Kary administracyjne ARiMR – kiedy można je zmniejszyć lub uchylić?

Określenie „kara z ARiMR” jest używane potocznie bardzo szeroko. W decyzji mogą jednak wystąpić różne konsekwencje: pomniejszenie powierzchni lub liczby zwierząt uznanych do płatności, obniżenie stawki, kara administracyjna, wykluczenie z danego rodzaju pomocy, potrącenie z przyszłych płatności albo nakaz zwrotu środków już wypłaconych. Od prawidłowego rozpoznania rodzaju rozstrzygnięcia zależy argumentacja i tryb działania.

Najpierw trzeba więc sprawdzić, co dokładnie ARiMR zarzuca, z jakiego przepisu wywodzi konsekwencję i na jakich dowodach oparła ustalenia. Samo przekonanie rolnika, że uchybienie było niewielkie, zwykle nie wystarczy. Należy wykazać konkretny błąd w ustaleniach, brak winy, działanie siły wyższej, nieproporcjonalność obniżki albo spełnienie szczególnego wyjątku.

Kiedy ARiMR nakłada karę administracyjną?

Opisane zasady mają znaczenie przede wszystkim w sprawach płatności bezpośrednich, ekoschematów, płatności obszarowych i środowiskowych, płatności związanych z produkcją oraz innych form pomocy realizowanych w ramach Planu Strategicznego WPR 2023–2027. Szczegółowe zasady mogą się jednak różnić zależnie od interwencji, kampanii i rodzaju stwierdzonej niezgodności.

Kara administracyjna, obniżka i odmowa to nie to samo

Kara administracyjna ma charakter sankcyjny i jest nakładana za naruszenie obowiązków. Obniżenie płatności może natomiast być jedynie skutkiem ustalenia, że część gruntu, zwierząt albo praktyk nie spełnia warunków kwalifikowalności. W takim przypadku spór może dotyczyć nie tyle „darowania kary”, ile prawidłowego pomiaru powierzchni, okresu posiadania, sposobu użytkowania gruntu, liczby zwierząt albo wykonania zobowiązania.

W praktyce należy odczytać sentencję decyzji, uzasadnienie, tabelę naliczeń i podstawę prawną. Jeżeli ARiMR użyła kilku mechanizmów jednocześnie, każdy z nich trzeba zakwestionować osobno. Inne argumenty stosuje się wobec błędnego pomiaru działki, inne wobec kary za warunkowość, a jeszcze inne wobec żądania zwrotu wypłaconej wcześniej pomocy.

Kto był uprawniony do płatności?

Spór o karę nie powinien zastępować sporu o to, kto faktycznie prowadził działalność rolniczą i pozostawał posiadaczem gruntów. Jeżeli problem wynika z relacji właściciel–dzierżawca, zagadnienie szerzej omawia artykuł dopłaty arimr właściciel czy dzierżawca. W niniejszym tekście koncentrujemy się na redukcjach, karach i procedurze obrony, a nie na pełnej analizie prawa do dopłat między posiadaczami.

Podstawa kary, dokumenty i terminy procesowe

Możliwość uchylenia albo zmniejszenia konsekwencji zależy od tego, czy rolnik potrafi wykazać jedną z przesłanek przewidzianych w przepisach. Najważniejsze są: siła wyższa lub nadzwyczajne okoliczności, błąd właściwego organu, brak winy rolnika, nieznaczny charakter niezgodności, nieprawidłowe ustalenie jej wagi albo dopuszczalna korekta wniosku złożona w dobrej wierze.

Siła wyższa i nadzwyczajne okoliczności

Za takie zdarzenia mogą zostać uznane w szczególności: poważna klęska żywiołowa lub zdarzenie pogodowe powodujące duże szkody w gospodarstwie, przypadkowe zniszczenie budynków inwentarskich, choroba zwierząt lub roślin, nieprzewidywalne wywłaszczenie znacznej części gospodarstwa, śmierć beneficjenta albo jego długotrwała niezdolność do wykonywania zawodu. Katalog nie jest zamknięty, ale zdarzenie musi mieć rzeczywisty związek z niewykonaniem obowiązku.

Wniosek o uznanie siły wyższej składa się do kierownika właściwego biura powiatowego ARiMR niezwłocznie po zdarzeniu. Nie należy czekać na kontrolę lub decyzję. Trzeba opisać datę, przebieg zdarzenia, zobowiązanie, którego nie można było wykonać, oraz wskazać związek przyczynowy. W przypadku śmierci beneficjenta znaczenie mogą mieć również zasady następstwa prawnego; praktyczne kwestie opisuje materiał śmierć rolnika a dopłaty z arimr.

Błąd organu albo brak winy rolnika

Kary nie należy nakładać, jeżeli niezgodność powstała wskutek błędu właściwego organu lub innego organu, a rolnik nie mógł tego błędu rozsądnie wykryć. Dotyczy to na przykład sytuacji, w której beneficjent działał zgodnie z jednoznaczną informacją urzędową, a wadliwość danych ujawniła się dopiero później. Nie każde nieformalne zapewnienie pracownika wystarczy – istotna jest treść informacji, jej źródło i możliwość udokumentowania.

Rolnik może także wykazywać, że nie ponosi winy za niewypełnienie obowiązku. Powinien wtedy przedstawić, jakie działania podjął, kiedy je podjął i dlaczego mimo zachowania należytej staranności doszło do niezgodności. Im bardziej szczegółowe i chronologiczne wyjaśnienie, tym większa możliwość jego zweryfikowania.

Znaczenie proporcjonalności i charakteru niezgodności

Wymiar kary powinien uwzględniać wagę, skalę, trwały charakter lub powtarzalność niezgodności. W sprawach warunkowości bierze się też pod uwagę umyślność. Co do zasady redukcja za nieumyślną niezgodność wynosi 3%, ale może być niższa, wyższa albo nie zostać zastosowana, jeżeli przepisy szczególne tak stanowią. Powtarzająca się niezgodność może prowadzić do redukcji co do zasady 10%, a umyślna – co najmniej 15%.

Nie należy jednak przenosić tych procentów na każdą sprawę ARiMR. Dotyczą one określonego systemu kar za warunkowość. Sankcje za zawyżenie powierzchni, niewykonanie ekoschematu, naruszenie zobowiązań wieloletnich albo nieprawidłowości inwestycyjne mogą być liczone według innych zasad.

Błędy utrudniające zmniejszenie albo uchylenie kary

Spóźnione zgłoszenie zdarzenia

Najczęstszy błąd polega na zgłoszeniu siły wyższej dopiero w odwołaniu. Przepisy wymagają działania niezwłocznego. Późniejsze przedstawienie dowodów nie zawsze przekreśla sprawę, ale ARiMR może pytać, dlaczego zdarzenie nie zostało zgłoszone wcześniej i czy rzeczywiście uniemożliwiało wykonanie obowiązku.

Dlaczego ogólne wyjaśnienia bez dowodów nie wystarczą w przypadku kar administracyjnych ARiMR?

Sformułowania typu „pogoda uniemożliwiła wykonanie praktyki” albo „pracownik popełnił błąd” są zbyt ogólne. Trzeba wskazać konkretne daty, działki, rodzaj prac, zakres szkody i przyczynę, dla której nie można było zastosować rozwiązania zastępczego. Dokumenty powinny potwierdzać właśnie te okoliczności, a nie tylko ogólny fakt wystąpienia opadów lub awarii.

Mylenie nieużytkowania gruntu z dopuszczalnym ugorowaniem

Grunt ugorowany może spełniać warunki płatności, ale wymaga zachowania zasad właściwych dla danej kampanii i interwencji. Sam brak produkcji nie przesądza jeszcze o karze, podobnie jak samo pozostawienie gruntu bez zabiegów nie gwarantuje prawa do płatności. Szczegółowy problem omawia artykuł ugorowanie ziemi a dopłaty.

Brak reakcji na raport z kontroli

Rolnik często czeka na decyzję, mimo że już raport zawiera błędny pomiar, niewłaściwą kwalifikację działki albo niepełny opis stanu faktycznego. Zastrzeżenia do raportu są pierwszą okazją do korekty materiału dowodowego. Powinny wskazywać konkretny punkt raportu, żądaną zmianę i dowody, które uzasadniają stanowisko.

Założenie, że małe gospodarstwo jest zwolnione ze wszystkich sankcji

Rolnicy posiadający gospodarstwo do 10 ha użytków rolnych zadeklarowanych w systemie są zwolnieni z kar administracyjnych za warunkowość. Nie oznacza to jednak automatycznego prawa do płatności za powierzchnię niekwalifikującą się, zwolnienia z warunków ekoschematu ani braku obowiązku zwrotu środków pobranych nienależnie.

Postępowanie wyjaśniające i decyzja o karze ARiMR

Co zrobić po otrzymaniu raportu z kontroli?

Raport z kontroli na miejscu powinien wskazywać zakres i wyniki czynności. Jeżeli rolnik nie zgadza się z ustaleniami, może złożyć pisemne, umotywowane zastrzeżenia w terminie 14 dni od doręczenia raportu. Nie wystarczy napisać, że wynik jest niesprawiedliwy. Trzeba odnieść się do pomiarów, zdjęć, dat, działek, zwierząt lub konkretnych wymogów.

Do zastrzeżeń można dołączyć własne pomiary, fotografie, pliki z aplikacji, dokumentację agrotechniczną, księgi rejestracji zwierząt, faktury, umowy i oświadczenia osób uczestniczących w czynnościach. Jeżeli problem dotyczy systemu monitorowania obszarów, pomocne są zdjęcia geotagowane wykonane w odpowiednim czasie.

Jak odpowiedzieć na wezwanie w sprawie kar administracyjnych ARiMR?

Wezwanie należy przeczytać łącznie z pouczeniem. Trzeba ustalić, czy ARiMR żąda uzupełnienia formalnego, dokumentów, wyjaśnień, korekty danych czy zajęcia stanowiska przed decyzją. Odpowiedź powinna zachować oznaczenie sprawy, wskazywać numer producenta oraz zawierać wszystkie załączniki wymienione w piśmie.

Jeżeli wyznaczony termin jest zbyt krótki z obiektywnych przyczyn, należy przed jego upływem złożyć uzasadniony wniosek o przedłużenie, o ile przepisy pozwalają organowi na zmianę tego terminu. Nie można zakładać, że każdy termin zostanie przywrócony. W szczególności ustawowe terminy składania i zmiany części wniosków obszarowych mają charakter sztywny.

Co sprawdzić w decyzji dotyczącej kar administracyjnych ARiMR?

W decyzji trzeba porównać: zadeklarowaną i ustaloną powierzchnię, liczbę zwierząt, stawkę, wskazane naruszenie, zastosowany procent redukcji, sposób zakwalifikowania niezgodności jako powtarzalnej lub umyślnej oraz kwotę końcową. Uzasadnienie powinno wyjaśniać, dlaczego organ nie uwzględnił dowodów rolnika i w jaki sposób obliczył sankcję.

W sprawach przejęcia gruntów lub gospodarstwa trzeba dodatkowo ustalić, komu przypisano dane naruszenie i za jaki okres. Zasady dotyczące samego prawa do wsparcia po zmianie posiadacza opisuje artykuł dopłaty po przejęciu gospodarstwa.

Odwołanie, zmiana decyzji i wykonanie kary

Odwołanie od kary administracyjnej ARiMR

Odwołanie od decyzji kierownika biura powiatowego wnosi się co do zasady w terminie 14 dni od doręczenia decyzji, za pośrednictwem organu, który ją wydał. Sprawę rozpoznaje organ wyższego stopnia, którym w typowych sprawach płatności jest dyrektor oddziału regionalnego ARiMR. Należy zawsze sprawdzić pouczenie, ponieważ właściwość może zależeć od rodzaju pomocy.

Odwołanie powinno zawierać oznaczenie decyzji, żądanie jej uchylenia lub zmiany, konkretne zarzuty, opis prawidłowego stanu faktycznego i dowody. Warto oddzielić zarzuty dotyczące ustaleń faktycznych od zarzutów dotyczących sposobu naliczenia kary. Można żądać przeprowadzenia dodatkowego dowodu, ponownego pomiaru albo uwzględnienia dokumentów pominiętych przez organ.

Odwołanie od decyzji w sprawie przyznania pomocy nie wstrzymuje jej wykonania. Oznacza to, że samo złożenie pisma nie zawsze zapobiega potrąceniu lub innemu skutkowi decyzji. W sprawach, w których przepisy dopuszczają wniosek o wstrzymanie wykonania, należy sformułować go osobno i wykazać interes strony oraz ryzyko trudnych do odwrócenia skutków.

Kiedy korekta wniosku może pomóc?

Przepisy unijne pozwalają państwom członkowskim przewidzieć korektę wniosku po jego złożeniu bez utraty prawa do pomocy, jeżeli organ uzna, że błąd lub pominięcie powstały w dobrej wierze. Korekta musi jednak nastąpić zanim rolnik zostanie poinformowany o wytypowaniu do kontroli na miejscu i zanim organ podejmie decyzję. Dodatkowo obowiązują krajowe terminy i ograniczenia dla poszczególnych kampanii.

Wycofanie części wniosku także ma granice. Nie jest skutecznym sposobem uniknięcia konsekwencji, jeżeli ARiMR poinformowała już o nieprawidłowości dotyczącej tej części albo o zamiarze przeprowadzenia kontroli. Dlatego błąd zauważony samodzielnie trzeba korygować od razu, a nie po otrzymaniu wezwania.

Zwrot środków to odrębna sprawa

Jeżeli pomoc została już wypłacona, ARiMR może ustalić kwotę nienależnie lub nadmiernie pobranych środków w drodze decyzji administracyjnej. Wtedy trzeba zakwestionować zarówno podstawę uznania wypłaty za nienależną, jak i wysokość wyliczenia. Należy sprawdzić, czy organ uwzględnił wszystkie wpłaty, potrącenia, okresy i okoliczności wyłączające odpowiedzialność.

Odwołanie od decyzji zwrotowej nie zawsze wstrzymuje jej wykonanie. Termin zapłaty, odsetki i możliwość potrącenia powinny wynikać z decyzji oraz przepisów właściwych dla danej pomocy. Nie należy utożsamiać odwołania z wnioskiem o ulgę w spłacie. Rozłożenie na raty, odroczenie albo umorzenie zależą od rodzaju wierzytelności i szczególnej podstawy prawnej; nie są automatycznie dostępne dla każdej należności pochodzącej ze środków unijnych.

Co powinno znaleźć się w odwołaniu dotyczącym kar administracyjnych ARiMR?

FAQ

Czy ARiMR może całkowicie odstąpić od kary?

Tak, jeżeli zachodzi ustawowa przesłanka nienakładania kary, na przykład siła wyższa, błąd organu niemożliwy rozsądnie do wykrycia albo przekonująco wykazany brak winy. W sprawach warunkowości istnieją dodatkowe wyjątki, między innymi dla niezgodności bez istotnych konsekwencji oraz dla gospodarstw do 10 ha.

Czy trudna sytuacja finansowa wystarczy do uchylenia kary?

Nie. Trudna sytuacja ekonomiczna sama w sobie zwykle nie podważa legalności kary. Może mieć znaczenie przy ewentualnej uldze w spłacie, jeżeli przepisy danego programu ją dopuszczają, ale nie zastępuje zarzutów dotyczących błędnego ustalenia naruszenia lub wysokości sankcji.

Ile czasu jest na zastrzeżenia do raportu kontroli?

Co do zasady 14 dni od doręczenia raportu z kontroli na miejscu. Zastrzeżenia powinny być umotywowane i wskazywać konkretne ustalenia, z którymi rolnik się nie zgadza.

Termin odwołania od kary administracyjnej ARiMR

Zasadniczo 14 dni od doręczenia decyzji. Odwołanie składa się za pośrednictwem organu, który wydał decyzję. Należy sprawdzić pouczenie, ponieważ ono wskazuje właściwy organ odwoławczy i sposób wniesienia pisma.

Czy odwołanie wstrzymuje potrącenie kary?

W sprawach o przyznanie pomocy odwołanie nie wstrzymuje wykonania decyzji. W sprawach zwrotu także mogą obowiązywać szczególne zasady. Dlatego trzeba sprawdzić pouczenie i rozważyć osobny wniosek o wstrzymanie, gdy przepisy go dopuszczają.

Czy można poprawić wniosek po kontroli?

Zwykle nie w zakresie nieprawidłowości, o której rolnik został już poinformowany, ani po zawiadomieniu o kontroli na miejscu. Korekta w dobrej wierze jest najbezpieczniejsza wtedy, gdy rolnik sam wykryje błąd i poprawi go przed kontrolą oraz przed decyzją, z zachowaniem terminów kampanii.

Czy gospodarstwo do 10 ha nie podlega żadnym karom ARiMR?

Nie. Zwolnienie dotyczy kar administracyjnych za warunkowość. Nadal możliwa jest odmowa lub obniżenie płatności z powodu niespełnienia warunków kwalifikowalności, a także zwrot środków pobranych nienależnie.

Czy kara ARiMR może przekroczyć kwotę bieżącej dopłaty?

Tak. Przepisy krajowe przewidują, że kara może sięgać maksymalnie 200% wnioskowanej pomocy, a niewykorzystana część może być potrącana z określonych przyszłych płatności przez kolejne lata. Zależy to jednak od rodzaju kary i podstawy prawnej zastosowanej w decyzji.

Podsumowanie

Po otrzymaniu raportu, wezwania albo decyzji ARiMR należy najpierw ustalić, czy sprawa dotyczy kary, obniżenia podstawy płatności, odmowy pomocy czy zwrotu środków. Następnie trzeba zabezpieczyć termin, zebrać dokumenty i sformułować zarzuty odpowiadające dokładnej podstawie rozstrzygnięcia.

Dalsze kroki i ryzyka opisuje poradnik: cofnięcie płatności ekologicznej.

Najsilniejsze argumenty to zwykle: błąd w ustaleniach kontroli, brak możliwości przypisania winy, siła wyższa zgłoszona niezwłocznie, błąd organu, nieproporcjonalna ocena wagi lub powtarzalności oraz pominięcie wyjątku przewidzianego dla danego systemu płatności. Wynik zależy od treści decyzji i materiału dowodowego, dlatego nie należy ograniczać się do ogólnej prośby o „zmniejszenie kary”.

Źródła

• Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/2116 z 2 grudnia 2021 r., w szczególności art. 3, art. 59 oraz art. 84–85.
• Ustawa z 8 lutego 2023 r. o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023–2027, w szczególności art. 51–54, art. 60, art. 65–67, art. 72 oraz art. 103–104.
• Ustawa z 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, w szczególności art. 29 i art. 31.
• Oficjalne informacje ARiMR dotyczące zgłaszania siły wyższej i nadzwyczajnych okoliczności.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.