Uprawa konopi włóknistych – zgłoszenie, rejestr KOWR i kontrola

Od czego zacząć analizę uprawy konopi włóknistych?

Pierwszym krokiem nie jest sprawdzanie powierzchni działki ani składanie wniosku o pozwolenie na uprawę, lecz ustalenie, czy planowana roślina rzeczywiście spełnia ustawową definicję konopi włóknistych i czy cel produkcji mieści się w katalogu dopuszczonym przez ustawę o przeciwdziałaniu narkomanii.

Za konopie włókniste uważa się rośliny gatunku konopie siewne (Cannabis sativa L.), w których suma zawartości delta-9-tetrahydrokannabinolu oraz kwasu tetrahydrokannabinolowego w kwiatowych lub owocujących wierzchołkach roślin, z których nie usunięto żywicy, nie przekracza 0,3% w przeliczeniu na suchą masę. Ustawa przewiduje przy tym zaokrąglenie wyniku do jednego miejsca po przecinku.

Konopie włókniste mogą być uprawiane m.in. na potrzeby:

• włókiennicze, chemiczne, celulozowo-papiernicze, kosmetyczne, farmaceutyczne i energetyczne,
• nasiennictwa i działalności naukowo-badawczej,
• hodowli odmian, rekultywacji i remediacji gruntów,
• spożywcze, weterynaryjne, paszowe, pszczelarskie, nawozowe i izolacyjne,
• produkcji materiałów kompozytowych, budowlanych oraz naturalnych środków ochrony roślin.

W praktyce trzeba także wybrać odmianę dopuszczoną do uprawy. KOWR wskazuje odmiany znajdujące się we wspólnym katalogu odmian roślin rolniczych Unii Europejskiej albo w Krajowym Rejestrze prowadzonym przez COBORU.

Uprawa na potrzeby własne a produkcja na sprzedaż

Przepisy pozwalają prowadzić uprawę konopi włóknistych również na potrzeby własne, ale tylko w ustawowo wskazanych celach. Chodzi m.in. o cele spożywcze, paszowe, pszczelarskie, nawozowe, izolacyjne, produkcję materiałów kompozytowych i budowlanych, a także cele włókiennicze, energetyczne oraz rekultywację i remediację gruntów.

Powierzchnia uprawy prowadzonej na potrzeby własne nie może przekraczać 1 ha rocznie. Taki model oznacza wykorzystanie plonu we własnym gospodarstwie, a nie jego sprzedaż.

Inaczej należy traktować przetwarzanie we własnym zakresie konopi pochodzących z własnej uprawy. Rolnik może przykładowo zebrać konopie, samodzielnie je przetworzyć w dopuszczonym celu, a następnie sprzedawać uzyskany produkt. Sam fakt przetwarzania własnego plonu nie oznacza jeszcze, że uprawa jest prowadzona „na potrzeby własne” i podlega limitowi 1 ha.

Jeżeli działalność ma dotyczyć nie samej produkcji plonu, lecz obrotu materiałem roślinnym, trzeba odrębnie przeanalizować zasady dotyczące sprzedaży sadzonek przez rolnika. Wpis do rejestru producentów konopi włóknistych nie zastępuje innych obowiązków wynikających z przepisów o nasiennictwie lub obrocie materiałem roślinnym.

WZ, MPZP, zgłoszenie albo pozwolenie – co jest potrzebne do uprawy?

Od 2022 r. system zezwoleń na uprawę konopi włóknistych został zastąpiony rejestrem prowadzonym przez KOWR. Nie uzyskuje się więc corocznego zezwolenia gminy na konkretny areał plantacji. Podstawowym obowiązkiem producenta jest uzyskanie wpisu do rejestru konopi włóknistych.

Nie jest to również zwykłe „zgłoszenie” w tym znaczeniu, że samo wysłanie formularza pozwala rozpocząć siew. Art. 47a ustawy uzależnia prowadzenie działalności od uzyskania wpisu. Wniosek należy złożyć przed rozpoczęciem działalności oraz przed planowanym wysiewem, a z rozpoczęciem uprawy należy poczekać na dokonanie wpisu.

Właściwy dyrektor oddziału terenowego KOWR dokonuje wpisu w terminie 14 dni od wpływu wniosku spełniającego wymogi formalne i potwierdza wpis zaświadczeniem.

Czy miejscowy plan albo decyzja WZ mają znaczenie?

Przepisy dotyczące konopi włóknistych nie nakładają obowiązku uzyskania decyzji o warunkach zabudowy wyłącznie dlatego, że na gruncie rolnym ma zostać wysiana ta roślina. Sama typowa uprawa polowa jest czym innym niż realizacja inwestycji budowlanej.

Sytuacja zmienia się, gdy przedsięwzięcie obejmuje np. budowę magazynu, suszarni, hali do przetwarzania, obiektu gospodarczego lub zmianę sposobu zagospodarowania terenu. Wtedy trzeba osobno ocenić MPZP, możliwość uzyskania WZ, przepisy budowlane i ewentualnie ochronę gruntów rolnych. Więcej o tych zależnościach wyjaśnia artykuł dotyczący budynku gospodarczego na działce rolnej.

Podobnie założenie plantacji nie zwalnia z odrębnych regulacji dotyczących przygotowania gruntu. Jeżeli przed rozpoczęciem uprawy konieczne jest usunięcie drzew lub krzewów, trzeba sprawdzić zasady dotyczące wycinki drzew z działki.

Jak uzyskać wpis do rejestru konopi włóknistych?

Wniosek producenta składa się do dyrektora oddziału terenowego KOWR właściwego ze względu na miejsce zamieszkania albo siedzibę podmiotu zamierzającego prowadzić uprawę. Jeżeli działalność będzie prowadzona na obszarze właściwości więcej niż jednego oddziału, przepisy pozwalają złożyć jeden wniosek do jednego z właściwych dyrektorów.

Formularz udostępnia KOWR. Wniosek można złożyć m.in. bezpośrednio w oddziale terenowym, pocztą, przez e-Doręczenia, a w przypadku wniosku o wpis do rejestru również za pośrednictwem Platformy eRolnik.

Jakie dane podaje producent?

Wniosek obejmuje przede wszystkim:

• dane identyfikacyjne wnioskodawcy, w tym odpowiednio PESEL, NIP i REGON, jeżeli numery te zostały nadane,
• odmianę konopi włóknistych,
• planowaną powierzchnię uprawy dla poszczególnych odmian,
• województwo, powiat, gminę, obręb ewidencyjny oraz numery działek, na których znajdzie się uprawa,
• adres lub miejsce położenia pomieszczenia, w którym będą magazynowane konopie,
• cel lub potrzeby prowadzenia uprawy,
• informację, czy uprawa będzie prowadzona na potrzeby własne i czy plon będzie przetwarzany we własnym zakresie,
• wymagane ustawą oświadczenie dotyczące niekaralności i zgodności danych ze stanem rzeczywistym.

Jeżeli producent nie uprawia konopi na potrzeby własne i nie będzie przetwarzał we własnym zakresie plonu z własnej plantacji, we wniosku podaje również dane wpisanego do rejestru podmiotu skupującego, z którym zawarł umowę na dostarczanie konopi włóknistych.

Faktura i etykieta materiału siewnego

W zwykłym modelu produkcyjnym do wniosku należy dołączyć kopię faktury zakupu materiału siewnego kategorii elitarny albo kwalifikowany oraz kopię etykiety z opakowania materiału siewnego. KOWR wyjaśnia, że wystarczają kopie tych dokumentów, ale ich oryginały należy zachować na potrzeby ewentualnej kontroli.

Faktura powinna dokumentować zakup dokonany przez samego wnioskodawcę. Sam paragon nie zastępuje wymaganej przez ustawę kopii faktury. Przy kolejnym wysiewie nowego materiału siewnego i aktualizacji danych KOWR wymaga ponownego dołączenia dokumentów dotyczących tego materiału.

Od obowiązków dotyczących kwalifikowanego lub elitarnego materiału siewnego oraz części danych we wniosku przewidziano wyjątki dla upraw na potrzeby nasiennictwa, naukowo-badawcze oraz w celu hodowli odmian konopi włóknistych.

Ile kosztuje wpis?

Opłata skarbowa za czynności związane z wpisem producenta do rejestru konopi włóknistych wynosi 30 zł. Aktualizacja danych wpisanych do rejestru nie podlega ponownej opłacie skarbowej. Wykreślenie na wniosek producenta kosztuje 10 zł. Jeżeli sprawę prowadzi pełnomocnik, złożenie dokumentu pełnomocnictwa co do zasady wiąże się z opłatą skarbową 17 zł, o ile nie znajduje zastosowania ustawowe zwolnienie.

Zmiana areału, odmiany albo działek – kiedy aktualizować wpis?

Wpis do rejestru jest jednorazowy. Nie oznacza to jednak, że dane można pozostawić bez zmian przez kolejne sezony. Jeżeli zmieniają się informacje znajdujące się w rejestrze, producent składa wniosek o zmianę wpisu w terminie 14 dni od dnia wystąpienia zmiany.

Aktualizacji może wymagać m.in. zmiana:

• powierzchni uprawy,
• działek lub obrębów ewidencyjnych,
• odmiany konopi,
• celu uprawy,
• miejsca magazynowania,
• podmiotu skupującego, jeżeli jego dane powinny znajdować się w rejestrze,
• materiału siewnego wykorzystywanego w kolejnym wysiewie.

Szczególnie istotne jest prawidłowe określenie powierzchni plantacji. Jeżeli powierzchnia wpisana we wniosku różni się od rzeczywistej powierzchni stwierdzonej podczas kontroli o więcej niż 5%, ustawa przewiduje odpowiedzialność za wykroczenie i karę grzywny. Taka sama zasada dotyczy powierzchni zadeklarowanej jako uprawa na potrzeby własne.

Jeżeli producent kończy albo zawiesza działalność i nie przechowuje już konopi włóknistych w pomieszczeniach, powinien poinformować o tym KOWR na piśmie w terminie 30 dni. Gdy natomiast w danym sezonie nie prowadzi uprawy, ale nadal przechowuje plon z poprzedniego roku, KOWR wskazuje, że właściwym działaniem jest aktualizacja wpisu i wyzerowanie danych dotyczących bieżącej powierzchni uprawy, a nie zgłoszenie zakończenia działalności.

Kontrola KOWR i odpowiedzialność producenta

Dyrektor oddziału terenowego KOWR kontroluje producentów w zakresie zgodności danych znajdujących się w rejestrze ze stanem faktycznym. Ustawa wymaga, aby w danym roku zbiorów czynności kontrolne obejmowały co najmniej 10% producentów konopi włóknistych.

Kontrola może więc dotyczyć przede wszystkim rzeczywistej lokalizacji i powierzchni plantacji, uprawianej odmiany, zadeklarowanego celu, materiału siewnego, dokumentacji oraz danych dotyczących przechowywania i dalszego zagospodarowania plonu.

Jeżeli kontrola wykaże niezgodność danych z rejestru ze stanem rzeczywistym, właściwy dyrektor może dokonać z urzędu odpowiedniej zmiany wpisu. Jeśli producent uniemożliwia lub utrudnia kontrolę albo powstanie podejrzenie, że uprawiane lub przechowywane rośliny mogą być konopiami innymi niż włókniste, KOWR powiadamia Policję.

Kary pieniężne i grzywna

Przepisy rozróżniają administracyjne kary pieniężne od odpowiedzialności za wykroczenie. W szczególności:

• uniemożliwienie KOWR przeprowadzenia kontroli uprawy może skutkować karą pieniężną 10 000 zł,
• podanie we wniosku niepełnych lub niezgodnych ze stanem faktycznym informacji objętych art. 52c ustawy, nieprzekazanie wymaganych podczas kontroli dokumentów albo inne utrudnianie kontroli może skutkować karą 2000 zł,
• brak aktualizacji danych w terminie 14 dni albo niewykonanie obowiązków związanych z zakończeniem lub zawieszeniem działalności może skutkować karą 1000 zł,
• uprawa konopi włóknistych wbrew przepisom ustawy albo różnica powierzchni przekraczająca 5% może stanowić wykroczenie zagrożone grzywną.

Kiedy KOWR może nakazać zniszczenie plantacji?

Najdalej idący skutek przewiduje art. 51a ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii. Po przeprowadzeniu kontroli KOWR wydaje decyzję nakazującą zniszczenie uprawy i uzyskanego z niej plonu, jeżeli stwierdzi, że uprawa jest prowadzona:

• w celu niezgodnym z katalogiem określonym w art. 45 ustawy,
• bez wymaganego wpisu do rejestru,
• bez wykorzystania wymaganego materiału siewnego kategorii elitarnej albo kwalifikowanej, chyba że zastosowanie ma ustawowy wyjątek dotyczący nasiennictwa, badań naukowych lub hodowli odmian.

Zniszczenie odbywa się na koszt prowadzącego uprawę, pod nadzorem osoby upoważnionej przez KOWR. Ustawa nakazuje nadać takiej decyzji rygor natychmiastowej wykonalności, dlatego rozpoczęcie siewu przed uzyskaniem wpisu wiąże się ze znacznie większym ryzykiem niż samo późniejsze uzupełnienie dokumentacji.

Dokumenty, właściwy urząd i możliwość odwołania

Dla producenta najważniejszym organem jest właściwy dyrektor oddziału terenowego KOWR. To on dokonuje wpisu, aktualizuje rejestr, prowadzi kontrole, może odmówić dokonania wpisu oraz wydaje decyzje dotyczące sankcji administracyjnych i – w ustawowo określonych przypadkach – zniszczenia uprawy.

Przed rozpoczęciem plantacji dobrze jest przechowywać w jednym miejscu co najmniej:

• kopię złożonego wniosku i późniejszych aktualizacji,
• zaświadczenie o wpisie do rejestru,
• faktury zakupu materiału siewnego,
• oryginały etykiet z opakowań materiału siewnego,
• umowę z podmiotem skupującym, jeżeli jest wymagana dla danego modelu działalności,
• dokumentację pozwalającą wykazać numery działek, powierzchnię i lokalizację plantacji,
• dokumenty związane z przechowywaniem, przetwarzaniem lub zagospodarowaniem plonu, jeżeli mogą mieć znaczenie dla wykazania celu uprawy.

Jeżeli producent spełnia wymagania ustawowe i składa prawidłowy wniosek, KOWR dokonuje wpisu i wydaje zaświadczenie. Odmowa wpisu następuje w drodze decyzji administracyjnej. Od decyzji dyrektora oddziału terenowego KOWR co do zasady przysługuje odwołanie do Dyrektora Generalnego KOWR, składane za pośrednictwem organu, który wydał decyzję, w terminie 14 dni od jej doręczenia.

Także przy innych decyzjach administracyjnych trzeba zawsze przeczytać pouczenie zawarte w konkretnym rozstrzygnięciu. Ma to szczególne znaczenie przy nakazie zniszczenia uprawy, ponieważ ustawodawca przewidział dla niego rygor natychmiastowej wykonalności.

Najczęstsze pytania o uprawę konopi włóknistych

Czy niewielka plantacja przy domu również wymaga wpisu do KOWR?

Tak. Ustawa nie przewiduje ogólnego zwolnienia z wpisu z powodu małej powierzchni plantacji. Nawet uprawa na potrzeby własne do 1 ha wymaga spełnienia warunków przewidzianych dla producenta konopi włóknistych.

Czy trzeba co roku ponownie wpisywać się do rejestru?

Nie. Wpis producenta ma charakter jednorazowy. Trzeba natomiast aktualizować dane znajdujące się w rejestrze, jeżeli zmieniają się np. odmiana, areał, działki, cel uprawy albo dokumenty związane z nowym materiałem siewnym.

Czy można wysiać nasiona zaraz po wysłaniu wniosku?

Nie należy rozpoczynać uprawy przed uzyskaniem wpisu. Samo złożenie formularza nie spełnia jeszcze warunku wynikającego z art. 47a ustawy. Prawidłowo złożony, kompletny wniosek powinien zostać rozpatrzony w terminie 14 dni od jego wpływu do właściwego dyrektora oddziału.

Czy do wpisu wystarczy paragon za nasiona?

Nie. Ustawa wymaga kopii faktury zakupu odpowiedniego materiału siewnego oraz kopii etykiety z jego opakowania, chyba że chodzi o jeden z przypadków objętych szczególnym wyjątkiem, np. określoną działalność nasienną lub naukowo-badawczą.

Czy można uprawiać konopie na działkach położonych w dwóch województwach?

Tak. Jeżeli działalność jest prowadzona na obszarze właściwości więcej niż jednego dyrektora oddziału terenowego KOWR, przepisy pozwalają złożyć jeden wniosek do jednego z tych dyrektorów. We wniosku trzeba jednak prawidłowo wykazać wszystkie plantacje i działki.

Czy przekroczenie 0,3% THC automatycznie oznacza przestępstwo?

Ustawowa kwalifikacja zależy od rzeczywistej zawartości określonych kannabinoidów, sposobu ustalenia tej wartości i całokształtu okoliczności. Jeżeli pojawi się podejrzenie, że rośliny nie są konopiami włóknistymi, KOWR może zawiadomić Policję. Taka sytuacja wymaga odrębnej analizy i nie należy utożsamiać jej ze zwykłym błędem w danych rejestracyjnych.

Źródła

• ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii, w szczególności art. 4 pkt 5, art. 45, art. 47a–47g, art. 51a, art. 52b–52e i art. 65,
• ustawa z dnia 16 listopada 2006 r. o opłacie skarbowej,
• Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa – aktualne informacje i formularze dotyczące monitorowania rynku konopi włóknistych, w tym zasady wpisu, aktualizacji, opłat i kontroli,
• Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa – „Najczęściej zadawane pytania” dotyczące producentów i podmiotów skupujących konopie włókniste.