Przedawnienie składek KRUS – za ile lat Kasa może żądać zapłaty?

Najczęstszy błąd polega na przyjęciu, że każda należność starsza niż 5 lat jest automatycznie przedawniona. Prawidłowa analiza wymaga ustalenia, kiedy konkretna składka stała się wymagalna, czy w międzyczasie KRUS podjął czynność egzekucyjną, czy wydano decyzję o ratach albo odroczeniu oraz czy należność została zabezpieczona hipoteką.

Trzeba też odróżnić ustalenie, że dana osoba podlegała ubezpieczeniu rolniczemu w określonym okresie, od możliwości skutecznego dochodzenia składek za ten okres. Decyzja może dotyczyć dawnego okresu ubezpieczenia, ale należności pieniężne należy ocenić osobno pod kątem przedawnienia.

Kiedy rolnik lub domownik podlega KRUS?

Ubezpieczeniu społecznemu rolników z mocy ustawy podlega zasadniczo rolnik prowadzący działalność rolniczą w gospodarstwie obejmującym ponad 1 ha przeliczeniowy użytków rolnych albo dział specjalny produkcji rolnej. Ubezpieczeniem może być objęty także domownik, czyli osoba bliska rolnikowi, która ukończyła 16 lat, pozostaje z nim we wspólnym gospodarstwie domowym albo mieszka na terenie gospodarstwa lub w bliskim sąsiedztwie, stale pracuje w gospodarstwie i nie jest zatrudniona przez rolnika na podstawie umowy o pracę.

Co do zasady obowiązkowe ubezpieczenie w KRUS nie obejmuje osoby podlegającej innemu obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu, mającej ustalone prawo do emerytury lub renty albo do wskazanych świadczeń z ubezpieczeń społecznych. Ustawa przewiduje jednak wyjątki, między innymi dla części rolników prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą, wykonujących określone umowy cywilnoprawne lub objętych innym ubezpieczeniem z niektórych szczególnych tytułów.

Małżonek rolnika jest na gruncie ustawy traktowany podobnie jak rolnik, jeżeli pracuje w gospodarstwie rolnym albo w gospodarstwie domowym bezpośrednio związanym z tym gospodarstwem. W praktyce o obowiązku ubezpieczenia nie rozstrzyga sam ślub ani sam meldunek, lecz rzeczywisty sposób funkcjonowania i pracy. Szerzej opisujemy ten problem w materiale dotyczącym składek KRUS dla żony rolnika.

Obowiązek opłacania składki powstaje od dnia powstania ubezpieczenia i ustaje z dniem jego ustania. Składki za wszystkie osoby ubezpieczone w gospodarstwie opłaca rolnik. Jeżeli działalność rolnicza jest prowadzona na rachunek kilku osób, odpowiedzialność za składki może mieć charakter solidarny.

Co trzeba zgłosić i w jakim terminie?

Rolnik ma obowiązek, bez czekania na wezwanie, w ciągu 14 dni zgłosić Kasie osoby podlegające ubezpieczeniu w jego gospodarstwie. W tym samym terminie powinien poinformować KRUS o okolicznościach wpływających na podleganie ubezpieczeniu oraz o zmianach tych okoliczności.

Do zdarzeń wymagających szybkiego zgłoszenia należą w szczególności:

• nabycie lub utrata gospodarstwa albo zmiana powierzchni użytków rolnych;
• rozpoczęcie lub zakończenie stałej pracy domownika w gospodarstwie;
• podjęcie zatrudnienia, służby, umowy zlecenia albo innej aktywności mogącej powodować objęcie ubezpieczeniem w ZUS;
• rozpoczęcie, wznowienie, zawieszenie lub zakończenie pozarolniczej działalności gospodarczej;
• uzyskanie prawa do emerytury, renty, zasiłku chorobowego lub świadczenia rehabilitacyjnego mającego znaczenie dla ubezpieczenia;
• zmiana sytuacji małżonka lub domownika, jeżeli wpływa na obowiązek ubezpieczenia w KRUS.

Składki za rolnika i domowników są co do zasady opłacane kwartalnie. Ustawowe terminy przedstawiają się następująco:

Jeżeli ostatni dzień terminu przypada na sobotę lub dzień ustawowo wolny od pracy, termin przesuwa się zgodnie z zasadami wynikającymi z Ordynacji podatkowej. Jeżeli decyzja określająca wysokość zobowiązania została doręczona zbyt późno, ustawa może przewidywać 14-dniowy termin płatności liczony od dnia jej doręczenia. Dlatego przy sporze o przedawnienie należy sprawdzić nie tylko kwartał, lecz także dokładną datę wymagalności wskazaną w dokumentach KRUS.

Skutki błędu, zaległości albo zbiegu z ZUS

Nieopłacenie obowiązkowej składki w terminie powoduje powstanie zaległości oraz naliczanie odsetek za zwłokę. KRUS może wysłać zawiadomienie o zadłużeniu, następnie upomnienie, a w razie braku zapłaty skierować należność do egzekucji administracyjnej. Inaczej może wyglądać sytuacja osoby ubezpieczonej na wniosek, ponieważ brak terminowej zapłaty składki może prowadzić do ustania takiego ubezpieczenia od pierwszego dnia okresu, za który składka nie została zapłacona.

Podstawowy termin przedawnienia wynosi 5 lat

Zgodnie z art. 41b ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Oznacza to, że termin trzeba ustalać osobno dla każdej składki lub każdego kwartału. Nie należy liczyć go wyłącznie od dnia wydania decyzji o zadłużeniu ani od dnia otrzymania wezwania do zapłaty.

Przykładowo, jeżeli składka za II kwartał 2021 r. była wymagalna 30 kwietnia 2021 r. i przez kolejne lata nie wystąpiło żadne zdarzenie wpływające na bieg terminu, pięcioletni okres upłynął 30 kwietnia 2026 r. W rzeczywistej sprawie trzeba jednak sprawdzić, czy termin płatności nie został ustalony inaczej oraz czy nie doszło do zawieszenia lub przerwania przedawnienia.

Co może wydłużyć możliwość dochodzenia składek?

Bieg przedawnienia nie zawsze biegnie nieprzerwanie. Ustawa przewiduje między innymi następujące sytuacje:

• wydanie decyzji o odroczeniu terminu płatności albo rozłożeniu należności na raty zawiesza bieg terminu na okres wskazany w ustawie;
• pierwsza czynność zmierzająca do wyegzekwowania należności, o której dłużnik został zawiadomiony, zawiesza bieg przedawnienia do zakończenia postępowania egzekucyjnego;
• ogłoszenie upadłości przerywa bieg terminu, który po zakończeniu albo umorzeniu postępowania zaczyna biec na nowo;
• oczekiwanie na rozstrzygnięcie zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd oraz śmierć dłużnika mogą powodować ustawowe zawieszenie terminu;
• należności zabezpieczone hipoteką nie podlegają zwykłej regule przedawnienia w pełnym zakresie i po upływie terminu mogą być egzekwowane z przedmiotu hipoteki.

Nie każde pismo z KRUS automatycznie zatrzymuje bieg przedawnienia. Trzeba ustalić, jaki charakter miała dana czynność, kiedy została podjęta, czy rzeczywiście zmierzała do egzekucji oraz czy płatnik został o niej zawiadomiony. W sprawie obejmującej wiele lat najlepiej przygotować chronologiczną tabelę wszystkich składek, decyzji, upomnień, tytułów wykonawczych, postępowań egzekucyjnych i ulg w spłacie.

Jeżeli KRUS naliczył należności za dawny okres, przydatne może być porównanie rozliczenia z materiałem dotyczącym zaległych składek KRUS. Przy bardzo starych należnościach należy dodatkowo sprawdzić przepisy przejściowe obowiązujące w okresie powstania długu.

Zbieg KRUS i ZUS

Podjęcie zatrudnienia lub innej aktywności powodującej obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe w ZUS może prowadzić do ustania ubezpieczenia rolniczego. Nie jest to jednak zasada bez wyjątków. Ustawa przewiduje szczególne warunki dalszego pozostawania w KRUS między innymi dla części osób prowadzących działalność gospodarczą albo wykonujących umowę zlecenia z przychodem mieszczącym się w ustawowym limicie.

Brak zgłoszenia zbiegu może po latach doprowadzić do decyzji korygującej okresy podlegania ubezpieczeniu. Skutkiem może być zarówno powstanie zaległości, jak i nadpłata składek zapłaconych w niewłaściwym systemie. Kwestii ponownego objęcia ubezpieczeniem po ustaniu tytułu w ZUS nie rozwijamy tutaj szeroko; opisuje ją osobny artykuł o powrocie do KRUS po ZUS.

Dokumenty, decyzja KRUS i odwołanie

Prezes KRUS wydaje decyzje między innymi w sprawach podlegania ubezpieczeniu, ustania ubezpieczenia oraz wysokości należności z tytułu składek. Decyzja powinna wskazywać podstawę prawną, okres objęty rozstrzygnięciem, sposób wyliczenia zadłużenia oraz pouczenie o prawie i terminie wniesienia odwołania.

Przed podjęciem decyzji o zapłacie lub odwołaniu warto wystąpić do KRUS o szczegółowe rozliczenie konta płatnika. Zestawienie powinno pozwolić przypisać każdą kwotę do konkretnego okresu oraz ustalić datę wymagalności, naliczone odsetki, zaliczone wpłaty i czynności wpływające na przedawnienie.

Jak odwołać się od decyzji KRUS?

Odwołanie od decyzji KRUS wnosi się co do zasady w terminie miesiąca od dnia jej doręczenia. Pismo kieruje się do właściwego sądu pracy i ubezpieczeń społecznych, ale składa za pośrednictwem jednostki KRUS, która wydała decyzję. Należy dokładnie zastosować się do pouczenia zamieszczonego w decyzji.

W odwołaniu warto wskazać:

• oznaczenie zaskarżonej decyzji oraz zakres, w jakim jest kwestionowana;
• żądanie, na przykład zmianę decyzji przez ustalenie, że określone należności uległy przedawnieniu albo że dana osoba nie podlegała ubezpieczeniu w spornym okresie;
• zarzuty dotyczące błędnej daty wymagalności, nieuwzględnienia wpłat, braku podstaw do zawieszenia terminu albo błędnego ustalenia zbiegu z ZUS;
• krótkie uzasadnienie oparte na chronologii zdarzeń i konkretnych dokumentach;
• wnioski dowodowe, w szczególności o dołączenie akt ubezpieczeniowych i egzekucyjnych KRUS.

Wniesienie odwołania od decyzji ustalającej podleganie ubezpieczeniu i obowiązek opłacania składek nie wstrzymuje jej wykonania. Jeżeli dalsza egzekucja może spowodować poważne skutki finansowe, należy rozważyć równoległe podjęcie działań dotyczących sposobu spłaty lub ochrony przed wykonaniem decyzji, odpowiednio do stanu sprawy.

Gdy z rozliczenia wynika, że składki zostały opłacone nienależnie lub w zbyt wysokiej wysokości, należy ustalić sposób ich zaliczenia i możliwość odzyskania środków. Osobno omawiamy zwrot nadpłaty składek KRUS. Ustawa przewiduje pięcioletnie ograniczenie zwrotu nadpłaconych lub nienależnie opłaconych składek, dlatego także w takiej sprawie nie należy zwlekać.

FAQ

Po ilu latach przedawniają się składki KRUS?

Co do zasady po 5 latach od dnia, w którym dana składka stała się wymagalna. Termin liczy się osobno dla każdej należności i trzeba uwzględnić zdarzenia powodujące jego zawieszenie lub przerwanie.

Czy KRUS może naliczyć składki za okres starszy niż 5 lat?

KRUS może wydać decyzję dotyczącą podlegania ubezpieczeniu za dawny okres, ale możliwość skutecznego dochodzenia konkretnych składek zależy od ich wymagalności, przedawnienia i ewentualnych okresów zawieszenia. Nie można więc ocenić sprawy wyłącznie na podstawie dat objętych decyzją.

Czy wezwanie do zapłaty przerywa przedawnienie?

Nie każde wezwanie ma taki skutek. Ustawa wiąże zawieszenie między innymi z pierwszą czynnością zmierzającą do wyegzekwowania należności, o której dłużnik został zawiadomiony. Trzeba sprawdzić charakter pisma i etap postępowania.

Czy rozłożenie zaległości KRUS na raty wpływa na przedawnienie?

Tak. Decyzja o rozłożeniu należności na raty albo odroczeniu płatności wpływa na bieg terminu w sposób określony w art. 41b ustawy. Do obliczeń potrzebne są daty wydania i wygaśnięcia decyzji oraz terminy rat.

Czy przedawnienie obejmuje również odsetki?

Należności z tytułu składek obejmują składki, należne od nich odsetki i koszty upomnienia. Rozliczenie powinno więc pokazywać, jak KRUS potraktował wszystkie składniki zadłużenia i za jakie okresy je naliczył.

Ile mam czasu na odwołanie od decyzji KRUS?

Zasadniczo miesiąc od dnia doręczenia decyzji. Odwołanie składa się za pośrednictwem jednostki KRUS, która wydała decyzję, do sądu wskazanego w pouczeniu.

Czy odwołanie zatrzymuje egzekucję składek?

Nie automatycznie. Ustawa wyraźnie stanowi, że odwołanie od decyzji ustalającej podleganie ubezpieczeniu i obowiązek opłacania należności składkowych nie wstrzymuje wykonania decyzji.

Czy KRUS musi sam uwzględnić przedawnienie?

Organ powinien stosować obowiązujące przepisy, ale w praktyce w odwołaniu warto wyraźnie wskazać zarzut przedawnienia, wymienić sporne kwartały i przedstawić własne obliczenie. Ułatwia to sądowi i KRUS ocenę konkretnego zakresu sporu.

Podsumowanie

Podstawowy termin przedawnienia składek KRUS wynosi 5 lat od ich wymagalności, lecz wynik obliczeń może zmienić decyzja ratalna, odroczenie, egzekucja, upadłość, hipoteka lub inne zdarzenie przewidziane w ustawie. Po otrzymaniu decyzji należy rozliczyć każdy kwartał osobno, zebrać dokumenty dotyczące wpłat i czynności KRUS oraz niezwłocznie sprawdzić miesięczny termin odwołania. W sprawach obejmujących wiele lat najbezpieczniej oprzeć zarzuty na dokładnej chronologii, a nie na samym stwierdzeniu, że należność jest stara.

Źródła

• Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, w szczególności art. 3–7, art. 16, art. 36–41b.
• Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, w szczególności art. 477⁹ i art. 477¹⁰.
• Oficjalne informacje Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego dotyczące terminów opłacania składek, dochodzenia należności oraz ulg w spłacie.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.