Dziedziczenie ziemi rolnej przez kilku spadkobierców – współwłasność i dział spadku

Stan prawny: 15 sierpnia 2026 r. W sprawach dotyczących ziemi rolnej trzeba rozdzielić trzy kwestie: kto odziedziczył spadek, kto faktycznie posiada i prowadzi gospodarstwo oraz komu po dziale spadku przypadną konkretne grunty. Te trzy odpowiedzi nie zawsze są takie same.

Najpierw ustala się krąg spadkobierców i ich udziały, następnie porządkuje sposób korzystania ze wspólnego majątku, a na końcu – jeżeli rodzina chce zlikwidować wspólność – przeprowadza dział spadku. Przy gospodarstwie rolnym dochodzą jeszcze szczególne reguły dotyczące podziału gospodarstwa, KOWR, ubezpieczenia rolniczego oraz płatności z ARiMR.

Kto ma prawa do gospodarstwa?

Spadek otwiera się z chwilą śmierci spadkodawcy i wtedy dochodzi do nabycia spadku. Prawomocne postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku albo zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia przede wszystkim potwierdza, kto jest spadkobiercą i w jakim udziale. Jeżeli spadkobierców jest kilku, art. 1035 Kodeksu cywilnego nakazuje stosować do wspólności majątku spadkowego odpowiednio przepisy o współwłasności w częściach ułamkowych.

To oznacza, że udział 1/3 w spadku nie jest automatycznie własnością jednej konkretnej działki o powierzchni odpowiadającej jednej trzeciej gospodarstwa. Do czasu działu spadku każdy spadkobierca ma udział w całej masie spadkowej. Konkretna działka może przypaść wyłącznie jednemu z nich dopiero w wyniku zgodnego działu albo orzeczenia sądu.

W okresie wspólności znaczenie mają w szczególności następujące zasady:

• każdy współwłaściciel jest uprawniony do współposiadania i korzystania z rzeczy wspólnej w zakresie dającym się pogodzić z prawami pozostałych;
• pożytki i inne przychody z rzeczy wspólnej przypadają współwłaścicielom proporcjonalnie do udziałów, a w tej samej proporcji ponoszą oni wydatki i ciężary;
• czynności przekraczające zwykły zarząd rzeczą wspólną co do zasady wymagają zgody wszystkich współwłaścicieli, natomiast do czynności zwykłego zarządu potrzebna jest większość liczona według wielkości udziałów;
• jeżeli jeden spadkobierca wyłącznie korzysta z gospodarstwa, pobiera plony albo ponosi nakłady, rozliczenia z tego tytułu mogą zostać objęte postępowaniem o dział spadku.

Ważna jest również odpowiedzialność za długi. Do chwili działu spadku spadkobiercy ponoszą za długi spadkowe odpowiedzialność solidarną na zasadach określonych w Kodeksie cywilnym; po dziale odpowiadają co do zasady proporcjonalnie do wielkości swoich udziałów. Samo odkładanie działu może więc utrzymywać wspólną odpowiedzialność przez dłuższy czas.

Jeżeli w gospodarstwie obowiązuje umowa dzierżawy, jej skutków nie należy utożsamiać z samym dziedziczeniem. W zależności od treści umowy oraz tego, kto ją zawarł, dzierżawa może wpływać na faktyczne korzystanie z ziemi także po śmierci właściciela. Szerzej ten odrębny problem omawia artykuł dzierżawa ziemi a prawa spadkobierców.

Jeżeli spadek otworzył się przed 14 lutego 2001 r., trzeba dodatkowo sprawdzić historyczne przepisy dotyczące dziedziczenia gospodarstw rolnych. W starszych sprawach data śmierci spadkodawcy może zasadniczo zmienić ocenę prawną.

Darowizna, spadek, dożywocie albo dział spadku

Te pojęcia prowadzą do różnych skutków i nie powinny być traktowane zamiennie. Dla rodziny najważniejsze jest ustalenie, czy własność gospodarstwa ma przejść jeszcze za życia właściciela, czy dopiero po jego śmierci oraz czy po śmierci ma powstać współwłasność kilku osób.

Darowizna nieruchomości rolnej dokonana wcześniej na rzecz dziecka może mieć znaczenie przy późniejszym dziale spadku. Jeżeli dochodzi do dziedziczenia ustawowego między zstępnymi albo między zstępnymi i małżonkiem, art. 1039 Kodeksu cywilnego przewiduje co do zasady zaliczenie określonych darowizn na schedę spadkową, chyba że spadkodawca zwolnił darowiznę z tego obowiązku albo wynika to z okoliczności.

Umowa dożywocia jest natomiast umową odpłatną: własność nieruchomości przechodzi na nabywcę w zamian za świadczenia dożywotniego utrzymania. Nie należy jednak zakładać, że każde przeniesienie nazwane przez strony dożywociem automatycznie rozwiązuje wszystkie przyszłe spory rodzinne. Przy ocenie skutków dla zachowku lub ważności czynności znaczenie może mieć rzeczywista treść i wykonywanie umowy.

Jak przeprowadzić dział spadku krok po kroku?

1. Potwierdź dziedziczenie. Najpraktyczniej dysponować prawomocnym postanowieniem o stwierdzeniu nabycia spadku albo zarejestrowanym aktem poświadczenia dziedziczenia. Jeżeli takiego dokumentu jeszcze nie ma, sąd w określonych przypadkach może stwierdzić nabycie spadku także w toku sprawy działowej.
2. Ustal pełny skład spadku. Zbierz numery ksiąg wieczystych, wypisy z ewidencji gruntów, dokumenty własności, informacje o budynkach, maszynach, rachunkach, zadłużeniu, umowach dzierżawy, dopłatach i innych prawach związanych z gospodarstwem.
3. Ustal wartość majątku. Przy zgodnym dziale rodzina może posłużyć się uzgodnionymi wartościami, ale przy sporze sąd ustala skład i wartość spadku, często na podstawie opinii biegłego.
4. Wybierz sposób działu. Możliwy jest podział fizyczny, przyznanie gospodarstwa lub poszczególnych nieruchomości jednemu albo kilku spadkobiercom ze spłatami, a w ostateczności sprzedaż i podział uzyskanej kwoty.
5. Jeżeli wszyscy są zgodni – idź do notariusza. Gdy w skład spadku wchodzi nieruchomość, umowny dział spadku wymaga formy aktu notarialnego.
6. Jeżeli nie ma zgody – złóż wniosek do sądu. Co do zasady właściwy jest sąd spadku, czyli sąd ostatniego miejsca zwykłego pobytu spadkodawcy; szczegółowe reguły właściwości określa art. 628 Kodeksu postępowania cywilnego.
7. Po dziale zaktualizuj rejestry i instytucje. W zależności od sprawy chodzi m.in. o księgę wieczystą, ewidencję podatkową w gminie, KRUS, ARiMR oraz – gdy mają zastosowanie przepisy ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego – kwestie związane z KOWR.

We wniosku o dział spadku należy wskazać uczestników oraz podstawę dziedziczenia, opisać składniki majątku i zaproponować sposób podziału. Jeżeli w spadku jest nieruchomość, należy przedstawić dowody, że należała do spadkodawcy. Sąd w postępowaniu działowym rozstrzyga także określone wzajemne roszczenia między spadkobiercami związane m.in. z posiadaniem rzeczy spadkowych, pobranymi pożytkami, nakładami i spłaconymi długami spadkowymi.

Jak sąd może podzielić gospodarstwo rolne?

Przy gospodarstwie rolnym sąd nie zawsze może po prostu podzielić grunty według matematycznych udziałów. Fizyczny podział jest niedopuszczalny m.in. wtedy, gdy byłby sprzeczny z przepisami, ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem rzeczy albo powodowałby istotną zmianę lub znaczne zmniejszenie jej wartości. Dodatkowo przy gospodarstwie rolnym Kodeks cywilny nakazuje uwzględnić zasady prawidłowej gospodarki rolnej.

Jeżeli podział gospodarstwa między współwłaścicieli byłby sprzeczny z tymi zasadami, sąd może przyznać gospodarstwo jednemu z nich. Przy braku zgody wszystkich co do osoby nabywcy pierwszeństwo ma co do zasady ten współwłaściciel, który gospodarstwo prowadzi lub stale w nim pracuje, chyba że interes społeczno-gospodarczy przemawia za innym rozstrzygnięciem. Gdy warunki spełnia kilka osób albo nie spełnia ich żadna, sąd wybiera osobę dającą najlepszą gwarancję należytego prowadzenia gospodarstwa. Jeżeli żaden współwłaściciel nie chce gospodarstwa albo wszyscy zgodnie żądają sprzedaży, możliwa jest sprzedaż według przepisów postępowania cywilnego.

Więcej o samych wariantach podziału omawia materiał podział gospodarstwa rolnego po śmierci właściciela.

Zachowek, spłaty i podatki

Zachowek nie jest tym samym co udział w spadku ani spłata przy dziale. Zstępnym, małżonkowi i rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do dziedziczenia z ustawy, może przysługiwać roszczenie o zachowek. Co do zasady wynosi ono połowę wartości udziału, który przypadałby uprawnionemu przy dziedziczeniu ustawowym, a w przypadku małoletniego zstępnego albo osoby trwale niezdolnej do pracy – dwie trzecie tej wartości.

Przy obliczaniu zachowku do spadku dolicza się na zasadach określonych w Kodeksie cywilnym m.in. darowizny i zapisy windykacyjne. Nie każda darowizna jest jednak uwzględniana identycznie – znaczenie mają m.in. osoba obdarowana, data darowizny oraz to, kto dochodzi zachowku. Roszczenie przeciwko spadkobiercy przedawnia się co do zasady po 5 latach od ogłoszenia testamentu, a roszczenie o uzupełnienie zachowku przeciwko osobie, która otrzymała darowiznę albo zapis windykacyjny, po 5 latach od otwarcia spadku.

Jeżeli zapłata zachowku jednorazowo zagraża utrzymaniu gospodarstwa, Kodeks cywilny pozwala w określonych warunkach żądać odroczenia terminu, rozłożenia zachowku na raty, a wyjątkowo również jego obniżenia. Podstawowy łączny okres rat nie może przekraczać 5 lat, natomiast w przypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może go przedłużyć maksymalnie do 10 lat.

Spłaty przy dziale spadku są rozliczeniem między spadkobiercami, gdy jeden z nich otrzymuje składniki warte więcej niż jego udział. W sądowym zniesieniu współwłasności sąd może ustalić termin i sposób zapłaty, odsetki oraz zabezpieczenie, a przy rozłożeniu spłat na raty łączny okres nie może przekroczyć 10 lat. Przy gospodarstwie rolnym, gdy brak porozumienia co do wysokości spłat, przepisy pozwalają sądowi uwzględnić m.in. typ, wielkość i stan gospodarstwa oraz sytuację osobistą i majątkową stron, co może prowadzić do obniżenia spłat.

Jeżeli spłaty z gospodarstwa rolnego zostały obniżone, a osoba, której przyznano gospodarstwo, odpłatnie zbywa wchodzące w jego skład nieruchomości rolne przed upływem 5 lat od zniesienia współwłasności, może powstać obowiązek wydania pozostałym współwłaścicielom proporcjonalnej korzyści uzyskanej wskutek obniżenia spłat. Wyjątek dotyczy zbycia mającego zapewnić racjonalne prowadzenie gospodarstwa.

Podatek od spadku i formularz SD-Z2

Najbliższa rodzina – małżonek, zstępni, wstępni, pasierb, rodzeństwo, ojczym i macocha – może korzystać z pełnego zwolnienia z podatku od spadków i darowizn na zasadach art. 4a tej ustawy. Jeżeli zgłoszenie jest wymagane, każdy nabywca składa je we własnym zakresie na formularzu SD-Z2. Przy prawomocnym postanowieniu sądu termin 6 miesięcy biegnie od dnia jego uprawomocnienia, przy akcie poświadczenia dziedziczenia – od dnia jego zarejestrowania, a przy europejskim poświadczeniu spadkowym – od dnia jego wydania.

Od 2026 r. ustawa przewiduje także możliwość przywrócenia terminu z art. 4a na wniosek podatnika, jeżeli uprawdopodobni on, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Nie warto jednak opierać planu podatkowego na późniejszym przywracaniu terminu – bezpieczniej złożyć zgłoszenie prawidłowo i w czasie.

Odrębne zwolnienie dotyczy w określonych warunkach nabycia gruntów tworzących lub powiększających gospodarstwo rolne. Ustawa wymaga m.in., aby gospodarstwo po nabyciu miało co najmniej 11 ha i nie więcej niż 300 ha oraz było prowadzone przez nabywcę przez minimum 5 lat; zwolnienie stanowi pomoc de minimis w rolnictwie. Warunki trzeba sprawdzić dla konkretnego nabycia, niezależnie od ewentualnego zwolnienia rodzinnego.

PCC przy odpłatnym dziale spadku

Umowa o dział spadku podlega podatkowi od czynności cywilnoprawnych w części dotyczącej spłat lub dopłat. Jeżeli jeden spadkobierca nabywa nieruchomość ponad wartość swojego udziału i rozlicza pozostałych, podstawą opodatkowania jest wartość rynkowa nabyta ponad udział, a przy przeniesieniu własności nieruchomości stawka PCC wynosi 2%. Podatnikiem jest nabywający ponad udział. Gdy czynność jest dokonywana w akcie notarialnym, notariusz jest płatnikiem PCC. Przy rozstrzygnięciu sądowym moment i sposób rozliczenia podatku należy ustalić zgodnie z ustawą o PCC.

KOWR, KRUS i dopłaty po zmianie właściciela

KOWR – dziedziczenie to nie to samo co zwykły zakup ziemi

W ustawie o kształtowaniu ustroju rolnego przewidziano ważne wyjątki dla dziedziczenia. Ograniczenie, zgodnie z którym nabywcą nieruchomości rolnej może być zasadniczo rolnik indywidualny, nie stosuje się m.in. do nabycia w wyniku dziedziczenia lub zapisu windykacyjnego oraz do nabycia w wyniku działu spadku. Oznacza to, że sam brak statusu rolnika indywidualnego nie blokuje nabycia ziemi w spadku ani w dziale spadku.

Trzeba jednak odróżnić zgodę na nabycie od prawa nabycia KOWR. Art. 4 ustawy przyznaje KOWR w niektórych przypadkach nabycia innego niż sprzedaż możliwość złożenia oświadczenia o nabyciu nieruchomości za zapłatą ceny. Ustawa wyłącza to uprawnienie m.in. przy dziedziczeniu ustawowym i dziale spadku po dziedziczeniu ustawowym oraz przy dziedziczeniu przez rolnika indywidualnego. Dlatego przy dziedziczeniu testamentowym przez osobę, która nie jest rolnikiem indywidualnym, trzeba osobno sprawdzić, czy w konkretnym stanie faktycznym prawo nabycia KOWR może znaleźć zastosowanie i kto ma obowiązek zawiadomienia.

Jednocześnie pięcioletnie obowiązki osobistego prowadzenia gospodarstwa i zakazu zbycia lub oddania nieruchomości w posiadanie innym osobom, wynikające z art. 2b ustawy, nie stosują się do nieruchomości nabytej w wyniku dziedziczenia, działu spadku lub zapisu windykacyjnego.

Osobny poradnik wyjaśnia szerzej dziedziczenie gospodarstwa rolnego przez nierolnika.

KRUS – współwłasność ziemi nie zawsze oznacza ubezpieczenie rolnicze

Samo odziedziczenie udziału w ziemi nie przesądza automatycznie, że spadkobierca będzie podlegał KRUS. Obowiązkowe ubezpieczenie rolnicze wiąże się z ustawowymi warunkami dotyczącymi m.in. prowadzenia działalności rolniczej, powierzchni gospodarstwa oraz braku innego tytułu do ubezpieczenia lub określonych świadczeń.

Według aktualnych zasad obowiązkowemu ubezpieczeniu podlega co do zasady rolnik, który mieszka i prowadzi w Polsce osobiście i na własny rachunek działalność rolniczą w pozostającym w jego posiadaniu gospodarstwie o powierzchni powyżej 1 ha przeliczeniowego użytków rolnych albo dział specjalny produkcji rolnej, jeżeli nie podlega innemu ubezpieczeniu społecznemu i nie ma ustalonego prawa do emerytury, renty albo określonych świadczeń z ubezpieczeń społecznych.

Osoba, która zaczyna spełniać warunki ubezpieczenia, powinna bez wezwania zgłosić się do właściwej jednostki KRUS w ciągu 14 dni. Dlatego po nabyciu spadku warto ustalić nie tylko powierzchnię odziedziczonego udziału, lecz także kto faktycznie prowadzi gospodarstwo, kto ma inny tytuł ubezpieczenia i od kiedy zmieniły się okoliczności.

ARiMR – dopłaty wymagają osobnej procedury

Prawo do ziemi i prawo do płatności nie są tym samym. Jeżeli zmarły złożył wniosek o płatności bezpośrednie lub przejściowe wsparcie krajowe za 2026 r., a zmarł przed doręczeniem decyzji, spadkobierca może wstąpić do toczącego się postępowania na zasadach ARiMR. W 2026 r. wniosek w przypadku śmierci rolnika składa się przez eWniosekPlus w terminie 7 miesięcy od dnia otwarcia spadku; termin ten nie podlega przywróceniu.

Przy kilku spadkobiercach ARiMR wymaga w tej procedurze co do zasady oświadczeń pozostałych współspadkobierców o zgodzie na przyznanie płatności osobie wstępującej do postępowania. Jeżeli postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku jeszcze się nie zakończyło, można posłużyć się dokumentami wskazanymi przez ARiMR potwierdzającymi wszczęcie sprawy, a prawomocne postanowienie trzeba następnie złożyć w terminie przewidzianym dla tej procedury.

Nie należy przenosić terminu 7 miesięcy automatycznie na każdy rodzaj pomocy. Płatności ekologiczne, dobrostanowe, ONW i inne działania mogą mieć własne warunki następstwa prawnego, wymagane dokumenty oraz terminy. Po śmierci właściciela lub zmianie posiadacza trzeba sprawdzić konkretny program i rok kampanii.

Jak zabezpieczyć rodzinę przed sporem?

Najwięcej konfliktów powstaje wtedy, gdy rodzina przez lata nie rozdziela własności, korzystania z ziemi, kosztów i dochodów. Jeden spadkobierca uważa, że gospodarstwo jest „jego”, bo je prowadzi; drugi oczekuje czynszu albo części dopłat; trzeci nie chce ziemi, ale nie zgadza się na zaproponowaną spłatę. Im dłużej taki stan trwa bez dokumentów, tym trudniejsze staje się późniejsze rozliczenie.

Jeżeli właściciel gospodarstwa planuje przekazanie go jeszcze za życia, powinien świadomie porównać darowiznę, dożywocie i rozwiązania testamentowe, uwzględniając zachowek, podatki, możliwość dalszego korzystania z domu i ziemi oraz ryzyka wynikające z ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego. Testament wskazujący jednego następcę nie usuwa automatycznie roszczeń o zachowek. Darowizna może być doliczana przy zachowku i rozliczana na schedę. Dożywocie przenosi własność już za życia i nakłada na nabywcę realne obowiązki utrzymania.

Jeżeli spadek już powstał, a część spadkobierców nie chce zatrzymywać gruntów, możliwości dalszego postępowania zależą od tego, czy rodzina chce sprzedaży, przyznania gospodarstwa jednej osobie, przekazania określonych gruntów czy innego sposobu wyjścia ze wspólności. Pomocniczo można przeczytać materiał grunty rolne w spadku.

FAQ

Czy jeden spadkobierca może sam zdecydować, która działka jest jego?

Nie. Przed działem spadku udział spadkobiercy dotyczy całego majątku spadkowego. Konkretna działka może stać się wyłączną własnością jednej osoby dopiero na podstawie umowy działowej albo orzeczenia sądu.

Czy nierolnik może odziedziczyć gospodarstwo rolne?

Tak. Ustawa o kształtowaniu ustroju rolnego wyłącza przy dziedziczeniu wymóg, aby nabywcą był rolnik indywidualny. Trzeba jednak osobno badać prawo nabycia KOWR z art. 4, zwłaszcza przy dziedziczeniu testamentowym przez osobę niebędącą rolnikiem indywidualnym.

Czy dział spadku musi nastąpić w określonym terminie?

Nie ma ogólnego terminu przedawnienia samego żądania działu spadku. Nie oznacza to jednak, że można ignorować inne terminy: 6 miesięcy na przyjęcie lub odrzucenie spadku, terminy podatkowe, 5-letnie terminy dotyczące zachowku oraz terminy właściwe dla płatności ARiMR.

Czy przy zgodnym dziale gospodarstwa trzeba iść do notariusza?

Tak, jeżeli w skład spadku wchodzi nieruchomość. Umowa o dział spadku obejmująca nieruchomość musi zostać zawarta w formie aktu notarialnego. Przy braku zgody pozostaje postępowanie sądowe.

Czy sąd może przyznać całe gospodarstwo jednemu spadkobiercy mimo sprzeciwu innego?

Tak. Jeżeli fizyczny podział gospodarstwa byłby sprzeczny z zasadami prawidłowej gospodarki rolnej, sąd może przyznać gospodarstwo jednemu współwłaścicielowi z rozliczeniem pozostałych. Przy wyborze bierze pod uwagę kryteria określone w art. 213–214 Kodeksu cywilnego.

Czy spłata rodzeństwa przy dziale spadku podlega podatkowi?

Odpłatny dział spadku w części dotyczącej spłat lub dopłat podlega PCC. Przy nabyciu nieruchomości ponad udział stawka wynosi 2% od rynkowej wartości nabytej ponad udział. Jeżeli dział jest zawierany u notariusza, notariusz pobiera podatek jako płatnik.

Czy każdy spadkobierca musi składać SD-Z2?

Jeżeli chce skorzystać ze zwolnienia dla najbliższej rodziny i w jego przypadku zgłoszenie jest wymagane, składa własne SD-Z2. Termin wynosi zasadniczo 6 miesięcy liczonych od zdarzenia wskazanego w ustawie, np. od uprawomocnienia postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku albo rejestracji aktu poświadczenia dziedziczenia.

Co zrobić z dopłatami, gdy rolnik zmarł po złożeniu wniosku za 2026 r.?

Trzeba niezwłocznie sprawdzić procedurę ARiMR dla konkretnej płatności. Dla wielu płatności bezpośrednich w kampanii 2026 spadkobierca wstępuje do postępowania na wniosek składany przez eWniosekPlus w ciągu 7 miesięcy od otwarcia spadku; przy kilku spadkobiercach co do zasady potrzebne są zgody pozostałych.

Podsumowanie

Przy kilku spadkobiercach najbezpieczniejsza kolejność działania jest prosta: najpierw potwierdzić dziedziczenie i udziały, potem zebrać dokumenty oraz rozliczyć sposób korzystania z gospodarstwa, a następnie zdecydować, czy możliwy jest zgodny dział notarialny, czy potrzebny jest sąd. Jeżeli gospodarstwo ma przejąć jedna osoba, jeszcze przed działem warto ustalić jego wartość, spłaty, terminy zapłaty i źródło finansowania.

Równolegle trzeba pilnować spraw, które mają własne terminy: przyjęcia lub odrzucenia spadku, SD-Z2, zachowku, zgłoszeń KRUS i procedur ARiMR. W sprawach dotyczących KOWR szczególnie ważne jest ustalenie, czy dziedziczenie jest ustawowe czy testamentowe oraz czy nabywca jest rolnikiem indywidualnym. Ocena konkretnej sprawy powinna opierać się na dokumentach spadkowych, księgach wieczystych, sposobie korzystania z ziemi i rodzaju świadczeń związanych z gospodarstwem.

Źródła

• Ustawa z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, tekst jednolity: Dz.U. z 2026 r. poz. 795, w szczególności art. 199–220, 908–916, 991–1007, 1012–1018, 1034–1044 i 1070.
• Ustawa z 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, tekst jednolity: Dz.U. z 2026 r. poz. 468 z późn. zm., w szczególności art. 628 oraz art. 680–688.
• Ustawa z 11 kwietnia 2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego, tekst jednolity: Dz.U. z 2026 r. poz. 941, w szczególności art. 2a, 2b i 4.
• Ustawa z 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn, tekst jednolity: Dz.U. z 2026 r. poz. 478 ze zm., w szczególności art. 4, 4a, 4c i 6.
• Ustawa z 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych, tekst jednolity: Dz.U. z 2026 r. poz. 191, w szczególności art. 1, 4, 6, 7 i 10.
• Ustawa z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz aktualne informacje KRUS dotyczące ubezpieczenia obowiązkowego i obowiązku zgłoszenia.
• ARiMR, „Dziedziczenie” – zasady dotyczące płatności bezpośrednich i przejściowego wsparcia krajowego w kampanii 2026.