domownik takiego rolnika, jeżeli nie podlegają innemu ubezpieczeniu społecznemu i nie mają ustalonego prawa do emerytury, renty albo określonych świadczeń z ubezpieczeń społecznych.

Podobne znaczenie ma art. 16 ust. 1 ustawy, który reguluje obowiązkowe ubezpieczenie emerytalno-rentowe rolnika i domownika. W praktyce trzeba więc sprawdzić, czy dana osoba jest rolnikiem, współposiadaczem gospodarstwa, domownikiem albo osobą faktycznie pracującą w gospodarstwie. Szersze omówienie podobnego rozróżnienia znajdziesz w materiale o tym, czym jest ubezpieczenie z mocy ustawy a na wniosek.

Jeżeli przesłanki ustawowe nadal istnieją, nie można skutecznie wypisać się z KRUS tylko po to, aby spełnić warunek rekrutacji do projektu. Ubezpieczenie ustaje co do zasady od dnia następującego po dniu, w którym ustały okoliczności uzasadniające podleganie ubezpieczeniu, chyba że ustawa przewiduje szczególne rozwiązanie.

Małżonek, współposiadacz i domownik rolnika

W przypadku małżonków i domowników szczególnie ważne jest ustalenie, czy dana osoba rzeczywiście spełnia ustawową definicję. Domownikiem jest osoba bliska rolnikowi, która ukończyła 16 lat, pozostaje z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym albo mieszka na terenie gospodarstwa lub w bliskim sąsiedztwie, stale pracuje w tym gospodarstwie i nie jest związana z rolnikiem stosunkiem pracy.

Jeżeli więc ktoś został zgłoszony jako domownik, ale w rzeczywistości nie wykonuje stałej pracy w gospodarstwie, warto wyjaśnić to w KRUS i przedstawić dokumenty potwierdzające stan faktyczny. Może to mieć znaczenie zarówno dla decyzji KRUS, jak i dla kwalifikacji do projektu. Z kolei małżonek współposiadający gospodarstwo i wykonujący działalność rolniczą może nadal podlegać KRUS z mocy ustawy, o ile spełnione są ustawowe warunki.

Przy ocenie, czy ktoś faktycznie prowadzi działalność rolniczą, pomocny może być także kontekst opisany w artykule o osobistym prowadzeniu działalności rolniczej.

Wyrejestrowanie z KRUS a udział w projektach dla osób biernych zawodowo

Organizator projektu powinien badać status kandydata według regulaminu projektu i aktualnych definicji stosowanych w programach finansowanych ze środków europejskich. Co do zasady osoba bierna zawodowo to osoba, która w danym momencie nie pracuje i nie jest osobą bezrobotną. W projektach aktywizacyjnych często wymaga się oświadczeń uczestnika, zaświadczeń z urzędu pracy, dokumentów z ZUS lub KRUS oraz informacji o faktycznie wykonywanej pracy.

Ważne jest, że posiadanie ubezpieczenia w KRUS nie zawsze automatycznie wyklucza udział w projekcie, ale może być istotnym sygnałem do badania, czy dana osoba prowadzi gospodarstwo albo stale w nim pracuje. Z drugiej strony samo złożenie oświadczenia o odstąpieniu od KRUS nie wystarczy, jeżeli dana osoba nadal faktycznie wykonuje pracę w gospodarstwie.

Jeżeli projekt przewiduje stypendium szkoleniowe, stażowe albo inne świadczenie, trzeba sprawdzić, czy z tego tytułu powstaje obowiązkowe ubezpieczenie społeczne w ZUS. Szczególne znaczenie ma art. 5b ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników: w określonych przypadkach rolnik lub domownik objęty pełnym KRUS z mocy ustawy może nadal podlegać KRUS mimo objęcia innym ubezpieczeniem społecznym, np. z tytułu stypendium w okresie szkolenia lub stażu, ale może też złożyć w KRUS oświadczenie o odstąpieniu od tego ubezpieczenia. Praktyczne znaczenie tej kwestii omawia również materiał KRUS a wsparcie dla osób biernych zawodowo.

Obowiązek zgłoszenia zmian do KRUS

Rolnik ma obowiązek, bez czekania na wezwanie, zgłaszać KRUS osoby podlegające ubezpieczeniu w jego gospodarstwie oraz informować Kasę o okolicznościach mających wpływ na podleganie ubezpieczeniu i o zmianach tych okoliczności. Termin wynosi co do zasady 14 dni. Dotyczy to m.in. rozpoczęcia pracy, powstania innego tytułu ubezpieczenia, uzyskania prawa do świadczenia, zaprzestania pracy w gospodarstwie albo zmiany posiadania gruntów.

Niedopełnienie obowiązków informacyjnych może prowadzić do decyzji korygujących okresy ubezpieczenia, zaległości składkowych, odsetek albo problemów z ustaleniem prawa do świadczeń. Dlatego w sprawach projektowych najlepiej nie ograniczać się do ustnych informacji, lecz składać pisma i przechowywać potwierdzenia.

Jakie dokumenty przygotować?

Przed złożeniem oświadczenia lub wniosku do KRUS warto zgromadzić dokumenty, które pokażą rzeczywistą sytuację. Najczęściej przydatne będą:

• decyzja KRUS albo informacja o podstawie podlegania ubezpieczeniu,
• dokumenty dotyczące gospodarstwa, współposiadania, dzierżawy albo zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej,
• oświadczenie o niewykonywaniu stałej pracy w gospodarstwie, jeżeli chodzi o domownika,
• regulamin projektu i definicję osoby biernej zawodowo stosowaną w danym naborze,
• dokumenty dotyczące stypendium, stażu, szkolenia, umowy zlecenia lub innego tytułu do ubezpieczenia w ZUS,
• zaświadczenie z urzędu pracy, jeżeli projekt rozróżnia osoby bezrobotne i bierne zawodowo.

Skutki pochopnej rezygnacji z KRUS

Rezygnacja z KRUS może mieć konsekwencje szersze niż sam udział w projekcie. Może wpływać na ciągłość ubezpieczenia, prawo do świadczeń chorobowych, emerytalno-rentowych, zdrowotnych oraz na sytuację członków rodziny zgłoszonych do ubezpieczenia zdrowotnego. W niektórych przypadkach ponowne uporządkowanie ubezpieczenia wymaga decyzji KRUS i przedstawienia dodatkowych dokumentów.

Dlatego decyzję warto podjąć dopiero po ustaleniu, czy dana osoba rzeczywiście może przestać podlegać KRUS, czy powstaje inny tytuł ubezpieczenia oraz czy zmiana statusu ubezpieczeniowego realnie pomoże w spełnieniu warunków projektu.

Podsumowanie

Osoba ubezpieczona w KRUS na wniosek może zasadniczo zrezygnować przez złożenie oświadczenia. Osoba ubezpieczona z mocy ustawy nie może natomiast dowolnie wybrać braku ubezpieczenia, jeżeli nadal jest rolnikiem, domownikiem albo współposiadaczem gospodarstwa spełniającym przesłanki ustawowe. W projektach dla osób biernych zawodowo kluczowe jest nie tylko to, czy dana osoba figuruje w KRUS, ale przede wszystkim to, czy faktycznie pracuje, prowadzi działalność rolniczą albo jest bezrobotna.

FAQ

Czy samo wyrejestrowanie z KRUS oznacza, że jestem osobą bierną zawodowo?

Nie. Status osoby biernej zawodowo zależy od tego, czy w danym momencie nie pracujesz i nie jesteś osobą bezrobotną. Jeżeli nadal prowadzisz gospodarstwo albo stale w nim pracujesz, projekt może uznać Cię za osobę pracującą.

Czy osoba ubezpieczona w KRUS na wniosek może zrezygnować od razu?

Co do zasady tak. Ubezpieczenie może ustać od dnia wskazanego w oświadczeniu, ale nie wcześniej niż od dnia złożenia tego oświadczenia w KRUS. Warto uzyskać pisemne potwierdzenie lub decyzję.

Czy rolnik ubezpieczony obowiązkowo może sam wypisać się z KRUS?

Nie wtedy, gdy nadal spełnia warunki ustawowe do ubezpieczenia z mocy ustawy i nie ma szczególnej podstawy do odstąpienia. Trzeba sprawdzić, czy ustały przesłanki ubezpieczenia albo czy powstał inny tytuł, przy którym ustawa pozwala na złożenie oświadczenia o odstąpieniu.

Czy stypendium z projektu powoduje automatyczne wyłączenie z KRUS?

Nie zawsze. W określonych przypadkach rolnik lub domownik może nadal podlegać KRUS mimo objęcia innym ubezpieczeniem społecznym z tytułu stypendium szkoleniowego lub stażowego. Ustawa przewiduje jednak możliwość złożenia oświadczenia o odstąpieniu, dlatego trzeba sprawdzić konkretną podstawę świadczenia.

Kiedy trzeba zgłosić zmianę do KRUS?

Zmiany mające wpływ na podleganie ubezpieczeniu należy zgłaszać niezwłocznie, co do zasady w terminie 14 dni. Dotyczy to m.in. rozpoczęcia pracy, uzyskania innego tytułu ubezpieczenia, zmiany posiadania gospodarstwa lub zaprzestania stałej pracy w gospodarstwie.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, tekst jednolity Dz.U. 2025 poz. 1770, w szczególności art. 3, art. 3a, art. 5, art. 5b, art. 6, art. 7, art. 16 i art. 37 - ISAP Sejm.

2. Informacje KRUS dotyczące ubezpieczenia społecznego rolników i domowników pobierających świadczenie integracyjne lub stypendium w okresie szkolenia albo stażu - gov.pl/KRUS.

3. Wytyczne dotyczące monitorowania postępu rzeczowego realizacji programów na lata 2021-2027, Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej - Fundusze Europejskie.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.