Usunięcie samosiejek z gruntu rolnego na obszarze chronionego krajobrazu

Czy samosiejki na gruncie rolnym można usunąć bez zezwolenia?

Co do zasady usunięcie drzewa lub krzewu z nieruchomości wymaga zezwolenia, jeżeli nie zachodzi jeden z wyjątków przewidzianych w ustawie o ochronie przyrody. Dla gruntów rolnych kluczowy jest art. 83f ust. 1 pkt 3b tej ustawy. Zgodnie z nim przepisów o obowiązku uzyskania zezwolenia nie stosuje się do drzew lub krzewów usuwanych w celu przywrócenia gruntów nieużytkowanych do użytkowania rolniczego.

W praktyce oznacza to, że rolnik może powołać się na ten wyjątek wtedy, gdy działka lub jej istotna część była gruntem rolnym, zarosła drzewami albo krzewami i z tego powodu nie jest faktycznie użytkowana rolniczo. Usunięcie samosiejek powinno służyć realnemu powrotowi do uprawy, koszenia łąki, użytkowania pastwiska albo innej działalności rolniczej, a nie przygotowaniu terenu pod inwestycję nierolniczą.

Nie należy jednak zakładać, że każde drzewo, które wyrosło samo, można bezpiecznie wyciąć. Ustawa posługuje się pojęciem drzew, krzewów i zadrzewień, a nie potocznym określeniem „samosiejka”. Decydujące znaczenie ma stan faktyczny w terenie, klasyfikacja gruntu, cel usunięcia oraz to, czy teren nie podlega dodatkowej ochronie.

Obszar chronionego krajobrazu a zakaz niszczenia zadrzewień

Na obszarze chronionego krajobrazu mogą obowiązywać zakazy wskazane w uchwale sejmiku województwa. Ustawa o ochronie przyrody pozwala wprowadzić m.in. zakaz likwidowania i niszczenia zadrzewień śródpolnych, przydrożnych i nadwodnych, jeżeli nie zachodzą ustawowe wyjątki związane np. z ochroną przeciwpowodziową, bezpieczeństwem ruchu albo urządzeniami wodnymi.

Dlatego pierwszym krokiem nie jest samo pytanie, czy drzewa są „samosiejkami”, lecz ustalenie, czy konkretne zadrzewienie można uznać za śródpolne, przydrożne albo nadwodne w rozumieniu przepisów i uchwały dotyczącej danego obszaru. Zadrzewienie w ustawie to pojedyncze drzewa, krzewy albo ich skupiska, które nie są lasem ani plantacją, wraz z terenem, na którym występują.

Jeżeli drzewa porastają cały dawny grunt orny, łąkę albo pastwisko i uniemożliwiają przywrócenie rolniczego użytkowania, argument z art. 83f ust. 1 pkt 3b może być istotny. Jeżeli jednak są to pasy przy miedzy, droga dojazdowa, pas nad ciekiem wodnym albo enklawa pełniąca funkcję krajobrazową lub przyrodniczą, organ może ocenić sprawę inaczej.

Natura 2000, park krajobrazowy, las i gatunki chronione

Jeżeli działka leży także na obszarze Natura 2000, samo zwolnienie z zezwolenia na wycinkę nie wystarcza do pominięcia przepisów o ochronie tego obszaru. Zabronione są działania, które mogą znacząco negatywnie oddziaływać na cele ochrony Natura 2000, w tym pogorszyć stan siedlisk przyrodniczych, wpłynąć negatywnie na gatunki chronione albo pogorszyć integralność obszaru.

Osobno trzeba sprawdzić, czy teren nie spełnia definicji lasu. Jeżeli mamy do czynienia z gruntem o zwartej powierzchni co najmniej 0,1 ha, pokrytym roślinnością leśną, zastosowanie mogą mieć przepisy ustawy o lasach, a nie zwykła procedura usuwania drzew z ustawy o ochronie przyrody. Ewidencja gruntów jest ważna, ale przy ocenie, czy teren jest lasem, liczy się również rzeczywisty stan w terenie.

Nawet gdy usunięcie drzew nie wymaga zezwolenia, nadal obowiązuje ochrona gatunkowa. Przed wycinką trzeba sprawdzić, czy w drzewach, krzewach, dziuplach, gniazdach albo zakrzaczeniach nie występują chronione gatunki ptaków, ssaków, owadów, roślin lub grzybów. W razie ryzyka naruszenia zakazów gatunkowych konieczne może być przesunięcie prac albo uzyskanie odrębnego zezwolenia właściwego organu ochrony przyrody.

Jak przygotować się do usunięcia samosiejek?

Bezpieczne przygotowanie sprawy powinno obejmować zebranie dokumentów i dowodów pokazujących, że chodzi o przywrócenie użytkowania rolniczego, a nie o zmianę przeznaczenia terenu. W praktyce warto przygotować wypis z ewidencji gruntów i budynków, mapę z oznaczeniem obszaru objętego pracami, dokumentację fotograficzną, opis dotychczasowego i planowanego użytkowania oraz informacje o gatunkach i przybliżonej liczbie drzew.

Jeżeli ma Pan wątpliwości, czy konkretna wycinka drzew na działce wymaga zgłoszenia, zezwolenia albo konsultacji z organem ochrony przyrody, nie warto działać wyłącznie na podstawie ogólnej informacji z internetu. Ten sam przepis może inaczej zadziałać przy gruncie ornym, inaczej przy zadrzewieniu nad rowem, a jeszcze inaczej przy terenie faktycznie leśnym.

W piśmie do gminy albo RDOŚ dobrze wskazać, że działka jest oznaczona jako grunt rolny, była nieużytkowana, zarosła samosiejkami i ma zostać przywrócona do użytkowania rolniczego. Warto też poprosić o wskazanie, czy organ dostrzega konieczność uzyskania zezwolenia, przeprowadzenia oceny oddziaływania na obszar Natura 2000 albo uzyskania zezwolenia na odstępstwa od zakazów dotyczących gatunków chronionych.

Kiedy lepiej złożyć wniosek o zezwolenie?

Jeżeli nie ma pewności, że spełnione są warunki z art. 83f ust. 1 pkt 3b, bezpieczniejszym rozwiązaniem może być złożenie wniosku o zezwolenie na usunięcie drzew lub krzewów do wójta, burmistrza albo prezydenta miasta. Jeżeli nieruchomość lub jej część jest wpisana do rejestru zabytków, właściwy będzie wojewódzki konserwator zabytków.

We wniosku trzeba zwykle podać m.in. dane posiadacza nieruchomości, tytuł prawny, nazwę gatunku drzewa lub krzewu, obwód pnia, miejsce usunięcia, przyczynę usunięcia, planowany termin oraz rysunek, mapę albo projekt zagospodarowania działki, jeżeli jest wymagany. Organ przed wydaniem zezwolenia dokonuje oględzin, w tym w zakresie występowania gatunków chronionych.

W przypadku odmowy albo niekorzystnych warunków zezwolenia można korzystać ze środków zaskarżenia przewidzianych w Kodeksie postępowania administracyjnego. W odwołaniu warto wykazywać konkretnie, że zadrzewienie uniemożliwia rolnicze wykorzystanie gruntu, a planowane prace są proporcjonalne i nie naruszają celów ochrony danego obszaru.

Co grozi za samowolne usunięcie drzew?

Samowolne usunięcie drzewa lub krzewu bez wymaganego zezwolenia, bez wymaganego zgłoszenia albo pomimo sprzeciwu organu może skutkować administracyjną karą pieniężną. Wysokość kary jest powiązana z opłatą za usunięcie drzewa lub krzewu i w wielu przypadkach może być bardzo dotkliwa.

Dodatkowe ryzyko pojawia się wtedy, gdy wycinka narusza ochronę gatunkową, ustalenia dla obszaru Natura 2000, zakazy obowiązujące na obszarze chronionego krajobrazu albo przepisy dotyczące lasów. Dlatego w sprawach obejmujących większą liczbę samosiejek, teren chroniony albo sporną klasyfikację gruntu warto działać dopiero po potwierdzeniu właściwej procedury.

FAQ

Czy każda samosiejka na działce rolnej może być usunięta bez zezwolenia?

Nie. Zwolnienie dotyczy drzew lub krzewów usuwanych w celu przywrócenia gruntów nieużytkowanych do użytkowania rolniczego. Jeżeli grunt jest częściowo użytkowany, drzewa tworzą zadrzewienie śródpolne, przydrożne albo nadwodne, teren jest chroniony albo cel wycinki nie jest rolniczy, sprawa wymaga osobnej oceny.

Czy obszar chronionego krajobrazu zawsze blokuje wycinkę samosiejek?

Nie zawsze, ale znacząco zwiększa ryzyko prawne. Trzeba sprawdzić uchwałę sejmiku ustanawiającą dany obszar oraz zakazy obowiązujące na konkretnej działce. Zakaz może dotyczyć zwłaszcza likwidowania i niszczenia zadrzewień śródpolnych, przydrożnych i nadwodnych.

Czy trzeba zgłaszać wycinkę do gminy, jeśli działa art. 83f ust. 1 pkt 3b?

Sam przepis nie wprowadza obowiązku zgłoszenia dla usuwania drzew lub krzewów w celu przywrócenia gruntów nieużytkowanych do użytkowania rolniczego. W razie wątpliwości warto jednak uzyskać pisemne stanowisko gminy, ponieważ błędna kwalifikacja może skończyć się karą administracyjną.

Czy można usuwać drzewa w okresie lęgowym ptaków?

Przepisy nie ustanawiają jednego bezwzględnego zakazu wycinki w całym okresie lęgowym, ale przez cały rok nie wolno naruszać zakazów dotyczących gatunków chronionych. Jeżeli w drzewach lub krzewach są gniazda, dziuple albo siedliska chronionych gatunków, prace trzeba odłożyć albo uzyskać właściwe zezwolenie.

Co zrobić, gdy gmina odmawia zgody na usunięcie samosiejek?

Trzeba przeanalizować uzasadnienie decyzji. Jeżeli organ błędnie przyjął, że każde zadrzewienie jest chronione albo nie zbadał celu przywrócenia gruntu do użytkowania rolniczego, można rozważyć odwołanie. W odwołaniu warto przedstawić dokumenty z ewidencji, zdjęcia, mapę, opis planowanego użytkowania i argumenty wynikające z art. 83f ust. 1 pkt 3b.

Podsumowanie

Usunięcie samosiejek z gruntu rolnego na obszarze chronionego krajobrazu jest możliwe, ale nie powinno być traktowane jako czynność całkowicie dowolna. Najważniejsze jest ustalenie, czy prace rzeczywiście służą przywróceniu gruntu nieużytkowanego do użytkowania rolniczego, czy drzewa nie tworzą zadrzewienia szczególnie chronionego, czy działka nie jest faktycznie lasem oraz czy nie występują ograniczenia wynikające z Natura 2000 albo ochrony gatunkowej.

W przypadku większego obszaru porośniętego samosiejkami najlepszą praktyką jest przygotowanie dokumentacji i uzyskanie pisemnego stanowiska właściwego organu przed rozpoczęciem prac. Pozwala to ograniczyć ryzyko kary i sporu z organami ochrony przyrody.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody, tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 13 – Dziennik Ustaw oraz ISAP.

2. Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska, Wycinka drzew lub krzewów na terenach rolnych.

3. Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska, Czy można usuwać drzewa i krzewy w okresie lęgowym ptaków?.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.