• Stan prawny na: 2026-07-16 | Autor: Redakcja Praworolne.info
Nierolnik może kupić nieruchomość rolną, ale przy działce o powierzchni co najmniej 1 ha często potrzebna jest wcześniejsza zgoda Dyrektora Generalnego KOWR. W typowej sprzedaży wniosek składa właściciel gruntu, a kupujący musi wiarygodnie opisać plan prowadzenia działalności rolniczej.
Poniżej wyjaśniamy kolejność działań, sposób przygotowania uzasadnienia i załączników, terminy postępowania, rolę notariusza oraz zabezpieczenia, które warto wpisać do umowy przedwstępnej.
Masz podobny problem prawny?
Opisz sprawę i otrzymaj wycenę porady od prawnika. Samo zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.
Opisz sprawę prawnikowi ›Wycena zwykle w ciągu 1 godziny • Pracujemy 7 dni w tygodniu
.jpeg)
Procedura zgody na zakup ziemi przez nierolnika nie zaczyna się od samego wniosku. Najpierw trzeba ustalić, czy dana nieruchomość w ogóle podlega ustawie o kształtowaniu ustroju rolnego, czy kupujący korzysta z wyjątku oraz czy sprzedaż wymaga wcześniejszego ogłoszenia. Dopiero potem można bezpiecznie ustalić harmonogram umowy przedwstępnej, decyzji KOWR i aktu notarialnego.
Tekst uwzględnia stan prawny na 16 lipca 2026 r. Ocena konkretnej transakcji zależy jednak od treści księgi wieczystej, ewidencji gruntów, planowania przestrzennego, powierzchni nieruchomości, osoby kupującego i podstawy nabycia.
O zastosowaniu ograniczeń nie przesądza sama nazwa działki w ogłoszeniu ani to, że na gruncie stoi dom. Nieruchomością rolną w rozumieniu ustawy jest co do zasady nieruchomość rolna według Kodeksu cywilnego, z wyłączeniem nieruchomości położonych na obszarach przeznaczonych w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego na cele inne niż rolne.
Ustawy nie stosuje się między innymi do nieruchomości, w których powierzchnia użytków rolnych jest mniejsza niż 0,3 ha. Osobno należy odróżnić próg 1 ha: nabycie nieruchomości rolnej o powierzchni mniejszej niż 1 ha nie wymaga zgody z art. 2a ust. 4 ustawy. Nie oznacza to jednak automatycznie, że transakcja jest całkowicie poza kontrolą KOWR. Przy działce od 0,3 ha do mniej niż 1 ha nadal mogą mieć znaczenie prawo pierwokupu oraz obowiązki po zakupie, zwłaszcza gdy grunt leży poza granicami miasta.
Jeżeli przedmiotem sprzedaży jest zabudowana nieruchomość wiejska, trzeba zbadać całość, a nie wyłącznie budynek mieszkalny. Szersze problemy związane z zabudowaniami omawia osobny materiał: zakup siedliska przez nierolnika.
Zgoda nie jest potrzebna między innymi wtedy, gdy:
Lista wyjątków jest rozbudowana, dlatego przed rezygnacją z procedury należy dopasować konkretny stan faktyczny do właściwego przepisu. Szczególnie ważne jest rozróżnienie między brakiem obowiązku uzyskania zgody a brakiem prawa pierwokupu KOWR. Są to dwa odrębne mechanizmy.
Jeżeli nieruchomość rolna ma co najmniej 1 ha, kupujący nie jest rolnikiem indywidualnym i nie korzysta z wyjątku, nabycie może nastąpić po uzyskaniu zgody Dyrektora Generalnego KOWR. W typowej sprzedaży do wskazanego nierolnika zastosowanie ma wniosek zbywcy z art. 2a ust. 4 pkt 1 ustawy.
Zbywca musi wykazać łącznie, że:
Sam kupujący może wystąpić o zgodę tylko w przypadkach wskazanych w ustawie, na przykład jako osoba fizyczna zamierzająca utworzyć gospodarstwo rodzinne i posiadająca kwalifikacje rolnicze albo jako osoba objęta określonym wsparciem dla młodych rolników. Nie jest to ogólna ścieżka dostępna dla każdego nierolnika.
Masz problem prawny podobny do opisanego w artykule?
Opisz swoją sprawę prawnikowi ›Wycena zwykle w ciągu 1 godziny • Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje
W standardowej sprzedaży nieruchomości rolnej na rzecz nierolnika wniosek składa zbywca, a stronami postępowania są zarówno zbywca, jak i wskazany nabywca. Pismo kieruje się do Dyrektora Generalnego KOWR, lecz składa w oddziale terenowym KOWR właściwym ze względu na położenie nieruchomości.
Ustawa nie wymaga użycia jednego obowiązkowego formularza, chociaż KOWR udostępnia wzory pomocnicze. Wniosek musi być podpisany i powinien jednoznacznie wskazywać żądanie wyrażenia zgody na nabycie konkretnej nieruchomości przez konkretną osobę. Przy kilku nieruchomościach lub kilku żądaniach trzeba również prawidłowo obliczyć opłatę skarbową.
Poza ogólnymi elementami podania wynikającymi z Kodeksu postępowania administracyjnego wniosek powinien zawierać:
Uzasadnienie nie powinno ograniczać się do zdania, że kupujący chce użytkować ziemię rolniczo. KOWR ocenia, czy zobowiązanie jest konkretne i wiarygodne. Należy opisać co najmniej:
Plan musi być zgodny z dokumentami planistycznymi, stanem gruntu i treścią oświadczeń. Zakup wyłącznie w celu rekreacyjnym, inwestycyjnym lub szybkiej odsprzedaży nie realizuje przesłanki prowadzenia działalności rolniczej. Jeżeli głównym celem jest budowa domu, trzeba osobno zweryfikować możliwość zabudowy; decyzja KOWR nie zastępuje planu miejscowego, decyzji o warunkach zabudowy ani pozwolenia na budowę.
Do wniosku należy dołączyć przede wszystkim:
Załączniki składa się w oryginale albo w prawidłowo poświadczonych odpisach. Zwykła niepoświadczona kopia może spowodować wezwanie do uzupełnienia braków, a przez to przesunąć wydanie decyzji.
Notariusz sprawdza ostateczność i zakres decyzji, zgodność oznaczenia działek oraz to, czy zgoda nadal jest ważna. Pozytywna decyzja zachowuje ważność przez rok od dnia, w którym stała się ostateczna. Jeżeli w tym czasie nie dojdzie do nabycia nieruchomości, co do zasady trzeba ponownie przeanalizować możliwość przeprowadzenia procedury.
Zgoda na nabycie nie zawsze usuwa ustawowe prawo pierwokupu. Jeżeli KOWR lub dzierżawca ma prawo pierwokupu, notariusz sporządza najpierw warunkową umowę sprzedaży i zawiadamia uprawnionego. KOWR ma zasadniczo miesiąc od otrzymania skutecznego zawiadomienia na złożenie oświadczenia o wykonaniu prawa pierwokupu. Dopiero niewykonanie tego prawa pozwala stronom zawrzeć umowę przenoszącą własność.
Po zakupie nabywca powinien rzeczywiście wykonywać zadeklarowany plan. Szerzej obowiązki te opisuje materiał zakup ziemi rolnej a obowiązek gospodarowania.
Najpoważniejszym błędem jest traktowanie zobowiązania do działalności rolniczej jako formalności. Nabywca nieruchomości rolnej ma co do zasady prowadzić gospodarstwo przez co najmniej 5 lat, a osoba fizyczna powinna robić to osobiście. W tym czasie nieruchomości zasadniczo nie można zbyć ani oddać w posiadanie innemu podmiotowi bez ustawowego wyjątku albo odrębnej zgody KOWR.
KOWR może kontrolować wykonanie zobowiązań, żądać dokumentów i informacji oraz wejść na teren nieruchomości w granicach ustawowych uprawnień. Jeżeli kupujący nie podejmie działalności, zaprzestanie jej albo nie wykona zobowiązania złożonego w postępowaniu, KOWR może wystąpić do sądu o nabycie nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa za cenę odpowiadającą wartości rynkowej ustalonej według zasad ustawowych.
Inne ryzyka kupującego to:
Sprzedający odpowiada za prawidłowe przeprowadzenie ogłoszenia i wiarygodne wykazanie braku możliwości sprzedaży rolnikowi indywidualnemu. Ogłoszenie bez realnego zamiaru sprzedaży może rodzić odpowiedzialność odszkodowawczą wobec osoby, która odpowiedziała, oraz wobec KOWR.
Jeżeli cena nieruchomości niezabudowanej lub bez nasadzeń przewyższa o co najmniej 50% właściwą średnią cenę sprzedaży gruntów ornych w województwie, brak operatu szacunkowego może podważyć wykazanie przesłanki braku zainteresowania rolników. Ryzyko powstaje także wtedy, gdy po ogłoszeniu strony zmieniają nieruchomość, cenę lub nabywcę w sposób, który nie odpowiada dokumentom z postępowania.
Odpowiedź rolnika indywidualnego nie zawsze zamyka drogę do zgody. Ustawa pozwala pominąć odpowiedź złożoną po terminie albo z ceną niższą o ponad 5% od ceny ogłoszenia. Jeżeli jednak prawidłowa odpowiedź została złożona, trzeba rzetelnie wyjaśnić dalszy przebieg negocjacji i przyczyny niezawarcia umowy. Samo preferowanie nierolnika zwykle nie wystarczy.
Procedura opisana w tym artykule dotyczy statusu kupującego jako rolnika lub nierolnika. Jeżeli nabywca jest cudzoziemcem, mogą dojść dodatkowe zagadnienia wynikające z ustawy o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców. Nie rozwijamy ich tutaj; odrębnie omawia je materiał obcokrajowiec z ue a zakup ziemi.
Wniosek o zgodę podlega opłacie skarbowej 10 zł za każde żądanie. Dodatkowe koszty mogą obejmować wypisy z ewidencji, zaświadczenia planistyczne, operat szacunkowy, poświadczenia dokumentów, pełnomocnictwo i obsługę prawną.
Przy sprzedaży nieruchomości kupujący zwykle płaci podatek od czynności cywilnoprawnych według stawki 2%, jeżeli transakcja nie jest opodatkowana VAT. Przy akcie notarialnym podatek pobiera notariusz. Zwolnienie dotyczące gruntów tworzących lub powiększających gospodarstwo rolne nie działa automatycznie: po nabyciu gospodarstwo musi mieć powierzchnię od 11 ha do 300 ha, powinno być prowadzone przez co najmniej 5 lat, a zwolnienie stanowi pomoc de minimis w rolnictwie.
Po nabyciu osoba fizyczna powinna również zgłosić grunty właściwemu organowi gminy na formularzu dotyczącym podatku rolnego, co do zasady w terminie 14 dni od powstania obowiązku podatkowego. Budynki lub grunty zajęte na inną działalność mogą podlegać podatkowi od nieruchomości, dlatego zakres zgłoszenia trzeba dopasować do faktycznego sposobu wykorzystania.
| Czynność | Termin | Skutek praktyczny |
|---|---|---|
| Odpowiedzi na ogłoszenie KOWR | Co najmniej 30 dni od publikacji | Krótszy termin nie spełnia wymogu ustawowego. |
| Złożenie wniosku po ogłoszeniu | Przed upływem 6 miesięcy od końca terminu odpowiedzi | Po przekroczeniu terminu KOWR odmawia zgody. |
| Załatwienie sprawy administracyjnej | Zwykle 1 miesiąc, a sprawa szczególnie skomplikowana 2 miesiące | Do terminów nie wlicza się między innymi czasu uzupełniania braków i opóźnień strony. |
| Odwołanie od decyzji odmownej | 14 dni od doręczenia | Wnosi się do ministra właściwego do spraw rozwoju wsi za pośrednictwem Dyrektora Generalnego KOWR. |
| Ważność pozytywnej zgody | 1 rok od ostateczności decyzji | Akt nabycia powinien zostać zawarty w tym okresie i w granicach decyzji. |
| Wykonanie prawa pierwokupu przez KOWR | 1 miesiąc od skutecznego zawiadomienia | Do upływu terminu strony nie zawierają bezwarunkowej umowy przenoszącej własność. |
| Prowadzenie gospodarstwa i ograniczenie rozporządzania | Co najmniej 5 lat od nabycia | Wcześniejsze zbycie lub oddanie w posiadanie wymaga wyjątku ustawowego albo odrębnej zgody. |
| Zgłoszenie gruntów do podatku rolnego przez osobę fizyczną | Co do zasady 14 dni | Informację składa się organowi gminy właściwemu dla położenia gruntu. |
Umowa przedwstępna powinna uwzględniać, że wynik postępowania KOWR nie jest pewny i że po zgodzie może jeszcze działać prawo pierwokupu. W praktyce warto ustalić:
Przy siedlisku trzeba dodatkowo oddzielić trzy kwestie: możliwość nabycia, obowiązek rolniczego wykorzystania oraz możliwość budowy lub przebudowy. W tym zakresie przydatny jest materiał zakup siedliska przez nierolnika i uzyskanie pozwolenia na budowę.
Jeżeli KOWR wzywa do uzupełnienia wniosku, należy odpowiedzieć w wyznaczonym terminie i odnieść się do każdego punktu pisma. Uzupełnienie powinno usuwać brak, a nie tylko powtarzać wcześniejsze twierdzenia. Gdy organ kwestionuje realność działalności rolniczej, pomocne mogą być dokumenty finansowania, opis technologii produkcji, umowy dotyczące usług rolniczych, dokumenty kwalifikacji lub doświadczenia oraz wyjaśnienie sposobu osobistego prowadzenia gospodarstwa.
Strony mają prawo zapoznać się z materiałem postępowania i składać dowody. Jeżeli sprawa nie jest załatwiana w terminie, można wnieść ponaglenie do ministra właściwego do spraw rozwoju wsi za pośrednictwem organu prowadzącego postępowanie, wskazując bezczynność albo przewlekłość.
Od decyzji odmownej Dyrektora Generalnego KOWR przysługuje odwołanie do ministra właściwego do spraw rozwoju wsi. Składa się je za pośrednictwem Dyrektora Generalnego KOWR w terminie 14 dni od doręczenia decyzji. W odwołaniu należy zakwestionować konkretne ustalenia i przedstawić dowody odnoszące się do przyczyny odmowy, na przykład prawidłowości ogłoszenia, ceny, realności planu rolniczego lub braku nadmiernej koncentracji.
Po wyczerpaniu administracyjnego toku instancji decyzję można zaskarżyć do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego, zasadniczo w terminie 30 dni od doręczenia rozstrzygnięcia organu drugiej instancji. Skargę wnosi się za pośrednictwem organu, który wydał zaskarżoną decyzję.
Pozytywna decyzja, w której organ odstąpił od uzasadnienia z powodu uwzględnienia żądania w całości, może być ostateczna już z mocy art. 127 § 1a Kodeksu postępowania administracyjnego. Wtedy pouczenie decyzji powinno wskazywać bezpośrednią skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w terminie 30 dni. Dla bezpieczeństwa zawsze należy kierować się pouczeniem zawartym w konkretnej decyzji.
Nie każda odmowa powoduje obowiązek zakupu gruntu przez KOWR. W określonych przypadkach zbywca może, w terminie miesiąca od dnia, w którym odmowa stała się ostateczna, złożyć pisemne żądanie nabycia nieruchomości przez KOWR za cenę odpowiadającą wartości rynkowej.
Uprawnienie to nie działa między innymi wtedy, gdy odmowa wynika z niewykazania braku możliwości sprzedaży rolnikowi indywidualnemu albo z ryzyka nadmiernej koncentracji. Nie przysługuje również, gdy wniosek złożył nabywca w jednej ze szczególnych ścieżek przewidzianych w art. 2a ust. 4 pkt 2–5. Przed złożeniem żądania trzeba zatem dokładnie ustalić podstawę odmowy.
Jeżeli żądanie jest dopuszczalne, KOWR ma 2 miesiące na powiadomienie zbywcy o ustalonej cenie. Zbywca ma następnie miesiąc na wystąpienie do sądu o ustalenie ceny rynkowej albo na cofnięcie żądania; cofnięcie może wiązać się z obowiązkiem zwrotu kosztów ustalenia ceny poniesionych przez KOWR.
Poniższe sytuacje pokazują, dlaczego przed podpisaniem aktu trzeba oddzielnie zbadać zgodę na nabycie, ogłoszenie, prawo pierwokupu i obowiązki po zakupie.
Właściciel chce sprzedać 2,6 ha gruntów ornych osobie, która dotąd nie była rolnikiem. Zbywca publikuje prawidłowe ogłoszenie na 35 dni. Nie wpływa żadna odpowiedź rolnika indywidualnego, a cena nie przekracza ustawowego progu wymagającego dodatkowego uzasadnienia operatem. Kupujący przedstawia plan uprawy warzyw, źródła finansowania, harmonogram prac i sposób korzystania z usług sprzętowych. Zbywca składa kompletny wniosek w ciągu 6 miesięcy. Po ostatecznej zgodzie notariusz sprawdza prawo pierwokupu i sporządza najpierw umowę warunkową. Dopiero po niewykonaniu pierwokupu dochodzi do przeniesienia własności.
Kupujący zamierza nabyć poza miastem zabudowaną działkę rolną o powierzchni 0,74 ha. Zgoda z art. 2a ust. 4 nie jest potrzebna, ponieważ nieruchomość ma mniej niż 1 ha. Nie oznacza to jednak zwykłej sprzedaży bez dalszej analizy. Notariusz bada, czy KOWR ma prawo pierwokupu, a kupujący sprawdza, czy obejmie go 5-letni obowiązek prowadzenia gospodarstwa i ograniczenie oddawania gruntu w posiadanie. Osobno weryfikuje plan miejscowy i możliwość przebudowy domu. Dopiero łączne ustalenie tych kwestii pozwala prawidłowo wycenić ryzyko transakcji.
Sprzedający ogłasza 4 ha niezabudowanej ziemi za cenę znacznie wyższą od średniej wojewódzkiej, lecz nie dysponuje operatem szacunkowym. Po braku odpowiedzi składa wniosek, a KOWR uznaje, że ogłoszenie nie wykazało realnego braku możliwości sprzedaży rolnikowi. W odwołaniu samo stwierdzenie, że cena odpowiada oczekiwaniom właściciela, nie rozwiąże problemu. Zbywca powinien ocenić, czy ma dowody wartości rynkowej i podstawy do podważenia ustaleń, czy bezpieczniejsze będzie sporządzenie operatu oraz przeprowadzenie nowego, prawidłowego ogłoszenia i postępowania.
Tak, ale najczęściej wymaga to wcześniejszej zgody Dyrektora Generalnego KOWR, chyba że kupujący lub sposób nabycia mieści się w ustawowym wyjątku. W typowej sprzedaży wniosek składa zbywca.
Przy wniosku zbywcy dotyczącym sprzedaży zasadniczo trzeba wykazać brak możliwości sprzedaży rolnikowi indywidualnemu poprzez procedurę ogłoszeniową. Wymóg ten nie dotyczy nabycia na podstawie innej czynności prawnej niż sprzedaż, lecz pozostałe przesłanki zgody nadal muszą być spełnione.
W zwykłym trybie wniosku zbywcy ustawa nie ustanawia odrębnego wymogu kwalifikacji rolniczych kupującego, ale nabywca musi wiarygodnie zobowiązać się do prowadzenia działalności rolniczej. Kwalifikacje są natomiast wyraźnym warunkiem w szczególnej ścieżce osoby fizycznej zamierzającej utworzyć gospodarstwo rodzinne.
Sprawa wymagająca postępowania wyjaśniającego powinna być załatwiona co do zasady w miesiąc, a szczególnie skomplikowana w 2 miesiące. Do tych okresów nie wlicza się między innymi czasu oczekiwania na uzupełnienie dokumentów i opóźnień zależnych od stron.
Nie zawsze. Zgoda dotyczy dopuszczalności nabycia przez wskazanego nierolnika. Osobno trzeba sprawdzić ustawowe prawo pierwokupu dzierżawcy lub KOWR. Gdy ono przysługuje, najpierw zawiera się warunkową umowę sprzedaży.
Nie. Zgoda z art. 2a ust. 4 jest ważna przez rok od dnia, w którym decyzja stała się ostateczna. Nabycie powinno nastąpić w tym okresie i dotyczyć osoby oraz nieruchomości wskazanych w decyzji.
Co do zasady przez 5 lat nabyta nieruchomość nie może zostać oddana w posiadanie innemu podmiotowi. Dzierżawa może więc wymagać odrębnej zgody Dyrektora Generalnego KOWR, chyba że zachodzi konkretny wyjątek ustawowy.
Najpierw trzeba ustalić dokładną przyczynę odmowy. Następnie w terminie 14 dni można wnieść odwołanie do ministra właściwego do spraw rozwoju wsi za pośrednictwem Dyrektora Generalnego KOWR. Jeżeli problem można usunąć tylko przez nowe ogłoszenie lub zmianę stanu faktycznego, należy ocenić także wszczęcie nowej procedury.
Bezpieczny zakup ziemi rolnej przez nierolnika wymaga ustalenia czterech odrębnych kwestii: czy ustawa ma zastosowanie, czy potrzebna jest zgoda, czy działa prawo pierwokupu oraz jakie obowiązki powstaną po zakupie. W typowej transakcji nieruchomości o powierzchni co najmniej 1 ha sprzedający powinien najpierw przeprowadzić prawidłowe ogłoszenie, a następnie złożyć kompletny wniosek z konkretnym planem działalności rolniczej kupującego.
Kolejny praktyczny aspekt wyjaśnia poradnik: zakup ziemi przez cudzoziemca.
Przed wpłatą zadatku warto uzgodnić z notariuszem i prawnikiem harmonogram całej transakcji. Umowa przedwstępna powinna regulować odmowę zgody, wykonanie pierwokupu, wygaśnięcie decyzji, finansowanie i zwrot wpłaconych środków. Pozwala to ograniczyć ryzyko, że strony poniosą koszty, ale nie będą mogły skutecznie przenieść własności.
Potrzebujesz pomocy w swojej sprawie?
Opisz swoją sprawę prawnikowi ›Wycena zwykle w ciągu 1 godziny
Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje
Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.
Zapytaj prawnika - porady prawne online
Autor: Redakcja Praworolne.info
Materiał opracowano na podstawie aktualnych przepisów oraz źródeł wskazanych w artykule. Treść ma charakter informacyjny i nie zastępuje indywidualnej porady prawnej.
Potrzebujesz pomocy prawnika?
Opisz sprawę i otrzymaj wycenę porady. Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.
Zapytaj prawnika ›Wycena zwykle w ciągu 1 godziny
Pracujemy 7 dni w tygodniu
Zapytaj prawnika