Umowa-zlecenie a KRUS – kiedy rolnik zachowa ubezpieczenie?

Czy rolnik może pracować na umowie-zleceniu i zostać w KRUS?

Tak, ale nie w każdej sytuacji. Od kilku lat przepisy dopuszczają, aby rolnik lub domownik, który wykonuje umowę-zlecenie, nadal podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników. Podstawą jest art. 5b ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników.

Warunek jest jednak konkretny: bezpośrednio przed rozpoczęciem wykonywania umowy rolnik lub domownik musi podlegać ubezpieczeniu społecznemu rolników w pełnym zakresie z mocy ustawy. Chodzi więc o typowe obowiązkowe ubezpieczenie w KRUS, a nie o każdą sytuację, w której dana osoba ma jakikolwiek kontakt z KRUS.

Przepis dotyczy przede wszystkim umowy-zlecenia, umowy agencyjnej oraz innej umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego o zleceniu. Obejmuje też powołanie do rady nadzorczej. Nie działa natomiast tak samo przy umowie o pracę, ponieważ stosunek pracy zasadniczo powoduje objęcie obowiązkowymi ubezpieczeniami w ZUS i wyłącza dalsze obowiązkowe ubezpieczenie rolnicze.

Limit przychodu pozwalający zachować KRUS przy zleceniu w 2026 r.

Najważniejszy limit wynika z minimalnego wynagrodzenia za pracę. W 2026 r. minimalne wynagrodzenie wynosi 4806 zł brutto, dlatego tyle wynosi miesięczny limit przychodu, o którym mowa w art. 5b ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników.

Istotne jest słowo „przychód”. Nie chodzi o dochód po odliczeniu kosztów ani o kwotę netto wypłaconą na konto, lecz o przychód osiągany z tytułu wskazanej umowy w rozliczeniu miesięcznym. Jeżeli rolnik ma kilka takich umów, należy zachować szczególną ostrożność, ponieważ w praktyce KRUS może badać łączny przychód z tytułów objętych art. 5b w danym miesiącu.

Przekroczenie limitu może spowodować ustanie ubezpieczenia w KRUS za okres, w którym rolnik nie spełniał warunków. To ma znaczenie nie tylko dla bieżących składek, lecz także dla stażu potrzebnego do emerytury rolniczej.

ZUS przy umowie-zleceniu a dalsze ubezpieczenie w KRUS

Umowa-zlecenie jest co do zasady tytułem do ubezpieczeń w ZUS. Zleceniodawca powinien więc zgłosić zleceniobiorcę do właściwych ubezpieczeń, a fakt opłacania składek KRUS nie zwalnia go automatycznie z tego obowiązku. Zazwyczaj chodzi o ubezpieczenia emerytalne, rentowe, wypadkowe i zdrowotne, natomiast ubezpieczenie chorobowe zleceniobiorcy jest dobrowolne. Osobno trzeba odróżnić zagadnienie: umowa zlecenie a KRUS i chorobowe.

Jednoczesne zgłoszenie do ZUS ze zlecenia nie oznacza jeszcze automatycznej utraty KRUS. Właśnie po to działa art. 5b: pozwala on zachować ubezpieczenie rolnicze mimo objęcia innym ubezpieczeniem społecznym, jeżeli spełnione są ustawowe warunki, w tym limit przychodu.

Zgłoszenie umowy-zlecenia do KRUS a zachowanie ubezpieczenia

Rolnik powinien informować KRUS o okolicznościach mających wpływ na podleganie ubezpieczeniu oraz o zmianach tych okoliczności. Termin wynosi 14 dni. W praktyce podjęcie umowy-zlecenia należy więc zgłosić we właściwej jednostce KRUS, najlepiej wraz z kopią umowy lub informacją o przewidywanym wynagrodzeniu.

Nie warto zakładać, że skoro zleceniodawca zgłosił umowę do ZUS, to KRUS dowie się o wszystkim w sposób wystarczający i bez konsekwencji dla rolnika. Obowiązek informacyjny wobec KRUS obciąża rolnika, a nie zleceniodawcę.

Jakie dokumenty przekazać KRUS?

Do zgłoszenia warto dołączyć kopię umowy-zlecenia i aneksów, datę rozpoczęcia wykonywania umowy, zasady ustalania wynagrodzenia oraz przewidywaną miesięczną kwotę brutto. Przy wynagrodzeniu zmiennym pomocne są rachunki do umowy, miesięczne zestawienia wypłat albo zaświadczenia zleceniodawcy. KRUS może poprosić także o dokumenty z ZUS lub zagranicznej instytucji, jeżeli powstał inny tytuł do ubezpieczenia.

Należy zachować potwierdzenie złożenia zawiadomienia. Nowy aneks, premia, dodatkowa wypłata albo druga umowa mogą zmienić ocenę miesięcznego limitu, dlatego taką zmianę trzeba ponownie przeanalizować i — jeżeli wpływa na ubezpieczenie — zgłosić Kasie. Nie wszystkie dokumenty są wymagane w każdej sprawie, ale ich brak może wydłużyć postępowanie wyjaśniające.

Czy zlecenie wliczy się do 25 lat wymaganych do emerytury z KRUS?

Samo zlecenie nie jest okresem „ze zlecenia w KRUS”. Dla emerytury rolniczej znaczenie ma to, czy w czasie wykonywania zlecenia rolnik nadal podlega ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu w KRUS i czy składki KRUS są należne oraz opłacane.

Jeżeli rolnik spełnia warunki z art. 5b, nie przekracza limitu przychodu i pozostaje w pełnym ubezpieczeniu rolniczym, okres ten co do zasady pozostaje okresem podlegania ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu w KRUS. To może pomóc uzupełnić brakujące 1,5 roku do 25 lat ubezpieczenia rolniczego.

Jeżeli jednak przychód ze zlecenia przekroczy miesięczny limit albo umowa zostanie faktycznie ukształtowana jak stosunek pracy, KRUS może zakwestionować dalsze podleganie ubezpieczeniu rolniczemu. Wtedy okres objęcia wyłącznie ZUS nie zastąpi brakującego stażu KRUS potrzebnego do emerytury rolniczej.

Kiedy trzeba szczególnie uważać?

Największe ryzyko pojawia się wtedy, gdy wynagrodzenie ze zlecenia jest zmienne: prowizyjne, akordowe, zależne od liczby godzin albo wypłacane nieregularnie. Nawet jeśli średnia z kilku miesięcy wydaje się bezpieczna, dla KRUS istotne jest rozliczenie miesięczne.

Uważać trzeba także przy aneksach do umowy, premiach, dodatkowych wypłatach oraz kilku zleceniach wykonywanych równolegle. Każda taka zmiana może wpłynąć na ocenę, czy limit został przekroczony.

Osobno należy traktować uczniów i studentów do ukończenia 26 lat. Jeżeli z tytułu zlecenia nie podlegają obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym w ZUS, art. 5b dotyczący zbiegu ubezpieczeń nie będzie miał do nich zastosowania w taki sam sposób.

FAQ

Podsumowanie

Rolnik może wykonywać umowę-zlecenie i nadal pozostać w KRUS, ale tylko wtedy, gdy spełnia warunki ustawowe. Najważniejsze są: pełne ubezpieczenie rolnicze z mocy ustawy przed rozpoczęciem zlecenia, miesięczny przychód nieprzekraczający minimalnego wynagrodzenia oraz terminowe poinformowanie KRUS o zmianie sytuacji.

W 2026 r. bezpieczny limit przychodu wynosi 4806 zł brutto miesięcznie. Jeżeli zależy Panu na uzupełnieniu brakującego okresu do 25 lat ubezpieczenia w KRUS, trzeba pilnować nie tylko samej kwoty wynagrodzenia, lecz także rodzaju umowy, dat jej wykonywania, zgłoszeń i ewentualnych aneksów.

Źródła

• Art. 5b, art. 19 i art. 37 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników: ISAP Sejm.
• Art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych: ISAP Sejm.
• Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 11 września 2025 r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę oraz wysokości minimalnej stawki godzinowej w 2026 r.: Dziennik Ustaw ELI.
• Informacja KRUS „Umowy zlecenia oraz rada nadzorcza”: gov.pl/KRUS.
• Komunikat KRUS z 5 maja 2026 r. dla rolników zbliżających się do wieku emerytalnego: gov.pl/KRUS.