Zaległości w KRUS – raty, odsetki i umorzenie składek

Zawiadomienie o zaległych składkach nie oznacza, że rolnik musi natychmiast zapłacić całą wskazaną kwotę bez możliwości obrony. W pierwszej kolejności trzeba ustalić, czy KRUS prawidłowo określił okres ubezpieczenia, osobę zobowiązaną do zapłaty oraz wysokość składek i odsetek. Dopiero gdy sam dług nie budzi wątpliwości, należy wybrać odpowiednią formę ulgi.

Przejściowe problemy finansowe najczęściej uzasadniają wniosek o raty albo odroczenie płatności. Umorzenie składek jest rozwiązaniem dalej idącym i wymaga wykazania szczególnie trudnej sytuacji. Samo złożenie wniosku nie gwarantuje pozytywnej decyzji, dlatego istotne są konkretne dokumenty, realna propozycja spłaty oraz prawidłowo opisane przyczyny zadłużenia.

Kiedy rolnik lub domownik podlega KRUS?

Obowiązkowe ubezpieczenie społeczne rolników obejmuje zasadniczo rolnika prowadzącego działalność rolniczą w gospodarstwie o powierzchni przekraczającej 1 ha przeliczeniowy użytków rolnych albo prowadzącego dział specjalny produkcji rolnej. Na podobnych zasadach ubezpieczeniu podlega domownik takiego rolnika, jeżeli spełnia warunki określone w ustawie.

Domownikiem nie jest każda osoba zameldowana w gospodarstwie. Musi to być osoba bliska rolnikowi, która ukończyła 16 lat, pozostaje z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, mieszka na terenie gospodarstwa albo w bliskim sąsiedztwie, stale pracuje w gospodarstwie i nie jest związana z rolnikiem umową o pracę.

Obowiązkowe ubezpieczenie w KRUS co do zasady nie obejmuje rolnika lub domownika, który podlega obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z innego tytułu, na przykład jako pracownik, albo ma ustalone prawo do określonego świadczenia emerytalnego lub rentowego. Istnieją jednak wyjątki, między innymi dotyczące kontynuowania KRUS przez osobę rozpoczynającą pozarolniczą działalność gospodarczą po co najmniej trzech latach nieprzerwanego ubezpieczenia rolniczego.

O tym, czy dana osoba podlegała KRUS, decydują rzeczywiste okoliczności w konkretnym okresie, a nie tylko przekonanie rolnika albo fakt opłacania składek. Jeżeli KRUS po kilku latach uzyska informację o nabyciu gospodarstwa, rozpoczęciu pracy domownika albo innym zdarzeniu, może wydać decyzję obejmującą ubezpieczeniem wcześniejszy okres i naliczyć składki za ten czas.

Obowiązek opłacania składek za rolnika, jego małżonka i domowników spoczywa na rolniku. Gdy działalność rolnicza jest prowadzona na rachunek kilku osób, mogą one odpowiadać za składki solidarnie. Oznacza to, że KRUS może dochodzić całej należności od każdej z osób objętych solidarnym obowiązkiem.

Co trzeba zgłosić i w jakim terminie?

Rolnik ma obowiązek zgłaszać do KRUS osoby podlegające ubezpieczeniu w jego gospodarstwie oraz informować o wszystkich okolicznościach wpływających na podleganie ubezpieczeniu. Termin wynosi 14 dni i jest liczony od wystąpienia zdarzenia, które powinno zostać zgłoszone.

Zgłoszenia wymagają w szczególności:

• nabycie, objęcie lub wydzierżawienie gospodarstwa rolnego;
• rozpoczęcie albo zakończenie stałej pracy domownika w gospodarstwie;
• podjęcie pracy na podstawie umowy powodującej obowiązkowe ubezpieczenia w ZUS;
• rozpoczęcie, zawieszenie, wznowienie albo zakończenie działalności gospodarczej;
• uzyskanie prawa do emerytury, renty, zasiłku chorobowego lub świadczenia rehabilitacyjnego z innego systemu;
• wyjazd za granicę połączony z podjęciem pracy lub działalności podlegającej zagranicznym ubezpieczeniom społecznym;
• sprzedaż, darowizna, podział lub wydzierżawienie gruntów mające wpływ na powierzchnię gospodarstwa;
• zaprzestanie prowadzenia działalności rolniczej albo stałej pracy w gospodarstwie.

Rolnik rozpoczynający pozarolniczą działalność gospodarczą, który chce nadal podlegać KRUS na podstawie art. 5a ustawy, powinien złożyć oświadczenie o kontynuowaniu ubezpieczenia w terminie 14 dni od rozpoczęcia działalności. Musi również spełniać pozostałe ustawowe warunki, między innymi nadal prowadzić działalność rolniczą i nie pozostawać w stosunku pracy.

Osoba kontynuująca KRUS przy działalności gospodarczej ma ponadto obowiązek corocznego przedstawiania do 31 maja zaświadczenia albo oświadczenia dotyczącego podatku dochodowego z działalności za poprzedni rok. Przekroczenie ogłaszanej na dany rok kwoty granicznej albo niedochowanie terminu może skutkować ustaniem ubezpieczenia rolniczego. Przywrócenie określonych terminów jest możliwe, jeżeli zainteresowany udowodni, że uchybienie nastąpiło wskutek zdarzenia losowego.

Jeżeli zmiana nie została zgłoszona, KRUS może wydać decyzję ze skutkiem dotyczącym wcześniejszego okresu. W zależności od okoliczności może to spowodować zarówno naliczenie zaległych składek, jak i stwierdzenie, że ubezpieczenie rolnicze ustało wcześniej. W razie nieprawidłowego wyłączenia z ubezpieczenia znaczenie może mieć procedura dotycząca powrotu do KRUS po ZUS.

Skutki błędu, zaległości albo zbiegu z ZUS

Składki na ubezpieczenie społeczne rolników są naliczane miesięcznie, ale zasadniczo opłaca się je kwartalnie. Terminy przypadają 31 stycznia, 30 kwietnia, 31 lipca i 31 października. Jeżeli termin przypada w sobotę albo dzień ustawowo wolny od pracy, płatność może zostać dokonana w następnym dniu roboczym.

Jeżeli decyzja określająca wysokość składek została doręczona później niż 14 dni przed zwykłym terminem płatności, termin zapłaty wynosi 14 dni od doręczenia decyzji. Ma to szczególne znaczenie przy składkach naliczanych za wcześniejsze okresy.

Jak powstają odsetki od zaległych składek?

Od składek nieopłaconych w terminie KRUS nalicza odsetki za zwłokę według zasad przewidzianych w Ordynacji podatkowej. Odsetki biegną zasadniczo od dnia następującego po terminie płatności do dnia zapłaty. Ustawa przewiduje jednak sytuacje, w których odsetek się nie nalicza, między innymi gdy ich wysokość nie przekracza ustawowego minimum albo zaległość powstała wskutek błędnej informacji przekazanej przez KRUS.

Wpłata dokonana po terminie nie zawsze zamyka sprawę. Jeżeli nie wystarcza na całą należność, KRUS rozlicza ją według obowiązujących zasad, uwzględniając składki, odsetki i koszty. Dlatego przed dokonaniem większej wpłaty warto uzyskać aktualne zestawienie zadłużenia z podziałem na okresy i rodzaje należności.

Jeżeli KRUS stwierdził podleganie ubezpieczeniu za dawny okres, możliwe jest naliczenie składek KRUS wstecz. Nie oznacza to jednak, że każda decyzja obejmująca wcześniejsze lata jest prawidłowa. Trzeba sprawdzić między innymi datę powstania obowiązku, zbieg z innym ubezpieczeniem, bieg przedawnienia oraz zdarzenia, które mogły zawiesić jego termin.

Raty, odroczenie czy umorzenie?

Rodzaj wniosku powinien odpowiadać rzeczywistej sytuacji finansowej dłużnika. Wniosek o umorzenie nie zawsze jest najlepszym rozwiązaniem. Jeżeli gospodarstwo przynosi dochód i pozwala na stopniową spłatę, bardziej realne może być uzyskanie rat.

Według aktualnych informacji KRUS minimalna rata wynosi 200 zł, a odroczenie bieżących składek lub rat może zostać udzielone maksymalnie na dwa kwartały. Są to reguły stosowane przy rozpatrywaniu wniosków, dlatego proponowany harmonogram powinien być możliwy do wykonania i odpowiadać dochodom gospodarstwa.

Po przyznaniu rat KRUS nie nalicza dalszych odsetek od należności objętej układem, począwszy od dnia następującego po wpływie wniosku. Jeżeli jednak dłużnik nie zapłaci odroczonej składki albo ustalonej raty w terminie, niezapłacona kwota staje się wymagalna wraz z odsetkami liczonymi od pierwotnego ustawowego terminu płatności. Jedno uchybienie może więc podważyć ekonomiczny sens całego układu.

Umorzenie ma charakter uznaniowy. Nawet bardzo trudna sytuacja nie daje automatycznego prawa do pozytywnej decyzji, ale KRUS musi zebrać materiał dowodowy, ocenić możliwości płatnicze zainteresowanego oraz logicznie uzasadnić rozstrzygnięcie. Umorzenie składek powoduje także umorzenie odpowiadającej im części odsetek oraz należnych KRUS kosztów upomnienia.

Zbieg KRUS z ZUS albo ubezpieczeniem zagranicznym

Najwięcej sporów powstaje wtedy, gdy rolnik lub domownik był jednocześnie zgłoszony w KRUS i wykonywał pracę, umowę albo działalność powodującą obowiązek ubezpieczenia w ZUS. Sam fakt, że składki były przez pewien czas przyjmowane przez KRUS, nie przesądza jeszcze o prawidłowym podleganiu temu ubezpieczeniu.

W takiej sprawie trzeba ustalić rodzaj umowy, datę rozpoczęcia pracy, zakres obowiązkowych ubezpieczeń, wysokość wynagrodzenia, okresy pobierania świadczeń oraz ewentualne warunki kontynuowania KRUS przy działalności gospodarczej. Niekiedy spór prowadzi do wyłączenia z KRUS, a w innych przypadkach do naliczenia składek rolniczych za okres, który wcześniej nie był rozliczony.

Podobnie należy przeanalizować zaległe składki KRUS po wyjeździe za granicę. Kluczowe jest ustalenie, czy dana osoba wykonywała za granicą pracę objętą miejscowym systemem zabezpieczenia społecznego i czy KRUS został o tym poinformowany. Sam wyjazd turystyczny albo czasowe przebywanie poza Polską nie powoduje automatycznie ustania ubezpieczenia rolniczego.

Egzekucja zaległości przez KRUS

Jeżeli dłużnik nie spłaca zadłużenia i nie uzyska ulgi, KRUS może potrącać należności z wypłacanych świadczeń, skierować tytuł wykonawczy do urzędu skarbowego oraz zabezpieczyć zadłużenie hipoteką przymusową na nieruchomości. Przed egzekucją Kasa zazwyczaj przesyła zawiadomienie o zadłużeniu i upomnienie zawierające wezwanie do zapłaty.

Postępowanie egzekucyjne zwiększa dług o koszty i opłaty. Nie należy zatem ignorować upomnienia nawet wtedy, gdy rolnik nie jest w stanie zapłacić całej kwoty. Na tym etapie nadal można zwrócić się do KRUS o ulgę, ale trzeba uwzględnić, że część kosztów mogła już powstać.

Należności składkowe co do zasady przedawniają się po pięciu latach od dnia ich wymagalności, jednak bieg przedawnienia może zostać zawieszony, między innymi na czas obowiązywania decyzji o ratach albo odroczeniu oraz w związku z czynnościami egzekucyjnymi. Szczególne zasady dotyczą należności zabezpieczonych hipoteką. Sam upływ kilku lat nie jest więc wystarczający do stwierdzenia, że zadłużenie wygasło.

Jeżeli na koncie występuje nadpłata, KRUS zalicza ją w pierwszej kolejności na zaległe lub bieżące składki. Zasady dotyczące zwrotu nadpłaty składek KRUS są odrębnym zagadnieniem i mają zastosowanie przede wszystkim wtedy, gdy płatnik nie posiada zadłużenia, na które nadpłata mogłaby zostać zaliczona.

Dokumenty, decyzja KRUS i odwołanie

Jak napisać wniosek o raty albo umorzenie?

Wniosek należy skierować do właściwej jednostki organizacyjnej KRUS prowadzącej konto płatnika. Można go złożyć osobiście, przesłać pocztą albo elektronicznie przez ePUAP. W piśmie trzeba jednoznacznie wskazać, o jaką formę pomocy chodzi.

Wniosek powinien zawierać:

• dane rolnika i numer identyfikacyjny używany przez KRUS;
• oznaczenie okresów i należności objętych wnioskiem;
• żądanie rozłożenia na raty, odroczenia albo umorzenia określonych należności;
• proponowaną liczbę i wysokość rat albo termin odroczenia;
• opis przyczyn powstania zaległości;
• informacje o dochodach wszystkich członków gospodarstwa domowego;
• wykaz stałych wydatków, zobowiązań, kredytów i kosztów prowadzenia gospodarstwa;
• informacje o posiadanym majątku oraz możliwościach uzyskania środków;
• opis zdarzeń losowych, zdrowotnych albo rodzinnych wpływających na wypłacalność;
• podpis wnioskodawcy oraz wykaz załączników.

Uzasadnienie nie powinno ograniczać się do stwierdzenia, że sytuacja jest trudna. Trzeba przedstawić liczby: miesięczne dochody, koszty leczenia, raty kredytów, wydatki na energię, nawozy, pasze, paliwo, materiał siewny oraz utrzymanie rodziny. W przypadku rat warto wykazać, z jakich wpływów będą one regulowane i dlaczego zaproponowana kwota jest realna.

Jakie dokumenty dołączyć?

Zakres dokumentów zależy od przyczyn zadłużenia. Najczęściej przydatne są:

• zaświadczenia o dochodach i pobieranych świadczeniach;
• wyciągi bankowe i dokumenty dotyczące kredytów lub innych zobowiązań;
• faktury potwierdzające koszty prowadzenia gospodarstwa;
• dokumenty sprzedaży płodów rolnych, zwierząt albo innych produktów gospodarstwa;
• zaświadczenia lekarskie, karty leczenia i rachunki za leki;
• protokoły strat, dokumenty straży pożarnej, ubezpieczyciela, gminy albo komisji szacującej szkody;
• dokumenty dotyczące liczby osób pozostających na utrzymaniu rolnika;
• decyzje i zaświadczenia z ZUS, umowy o pracę lub zlecenia oraz dokumenty zagranicznej instytucji ubezpieczeniowej;
• dokumenty wymagane przy ubieganiu się o pomoc de minimis albo inną pomoc publiczną w rolnictwie.

KRUS może wezwać do uzupełnienia materiału dowodowego oraz przeprowadzić wizytację w gospodarstwie. W czasie wizytacji pracownik może weryfikować warunki bytowe, wyposażenie gospodarstwa, jego skalę produkcji oraz informacje podane we wniosku. Należy współpracować z organem i przekazywać dokumenty w wyznaczonych terminach.

Jak KRUS rozstrzyga sprawę?

Decyzja o racie, odroczeniu albo umorzeniu ma charakter uznaniowy. KRUS bierze pod uwagę ważny interes zainteresowanego, jego możliwości płatnicze oraz stan właściwych funduszy. Organ powinien jednak wszechstronnie rozpatrzyć dokumenty, ustalić rzeczywistą sytuację wnioskodawcy i wyjaśnić, dlaczego przyznaje albo odmawia pomocy.

Przy ratach decyzja określa harmonogram, wysokość rat i terminy zapłaty. Należy go przestrzegać niezależnie od bieżących składek, które co do zasady nadal trzeba regulować. Jeżeli rolnik przewiduje, że nie zapłaci kolejnej raty, powinien skontaktować się z KRUS przed terminem i złożyć odpowiedni wniosek, zamiast dopuścić do naruszenia układu.

Umorzenie składek może mieć wpływ na przyszłą emeryturę rolniczą, ponieważ umorzone należności nie są traktowane tak jak składki faktycznie zapłacone. Przed wyborem tej formy pomocy warto zatem porównać doraźną korzyść z możliwym wpływem na przyszłe świadczenie.

Jak zaskarżyć decyzję KRUS?

Tryb zaskarżenia zależy od przedmiotu decyzji. Jeżeli KRUS ustalił, że rolnik lub domownik podlegał ubezpieczeniu, określił datę jego rozpoczęcia albo ustania lub naliczył należności składkowe, odwołanie wnosi się do właściwego sądu okręgowego, wydziału pracy i ubezpieczeń społecznych, za pośrednictwem jednostki KRUS, która wydała decyzję.

Termin na takie odwołanie wynosi zasadniczo miesiąc od dnia doręczenia decyzji. W odwołaniu należy wskazać zaskarżoną decyzję, zarzuty, żądanie jej zmiany albo uchylenia oraz dowody potwierdzające stanowisko ubezpieczonego. Wniesienie odwołania od decyzji ustalającej podleganie ubezpieczeniu i obowiązek opłacenia składek nie wstrzymuje automatycznie wykonania decyzji.

Inny tryb dotyczy decyzji o przyznaniu albo odmowie rat, odroczenia lub umorzenia na podstawie art. 41a ustawy. Są to sprawy ulgowe rozpatrywane w trybie administracyjnym, a nie w typowym postępowaniu przed sądem ubezpieczeń społecznych. Strona może żądać ponownego rozpatrzenia sprawy, a ostateczna decyzja może podlegać kontroli wojewódzkiego sądu administracyjnego. Dokładny środek zaskarżenia, adresata i termin należy sprawdzić w pouczeniu dołączonym do konkretnej decyzji.

Wniosek o ponowne rozpatrzenie powinien odnosić się do powodów odmowy. Jeżeli KRUS uznał, że dokumentacja dochodowa jest niepełna, trzeba ją uzupełnić. Jeżeli zakwestionował proponowaną ratę, należy przedstawić dokładne wyliczenie zdolności płatniczej. Samo powtórzenie poprzedniego wniosku bez nowych argumentów zwykle nie zwiększa szans na zmianę rozstrzygnięcia.

FAQ

Czy samo złożenie wniosku o raty wstrzymuje egzekucję?

Nie należy zakładać automatycznego wstrzymania egzekucji. Wniosek trzeba złożyć możliwie szybko i równocześnie ustalić z KRUS, jakie czynności są prowadzone. Ochrona wynikająca z układu ratalnego powstaje przede wszystkim po wydaniu pozytywnej decyzji i pod warunkiem wykonywania jej postanowień.

Czy KRUS może umorzyć same odsetki?

Tak. KRUS wskazuje umorzenie części lub całości odsetek jako jedną z dostępnych form pomocy. Wniosek powinien wyjaśniać, dlaczego rolnik może spłacić składki, ale wysokość narosłych odsetek uniemożliwia uregulowanie całego zadłużenia.

Czy raty w KRUS są oprocentowane?

Od należności rozłożonych na raty nie nalicza się dalszych odsetek za zwłokę od dnia następującego po wpływie wniosku, jeżeli KRUS przyzna ulgę. Do zadłużenia mogą natomiast zostać włączone odsetki naliczone do dnia złożenia wniosku.

Co się stanie, gdy nie zapłacę jednej raty?

Niedotrzymanie terminu może spowodować utratę warunków ulgi. Niezapłacona kwota staje się wymagalna wraz z odsetkami liczonymi od pierwotnego terminu płatności składek. Szczegółowe skutki powinny być opisane w decyzji ratalnej.

Czy umorzenie składek zmniejszy emeryturę z KRUS?

Może mieć taki skutek. KRUS informuje, że umorzone składki nie są uwzględniane przy ustalaniu wysokości świadczenia emerytalnego. Przed złożeniem wniosku o umorzenie całej należności warto rozważyć raty albo umorzenie samych odsetek.

Czy można odwołać się od odmowy umorzenia?

Tak, ale nie jest to typowe odwołanie do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych. W sprawach ulgowych stosuje się tryb administracyjny. Należy dokładnie przeczytać pouczenie w decyzji, które wskazuje możliwość i termin złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz zasady skierowania skargi do sądu administracyjnego.

Czy zaległości KRUS przedawniają się po pięciu latach?

Co do zasady termin przedawnienia wynosi pięć lat od dnia wymagalności składki. Jego bieg może jednak zostać zawieszony przez decyzję o ratach, odroczenie, czynności egzekucyjne albo inne zdarzenia przewidziane w ustawie. Należności zabezpieczone hipoteką podlegają dodatkowym regułom.

Podsumowanie

Po otrzymaniu informacji o zadłużeniu należy najpierw ustalić, czy KRUS prawidłowo określił okres ubezpieczenia oraz osobę zobowiązaną do zapłaty. Ma to szczególne znaczenie przy pracy na etacie, działalności gospodarczej, wyjeździe zagranicznym i spóźnionym zgłoszeniu domownika.

Jeżeli dług jest prawidłowy, trzeba dobrać rozwiązanie do realnych możliwości finansowych. Raty lub odroczenie służą przede wszystkim osobom zdolnym do późniejszej spłaty, natomiast umorzenie wymaga szczególnie przekonującego wykazania sytuacji materialnej, rodzinnej albo losowej. Wniosek powinien być poparty dokumentami, konkretnymi wyliczeniami i możliwą do wykonania propozycją.

Po wydaniu decyzji należy sprawdzić jej pouczenie i pilnować terminów. Od decyzji dotyczącej podlegania ubezpieczeniu i wymiaru składek przysługuje inny środek niż od decyzji odmawiającej ulgi. Ocena szans na zmianę rozstrzygnięcia zawsze zależy od treści decyzji, zgromadzonych dokumentów i rzeczywistego przebiegu zdarzeń.

Źródła

• Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, w szczególności art. 3–7, art. 16, art. 36–41b oraz art. 50–52a.
• Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa, w zakresie zasad naliczania odsetek i rozliczania należności.
• Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, przepisy o postępowaniu w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych.
• Kodeks postępowania administracyjnego oraz Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – w zakresie zaskarżania decyzji ulgowych.
• Oficjalne informacje Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego dotyczące ulg w spłacie należności, umorzeń, terminów opłacania składek i dochodzenia zaległości.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.