Czy rolnik może dorabiać na umowę o dzieło i zostać w KRUS?

Rolnik w KRUS a dodatkowe zarobkowanie

Ubezpieczenie społeczne rolników jest przeznaczone dla osób, których podstawową aktywnością jest działalność rolnicza. Zgodnie z ustawą o ubezpieczeniu społecznym rolników rolnikiem jest pełnoletnia osoba fizyczna, która zamieszkuje i prowadzi na terytorium Polski, osobiście i na własny rachunek, działalność rolniczą w pozostającym w jej posiadaniu gospodarstwie rolnym. Ubezpieczonym może być także domownik rolnika, jeżeli spełnia ustawowe warunki.

Dodatkowa praca nie zawsze oznacza utratę KRUS. Kluczowe jest to, z jakiego tytułu rolnik osiąga przychód: z umowy o dzieło, zlecenia, etatu, powołania do rady nadzorczej czy pozarolniczej działalności gospodarczej. Każda z tych form ma inne skutki ubezpieczeniowe.

W praktyce rolnik powinien też pamiętać o art. 37 ustawy. Ma obowiązek w ciągu 14 dni informować KRUS o okolicznościach mających wpływ na podleganie ubezpieczeniu i o zmianach tych okoliczności. Dlatego nawet wtedy, gdy dana forma zarobkowania nie wyłącza automatycznie z KRUS, warto zgłosić ją w Kasie i zachować potwierdzenie.

Umowa o pracę, zlecenie i KRUS

Umowa o pracę jest dla KRUS najbardziej ryzykowna. Pracownik obowiązkowo podlega ubezpieczeniom społecznym w ZUS. W typowej sytuacji podjęcie zatrudnienia na etacie powoduje ustanie ubezpieczenia społecznego rolników, ponieważ pojawia się inny obowiązkowy tytuł ubezpieczenia.

Inaczej wygląda umowa zlecenia, umowa agencyjna oraz inna umowa o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy o zleceniu. Na podstawie art. 5b ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników rolnik lub domownik może nadal podlegać KRUS, mimo objęcia ubezpieczeniem społecznym w ZUS z takiej umowy, jeżeli przychód osiągany z tego tytułu w rozliczeniu miesięcznym nie przekracza kwoty minimalnego wynagrodzenia za pracę.

W 2026 r. minimalne wynagrodzenie za pracę wynosi 4806 zł brutto. Oznacza to, że przy umowie zlecenia miesięczny przychód powyżej tej kwoty może spowodować utratę prawa do dalszego ubezpieczenia w KRUS. Trzeba przy tym badać konkretny miesiąc, a nie średnią z kilku miesięcy.

Jeżeli rolnik lub domownik zawiera zlecenie, powinien na bieżąco poinformować KRUS. Zaniechanie zgłoszenia może prowadzić do niekorzystnej decyzji, obowiązku wyrejestrowania, a czasem także do późniejszego rozliczania świadczeń lub składek.

Umowa o dzieło dla rolnika

Umowa o dzieło jest najczęściej najbezpieczniejszą formą dodatkowego zarobku dla rolnika ubezpieczonego w KRUS, ale tylko wtedy, gdy rzeczywiście odpowiada swojej konstrukcji prawnej. Jej istotą jest wykonanie konkretnego, indywidualnie oznaczonego rezultatu, który można odebrać i ocenić. W przypadku projektowania ogrodów takim rezultatem może być np. kompletny projekt ogrodu, wizualizacja, dokumentacja nasadzeń albo plan zagospodarowania terenu.

Co do zasady umowa o dzieło nie jest tytułem do ubezpieczeń społecznych. Nie ma też w ustawie o ubezpieczeniu społecznym rolników limitu wynagrodzenia z umowy o dzieło analogicznego do limitu przewidzianego przy zleceniu. Wynagrodzenie z dzieła podlega natomiast rozliczeniu podatkowemu według zasad właściwych dla danej umowy.

Wyjątkowo umowa o dzieło może mieć skutki składkowe, gdy jest zawarta z własnym pracodawcą albo wykonywana na rzecz własnego pracodawcy. W przypadku rolnika problem zwykle pojawi się wcześniej, bo sam etat jest odrębnym tytułem do obowiązkowych ubezpieczeń w ZUS.

Trzeba jednak uważać na pozorne dzieło. Jeżeli w umowie wpisano dzieło, ale faktycznie rolnik wykonuje powtarzalne usługi, bieżące doradztwo, pielęgnację ogrodu, nadzór nad pracami lub stałą obsługę klienta, umowa może zostać zakwestionowana jako zlecenie albo jako działalność gospodarcza. Wtedy skutki dla KRUS mogą być zupełnie inne.

Od 2021 r. część umów o dzieło trzeba zgłaszać do ZUS na formularzu RUD w terminie 7 dni od zawarcia umowy. Obowiązek ten co do zasady obciąża zamawiającego dzieło, który jest płatnikiem składek albo osobą fizyczną zawierającą umowę. Zgłoszenie RUD nie oznacza jednak samo przez się, że od umowy o dzieło powstaną składki społeczne.

Założenie działalności gospodarczej przez rolnika

Pozarolnicza działalność gospodarcza nie zawsze wyklucza z KRUS, ale przepisy stawiają kilka warunków. Zgodnie z art. 5a ustawy rolnik lub domownik, który rozpoczyna działalność gospodarczą albo współpracę przy jej prowadzeniu, może nadal podlegać ubezpieczeniu społecznemu rolników, jeżeli wcześniej podlegał temu ubezpieczeniu w pełnym zakresie z mocy ustawy nieprzerwanie przez co najmniej 3 lata.

To warunek podstawowy. Osoba, która opłaca KRUS dopiero od roku, co do zasady nie może założyć działalności gospodarczej i jednocześnie pozostać w KRUS na podstawie art. 5a. W takiej sytuacji rozpoczęcie firmy może oznaczać konieczność przejścia do ZUS.

Poza 3-letnim okresem ubezpieczenia trzeba spełnić również pozostałe warunki: nadal prowadzić działalność rolniczą albo stale pracować w gospodarstwie, nie być pracownikiem i nie pozostawać w stosunku służbowym, nie mieć ustalonego prawa do emerytury, renty ani do świadczeń z ubezpieczeń społecznych oraz nie przekroczyć rocznej kwoty granicznej należnego podatku dochodowego od działalności gospodarczej.

Rolnik rozpoczynający działalność musi złożyć w KRUS oświadczenie o kontynuowaniu ubezpieczenia w terminie 14 dni od rozpoczęcia działalności albo współpracy przy jej prowadzeniu. Oświadczenie można złożyć także przez wniosek CEIDG-1. Niezachowanie terminu co do zasady oznacza ustanie ubezpieczenia od dnia rozpoczęcia działalności, chyba że termin zostanie przywrócony z powodu zdarzeń losowych.

Osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą i pozostająca w KRUS musi także co roku, do 31 maja, złożyć w Kasie zaświadczenie albo oświadczenie o wysokości należnego podatku dochodowego za poprzedni rok. Brak dokumentu lub przekroczenie limitu może spowodować ustanie ubezpieczenia.

Roczna kwota graniczna dotyczy podatku należnego, a nie przychodu ani dochodu. Dla podatku za 2025 r. wynosi 4576 zł, natomiast dla podatku za 2026 r. wynosi 4713 zł. To istotne, ponieważ przychód z działalności może być znacznie wyższy niż sam należny podatek.

Trzeba też pamiętać, że rolnik prowadzący działalność gospodarczą i pozostający w KRUS opłaca składkę emerytalno-rentową w podwójnej wysokości.

Co w opisanej sytuacji będzie najbezpieczniejsze?

Jeżeli rolniczka jest ubezpieczona w KRUS dopiero od ubiegłego roku, nie spełnia jeszcze 3-letniego warunku wymaganego do założenia działalności gospodarczej z jednoczesnym pozostaniem w KRUS. Założenie firmy w zakresie projektowania ogrodów może więc skutkować wyłączeniem z ubezpieczenia rolniczego i przejściem do ZUS.

Najbezpieczniejszym rozwiązaniem może być wykonywanie pojedynczych, konkretnych projektów ogrodów na podstawie prawidłowo skonstruowanych umów o dzieło. Umowa powinna jasno wskazywać rezultat: np. projekt koncepcyjny ogrodu, wizualizację, zestawienie roślin, rysunki wykonawcze lub dokumentację projektową. Należy unikać zapisów sugerujących stałe usługi, dyspozycyjność, cykliczne konsultacje albo bieżące prace ogrodnicze.

Jeżeli zakres współpracy zacznie mieć charakter ciągły, zorganizowany i powtarzalny, trzeba rozważyć, czy nie powstaje działalność gospodarcza albo tytuł zlecenia. Wtedy należy ponownie sprawdzić warunki pozostania w KRUS.

Podsumowanie

Rolnik może dorabiać bez utraty KRUS, ale forma zarobkowania musi być dobrana ostrożnie. Umowa o dzieło jest korzystna, gdy dotyczy konkretnego rezultatu i nie stanowi w rzeczywistości stałych usług. Umowa zlecenia wymaga kontroli miesięcznego limitu przychodu, który w 2026 r. wynosi 4806 zł. Etat najczęściej oznacza obowiązkowy ZUS i utratę KRUS.

Założenie działalności gospodarczej jest możliwe przy dalszym KRUS dopiero po spełnieniu warunków z art. 5a ustawy, w tym po co najmniej 3 latach nieprzerwanego ubezpieczenia rolniczego w pełnym zakresie. Osoba ubezpieczona w KRUS od roku powinna szczególnie uważać, bo rozpoczęcie firmy może pozbawić ją ubezpieczenia rolniczego.

FAQ

Źródła:

1. Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - Dz.U. 1991 nr 7 poz. 24.
2. Tekst jednolity ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników - Dz.U. 2025 poz. 197.
3. Informacja KRUS o umowach zlecenia i radzie nadzorczej - Portal Gov.pl KRUS.
4. Roczna kwota graniczna podatku dla działalności gospodarczej - Portal Gov.pl KRUS.
5. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 11 września 2025 r. w sprawie minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2026 r. - Dz.U. 2025 poz. 1242.
6. Informacja ZUS o zgłaszaniu umów o dzieło na formularzu RUD - Portal Gov.pl.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.