Dokumenty do doliczenia pracy w rolnictwie przez KRUS

Jakie dokumenty zwykle trzeba przygotować do KRUS?

Przy wniosku dotyczącym emerytury rolniczej albo ustalenia okresów rolniczych KRUS bada przede wszystkim, czy dana osoba może wykazać okresy pracy i prowadzenia gospodarstwa rolnego, podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników oraz opłacania składek. Jeżeli dokumenty znajdują się już w aktach KRUS, nie trzeba ich ponownie dostarczać, ale w praktyce warto wcześniej sprawdzić w placówce, jakie okresy są w systemie potwierdzone.

W opisanej sytuacji przydatne będą zwłaszcza:

• wniosek do KRUS o ustalenie prawa do świadczenia lub o potwierdzenie okresów, zależnie od etapu sprawy,
• dokument tożsamości i dokumenty potwierdzające datę urodzenia, jeżeli KRUS ich wymaga,
• zaświadczenia KRUS o okresach podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników i o opłaconych składkach,
• akt notarialny przekazania gospodarstwa z 1994 r. oraz ewentualne wcześniejsze dokumenty dotyczące gospodarstwa rodziców,
• wypis z ewidencji gruntów i budynków oraz odpis księgi wieczystej, jeżeli była prowadzona,
• zaświadczenie z urzędu gminy o zameldowaniu, miejscu położenia gospodarstwa i dokumentach dotyczących gospodarstwa,
• zaświadczenie gminy o braku dokumentów, jeżeli urząd nie może potwierdzić okresu pracy,
• zeznania co najmniej dwóch świadków, gdy brak dokumentów urzędowych.

Jeżeli sprawa dotyczy okresów od 1 lipca 1977 r. do 31 grudnia 1990 r., a KRUS nie przejął danych z urzędu gminy, szczególnie ważne jest zaświadczenie gminy o okresach podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników i wysokości opłaconych składek. W takich sprawach dobrze uporządkować dokumentowanie okresów ubezpieczenia, bo same twierdzenia wnioskodawcy zwykle nie wystarczą.

Zaświadczenie z gminy i brak dokumentów w urzędzie

W sprawach pracowniczego stażu pracy podstawowe znaczenie ma art. 3 ustawy z 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy. Zgodnie z tym przepisem właściwy urząd gminy, na wniosek zainteresowanej osoby, stwierdza okresy pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym, wydając stosowne zaświadczenie.

Jeżeli urząd gminy nie dysponuje dokumentami uzasadniającymi wydanie zaświadczenia, powinien zawiadomić zainteresowanego na piśmie. Dopiero wtedy okresy pracy na roli mogą być udowodnione zeznaniami co najmniej dwóch świadków zamieszkujących w tym czasie na terenie, na którym położone było gospodarstwo. W praktyce ten mechanizm jest ważny również wtedy, gdy dokumenty z gminy mają służyć do wykazania okresów rolniczych w dalszym postępowaniu.

Warto więc zachować pismo z gminy, w którym urząd wskazuje, że nie posiada dokumentów. To pismo nie kończy sprawy, lecz otwiera drogę do wykazywania okresu pracy innymi dowodami, przede wszystkim zeznaniami świadków.

Zeznania świadków przy potwierdzaniu pracy w gospodarstwie

Świadkami powinny być osoby, które w danym okresie mieszkały na terenie, na którym znajdowało się gospodarstwo, i rzeczywiście mogły obserwować pracę zainteresowanego. Najlepiej, aby byli to sąsiedzi lub osoby mieszkające w bliskiej okolicy, pamiętające rodzaj pracy, częstotliwość, okresy wykonywania obowiązków oraz to, czy praca była stała, czy tylko dorywcza.

Zeznania nie powinny ograniczać się do ogólnego stwierdzenia, że dana osoba pomagała rodzicom. Powinny opisywać konkretne okoliczności: jakie prace wykonywano, w jakich latach, czy praca była codzienna lub systematyczna, czy gospodarstwo miało realny rozmiar produkcyjny, czy osoba mieszkała w gospodarstwie albo w pobliżu oraz czy godziła pracę z nauką lub zatrudnieniem poza rolnictwem.

W orzecznictwie podkreśla się, że pisemne wyjaśnienia nie zawsze zastępują wymagane zeznania świadków. Zeznania powinny być odebrane w sposób pozwalający organowi ocenić ich wiarygodność, najlepiej z pouczeniem świadka o odpowiedzialności za fałszywe zeznania i z właściwym utrwaleniem ich treści. W praktyce warto uzgodnić z KRUS, czy świadkowie mają złożyć zeznania w placówce KRUS, w gminie, czy w innej formie akceptowanej przez organ.

Praca w gospodarstwie rodziców po 16. roku życia

Praca w gospodarstwie rodziców po ukończeniu 16. roku życia może być uwzględniana, ale nie działa to automatycznie. KRUS będzie oceniał, czy była to rzeczywista, stała praca w gospodarstwie, a nie jedynie zwykła pomoc dziecka w rodzinie. Samo zamieszkiwanie lub zameldowanie w gospodarstwie jest ważnym dowodem pomocniczym, lecz nie przesądza sprawy.

Jeżeli praca była wykonywana równolegle z nauką w szkole ponadpodstawowej, trzeba wykazać, że rozkład zajęć, odległość od szkoły i obowiązki w gospodarstwie pozwalały na stałą pracę. W takich sprawach istotne mogą być świadectwa szkolne, zaświadczenie o miejscu nauki, informacje o dojazdach, dokumenty potwierdzające zamieszkanie oraz zeznania świadków znających codzienny tryb życia wnioskodawcy.

W przypadku osoby, która pracowała w gospodarstwie rodziców jako domownik przed 1 stycznia 1983 r., a następnie przejęła to gospodarstwo, KRUS wskazuje, że oprócz oświadczenia o pracy złożonego pod odpowiedzialnością karną często nie trzeba składać dodatkowych dokumentów, jeżeli wystarczające dane znajdują się w aktach. Nie należy jednak zakładać tego z góry, bo każda sprawa zależy od dokumentów znajdujących się w KRUS i w gminie.

Praca na etacie i jednoczesna praca w gospodarstwie

Okres, w którym osoba pracowała na pełnym etacie i jednocześnie wykonywała prace w gospodarstwie, wymaga ostrożnej oceny. Dla KRUS znaczenie ma nie tylko faktyczna pomoc w gospodarstwie, ale także to, czy w tym czasie dana osoba podlegała ubezpieczeniu społecznemu rolników, czy innemu ubezpieczeniu społecznemu, np. z tytułu umowy o pracę.

Jeżeli w danym okresie podstawowym tytułem ubezpieczenia był etat w systemie powszechnym, KRUS może nie zaliczyć tego okresu jako okresu podlegania rolniczemu ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu. Nie wyklucza to jednak znaczenia tych lat w innych postępowaniach, np. przy ustalaniu pracowniczego stażu pracy, jeżeli spełnione są warunki przewidziane w ustawie o wliczaniu okresów pracy w gospodarstwie rolnym.

Dlatego przy łączeniu pracy na etacie z pracą w gospodarstwie trzeba przedstawić dokumenty z obu systemów: świadectwa pracy, zaświadczenia z ZUS, dokumenty KRUS, dowody opłacania składek rolniczych oraz dokumenty dotyczące gospodarstwa. Dopiero zestawienie tych dowodów pozwala ocenić, które lata mogą mieć znaczenie dla emerytury rolniczej, a które ewentualnie dla uprawnień pracowniczych.

Prowadzenie gospodarstwa po przekazaniu aktem notarialnym

Okres od przekazania gospodarstwa aktem notarialnym jest zwykle łatwiejszy do wykazania, bo istnieje dokument własności lub posiadania gospodarstwa. W opisanej sprawie istotny będzie akt notarialny z 1994 r., dokumenty z ewidencji gruntów i budynków, odpis księgi wieczystej, decyzje podatkowe dotyczące podatku rolnego, dokumenty z gminy oraz dokumentacja KRUS dotycząca zgłoszenia do ubezpieczenia i opłacania składek.

Jeżeli gospodarstwo było prowadzone do 2017 r., warto przygotować chronologiczną tabelę obejmującą każdy rok: status własności lub posiadania, miejsce zamieszkania, źródła utrzymania, podleganie ubezpieczeniu, ewentualne zatrudnienie poza gospodarstwem oraz dokumenty potwierdzające dany okres. Taka tabela ułatwia KRUS ocenę sprawy i pozwala szybciej zauważyć luki dowodowe.

Co zrobić, gdy KRUS odmówi zaliczenia okresu?

Jeżeli KRUS nie uzna określonego okresu, trzeba dokładnie przeanalizować uzasadnienie decyzji lub wezwania do uzupełnienia dokumentów. Często problemem nie jest sama zasada zaliczania pracy w gospodarstwie, lecz brak dokumentu, nieprecyzyjne zeznania świadków, rozbieżności w datach albo równoległe podleganie innemu ubezpieczeniu.

W razie decyzji odmownej co do świadczenia przysługuje droga odwoławcza zgodna z pouczeniem zawartym w decyzji. Jeżeli problem dotyczy zaświadczenia z gminy, możliwe jest ponowne wystąpienie o zaświadczenie o określonej treści, żądanie pisemnego stanowiska urzędu oraz korzystanie ze środków zaskarżenia przewidzianych dla spraw administracyjnych. Terminy i tryb zależą od rodzaju pisma, które otrzymał zainteresowany, dlatego nie warto zwlekać z analizą dokumentu.

FAQ

Czy zeznania świadków najlepiej złożyć w KRUS?

Najbezpieczniej najpierw ustalić w placówce KRUS, jakiej formy zeznań organ oczekuje w konkretnej sprawie. Często świadkowie składają pisemne zeznania lub są przesłuchiwani w sposób pozwalający KRUS ocenić ich wiarygodność. Jeżeli sprawa dotyczy zaświadczenia z gminy, znaczenie może mieć również procedura w urzędzie gminy.

Czy samo zameldowanie w gospodarstwie wystarczy?

Nie. Zameldowanie jest ważnym dowodem pomocniczym, ale nie potwierdza jeszcze, że dana osoba stale pracowała w gospodarstwie. Trzeba wykazać rzeczywiste wykonywanie pracy, jej okres, zakres i związek z funkcjonowaniem gospodarstwa.

Czy nauka w szkole wyklucza doliczenie pracy w gospodarstwie?

Nie zawsze. Nauka nie wyklucza automatycznie pracy w gospodarstwie, ale KRUS może badać, czy przy rozkładzie zajęć i dojazdach rzeczywiście możliwa była stała praca na roli. Im dokładniejsze zeznania świadków i dokumenty dotyczące miejsca zamieszkania oraz gospodarstwa, tym łatwiej wykazać taki okres.

Czy praca na etacie wyklucza zaliczenie okresu w KRUS?

Może mieć istotne znaczenie, ponieważ zatrudnienie na etacie zwykle wiąże się z podleganiem ubezpieczeniu w systemie powszechnym. Nie oznacza to, że każdy taki okres jest bez znaczenia, ale trzeba sprawdzić tytuły ubezpieczenia, dokumenty KRUS i ZUS oraz cel, w jakim okres ma być zaliczony.

Co zrobić, gdy gmina twierdzi, że nie ma dokumentów?

Należy poprosić o pisemne potwierdzenie tej okoliczności. Takie pismo jest ważne, bo pozwala wykazywać okres pracy innymi dowodami, przede wszystkim zeznaniami co najmniej dwóch świadków oraz dokumentami pośrednimi.

Podsumowanie

Do doliczenia okresów pracy w rolnictwie przez KRUS trzeba przygotować dokumenty pokazujące pełną historię pracy i ubezpieczenia: pracę w gospodarstwie rodziców, ewentualne przejęcie gospodarstwa, okresy prowadzenia gospodarstwa, składki KRUS oraz ewentualne zatrudnienie poza rolnictwem. Jeżeli gmina nie ma dokumentów, kluczowe mogą być zeznania dwóch świadków, ale powinny być konkretne i zgodne z prawdą.

W opisanej sprawie należy więc dołączyć akt notarialny przekazania gospodarstwa, dokumenty z ewidencji gruntów i księgi wieczystej, zaświadczenia KRUS, zaświadczenia z gminy, dowody zameldowania oraz zeznania świadków. Osobno trzeba ocenić lata pracy na etacie, bo mogą one inaczej wpływać na emeryturę rolniczą niż na pracowniczy staż pracy.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy, Dz.U. 1990 nr 54 poz. 310, ISAP.

2. Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, Dz.U. 1991 nr 7 poz. 24 z późn. zm.

3. Informacja KRUS: Dokumentacja wymagana przy ubieganiu się o ustalenie prawa do rolniczych świadczeń emerytalno-rentowych, gov.pl/KRUS.

4. Wyrok WSA w Warszawie z 25.04.2017 r., VIII SA/Wa 746/16; wyrok NSA z 11.01.2017 r., I OSK 2372/15; wyrok NSA z 16.03.2011 r., II GSK 401/10.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.