KRUS a sprzedaż przez internet produktów z gospodarstwa

Najpierw trzeba rozdzielić trzy kwestie, które w praktyce często są mylone. Pierwsza to kwalifikacja sprzedaży na gruncie Prawa przedsiębiorców. Druga to wymogi podatkowe i ewidencyjne. Trzecia to rejestracja żywnościowa, np. w ramach rolniczego handlu detalicznego. Dopiero ustalenie, że rolnik rzeczywiście rozpoczął pozarolniczą działalność gospodarczą, uruchamia szczególne zasady kontynuowania ubezpieczenia w KRUS z art. 5a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników.

Internet jest sposobem dotarcia do klienta i zawarcia umowy. Sklep internetowy, formularz zamówienia, konto na portalu aukcyjnym lub sprzedaż przez media społecznościowe mogą służyć zarówno zwykłej sprzedaży produktów rolnych, sprzedaży objętej ustawowym wyłączeniem dla rolników, działalności nierejestrowanej, jak i pełnej działalności gospodarczej. Dlatego nazwa profilu, częstotliwość publikacji albo liczba przesyłek nie mogą być oceniane w oderwaniu od źródła towaru i całego sposobu działania.

Kiedy rolnik lub domownik podlega KRUS?

Sprzedaż własnych produktów nieprzetworzonych

Działalność wytwórcza w rolnictwie, obejmująca m.in. uprawy rolne, chów i hodowlę zwierząt, ogrodnictwo, warzywnictwo, leśnictwo i rybactwo śródlądowe, jest wyłączona spod Prawa przedsiębiorców. Sprzedaż ziemniaków, jabłek, zbóż, miodu, jaj lub innych produktów w stanie nieprzetworzonym, pochodzących z własnej produkcji rolniczej, co do zasady nie staje się pozarolniczą działalnością gospodarczą tylko dlatego, że zamówienie zostało przyjęte przez internet i wysłane kurierem.

Ryzyko rośnie, gdy sprzedawca nie ogranicza się do własnej produkcji, lecz regularnie dokupuje towary od innych podmiotów i odsprzedaje je z marżą, prowadzi szeroki asortyment niezwiązany z gospodarstwem albo organizuje działalność jak typowy handel. Wtedy część aktywności może zostać oceniona jako samodzielna, zorganizowana, zarobkowa i ciągła działalność handlowa.

Produkty przetworzone i warunki ustawowego wyłączenia

Prawo przedsiębiorców nie stosuje się również do działalności rolników w zakresie sprzedaży wskazanej w art. 20 ust. 1c ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Chodzi o sprzedaż produktów roślinnych i zwierzęcych przetworzonych w sposób inny niż przemysłowy, z wyłączeniami przewidzianymi w ustawie, jeżeli są spełnione warunki dotyczące m.in. udziału własnych surowców, sposobu organizacji pracy i prowadzenia ewidencji.

W praktyce trzeba sprawdzić zwłaszcza, czy co najmniej 50% produktów roślinnych lub zwierzęcych użytych do wytworzenia danego produktu pochodzi z własnej uprawy, hodowli lub chowu, z wyłączeniem wody; czy prowadzona jest odrębna ewidencja sprzedaży; oraz czy przetwarzanie i sprzedaż nie odbywają się przy zatrudnianiu osób na podstawie umów wskazanych w ustawie, poza wyraźnie dopuszczonymi wyjątkami. Jeżeli te przesłanki są spełnione, sprzedaż dżemów, soków, serów, pieczywa lub innych produktów może pozostawać poza Prawem przedsiębiorców także wtedy, gdy zamówienia są składane online.

Limit 100 000 zł przychodów zwolnionych z PIT dla określonej sprzedaży produktów przetworzonych jest limitem podatkowym. Jego przekroczenie nie oznacza automatycznie, że od następnej złotówki powstaje działalność gospodarcza i obowiązek przejścia z KRUS do ZUS. Trzeba osobno ocenić źródło przychodu, warunki ustawowego wyłączenia oraz wybraną formę opodatkowania nadwyżki.

RHD nie rozstrzyga samodzielnie o KRUS

Rolniczy handel detaliczny jest przede wszystkim reżimem prawa żywnościowego. Pozwala wytwarzać i zbywać żywność na uproszczonych zasadach po właściwej rejestracji. Sam wpis do rejestru RHD nie jest wpisem do CEIDG i nie przesądza, że rolnik prowadzi pozarolniczą działalność gospodarczą. Jednocześnie samo użycie nazwy „RHD” nie chroni przed uznaniem aktywności za firmę, jeżeli rzeczywisty model sprzedaży nie mieści się w ustawowych zasadach.

Kiedy sprzedaż staje się pozarolniczą działalnością gospodarczą?

Ryzyko jest szczególnie wysokie, gdy rolnik kupuje gotowe produkty w celu odsprzedaży, prowadzi przemysłowe przetwarzanie, nie zachowuje wymaganego udziału własnych surowców, rozbudowuje handel o towary niezwiązane z produkcją rolną, zatrudnia personel w sposób wyłączający preferencję albo formalnie rejestruje działalność w CEIDG. W takich sytuacjach należy zbadać, czy możliwe jest dalsze ubezpieczenie w KRUS na podstawie art. 5a.

Rolnik lub domownik może kontynuować pełne ubezpieczenie rolnicze przy prowadzeniu pozarolniczej działalności gospodarczej, jeżeli łącznie:

• przed rozpoczęciem działalności podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników w pełnym zakresie z mocy ustawy nieprzerwanie przez co najmniej 3 lata;
• złożył w KRUS oświadczenie o kontynuowaniu ubezpieczenia w terminie 14 dni;
• nadal prowadzi działalność rolniczą lub stale pracuje w gospodarstwie obejmującym ponad 1 ha przeliczeniowy użytków rolnych albo w dziale specjalnym;
• nie jest pracownikiem i nie pozostaje w stosunku służbowym;
• nie ma ustalonego prawa do emerytury, renty ani świadczeń z ubezpieczeń społecznych wskazanych w ustawie;
• należny podatek dochodowy z pozarolniczej działalności za poprzedni rok nie przekracza rocznej kwoty granicznej.

Co trzeba zgłosić i w jakim terminie?

Oświadczenie do KRUS w ciągu 14 dni

Jeżeli sprzedaż jest pozarolniczą działalnością gospodarczą, rolnik lub domownik chcący pozostać w KRUS składa oświadczenie o kontynuowaniu ubezpieczenia na formularzu KRUS UD-24. Termin wynosi 14 dni od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności lub współpracy przy jej prowadzeniu. Oświadczenie złożone w terminie za pośrednictwem wniosku CEIDG-1 jest traktowane jako wykonanie tego obowiązku, ale dla bezpieczeństwa należy zachować potwierdzenie złożenia i sprawdzić, czy informacja dotarła do właściwej jednostki KRUS.

Za rozpoczęcie działalności ustawa uznaje także wznowienie wykonywania działalności wcześniej zawieszonej oraz zmianę rodzaju lub przedmiotu działalności według PKD. Z tego powodu osobno trzeba przeanalizować zarówno zawieszenie działalności a krus, jak i odwieszenie działalności a krus. Sam dawny wpis w CEIDG nie wystarcza do oceny; znaczenie ma dzień faktycznego rozpoczęcia lub wznowienia wykonywania działalności.

Dokument podatkowy do 31 maja każdego roku

Rolnik lub domownik kontynuujący KRUS przy prowadzeniu działalności ma obowiązek składać do 31 maja każdego roku zaświadczenie właściwego naczelnika urzędu skarbowego albo własne oświadczenie, że należny podatek dochodowy od przychodów z pozarolniczej działalności za poprzedni rok nie przekroczył rocznej kwoty granicznej. Jeżeli 31 maja przypada w dzień ustawowo wolny od pracy, termin przesuwa się zgodnie z zasadami obliczania terminów.

Za 2025 r. kwota graniczna wynosiła 4576 zł, a z powodu układu kalendarza termin złożenia dokumentu w 2026 r. upłynął 1 czerwca 2026 r. Kwota graniczna za 2026 r. wynosi 4713 zł; dokument dotyczący podatku należnego za 2026 r. będzie składany do 31 maja 2027 r. Nie należy porównywać tej kwoty z obrotem sklepu ani z limitem zwolnienia podatkowego RHD. KRUS bada kwotę należnego podatku dochodowego z działalności.

Jeżeli rolnik prowadził działalność także w poprzednim roku podatkowym, zaświadczenie lub oświadczenie o podatku powinno być złożone również wraz z pierwszym oświadczeniem o kontynuowaniu ubezpieczenia. Gdy w poprzednim roku działalność nie była prowadzona, ten załącznik nie jest wymagany przy rozpoczęciu.

Rejestracja żywnościowa przed rozpoczęciem sprzedaży

Jeżeli sprzedaż dotyczy żywności, trzeba niezależnie zbadać obowiązki sanitarne lub weterynaryjne. Przy RHD żywności pochodzenia niezwierzęcego wniosek o wpis do rejestru składa się do właściwego państwowego powiatowego inspektora sanitarnego co najmniej 14 dni przed planowanym rozpoczęciem działalności. Przy produktach pochodzenia zwierzęcego lub żywności złożonej rejestracji dokonuje właściwy powiatowy lekarz weterynarii; wniosek składa się co do zasady 30 dni przed planowanym rozpoczęciem.

Ta rejestracja służy nadzorowi nad bezpieczeństwem żywności. Nie zastępuje zgłoszenia do KRUS, jeżeli równolegle powstała pozarolnicza działalność gospodarcza. Z kolei brak wpisu do CEIDG nie zwalnia z rejestracji żywnościowej, gdy jest ona wymagana.

Skutki błędu, zaległości albo zbiegu z ZUS

Spóźnienie z oświadczeniem o kontynuowaniu KRUS

Niezachowanie 14-dniowego terminu na złożenie oświadczenia jest równoznaczne z ustaniem ubezpieczenia rolniczego od dnia rozpoczęcia wykonywania pozarolniczej działalności gospodarczej lub współpracy. Skutek może więc powstać wstecz, nawet jeżeli rolnik nadal opłacał składki KRUS i otrzymywał wezwania do zapłaty.

Termin może zostać przywrócony na wniosek, ale ustawa wymaga udowodnienia, że spóźnienie wynikało ze zdarzeń losowych. Zwykłe przeoczenie, nieznajomość przepisów albo przekonanie, że CEIDG automatycznie załatwi wszystkie formalności, może nie wystarczyć. Do wniosku trzeba dołączyć dowody, np. dokumentację nagłej hospitalizacji, awarii systemu lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, oraz wykazać związek tego zdarzenia z uchybieniem terminowi.

Przekroczenie kwoty podatku lub brak dokumentu rocznego

Przekroczenie rocznej kwoty granicznej podatku pozbawia prawa do kontynuowania KRUS w trybie art. 5a. Podobny skutek powoduje niezłożenie zaświadczenia albo oświadczenia podatkowego w terminie. Dla rozliczenia za 2025 r. KRUS wskazał, że niezłożenie dokumentu do 1 czerwca 2026 r. albo przekroczenie kwoty 4576 zł skutkuje wyłączeniem z ubezpieczenia rolniczego od 2 czerwca 2026 r.

Przed końcem roku warto więc monitorować nie tylko przychody, ale prognozowaną kwotę podatku należnego. Na wysokość podatku wpływają forma opodatkowania, koszty, ulgi i inne elementy rozliczenia. Decyzji o pozostaniu w KRUS nie należy opierać wyłącznie na obrocie sklepu internetowego.

Retroaktywne wyłączenie i możliwe zaległości w ZUS

Jeżeli KRUS po czasie ustali, że sprzedaż była działalnością gospodarczą, a warunki art. 5a nie zostały spełnione, może wydać decyzję o ustaniu ubezpieczenia za okres przeszły. Równolegle ZUS może ustalić obowiązek ubezpieczeń społecznych z tytułu działalności i naliczyć składki wraz z odsetkami. Składki wpłacone do KRUS za okres objęty wyłączeniem podlegają rozliczeniu według właściwych przepisów, lecz ich zapłata nie pokrywa automatycznie należności wobec ZUS.

W takiej sytuacji trzeba równolegle ustalić datę powstania tytułu do ZUS, zakres należnych składek, możliwość korekt dokumentów oraz sposób rozliczenia wpłat w KRUS. Istotne są nie tylko daty wpisów, lecz również dowody faktycznego wykonywania sprzedaży: pierwsze zamówienia, faktury, regulamin sklepu, reklamy, umowy kurierskie, zakupy towarów i wyposażenia oraz przepływy na rachunku.

Praca, zlecenie, emerytura i inne tytuły ubezpieczenia

Art. 5a nie pozwala kontynuować KRUS osobie, która jest pracownikiem albo pozostaje w stosunku służbowym. Dla umów zlecenia i członkostwa w radzie nadzorczej istnieją odrębne reguły, w tym limit miesięcznego przychodu z art. 5b ustawy, dlatego nie wolno stosować do nich mechanicznie zasad dotyczących działalności gospodarczej. Szersze omówienie zbiegu aktywności zawodowych zawiera materiał praca i działalność gospodarcza a krus.

Ustalone prawo do emerytury, renty albo określonych świadczeń również może wyłączyć możliwość kontynuowania ubezpieczenia na zasadach art. 5a. Osoby łączące okresy w obu systemach powinny osobno przeanalizować temat emerytura z zus i krus a, ponieważ samo opłacanie składek w przeszłości nie odpowiada jeszcze na pytanie o aktualny tytuł ubezpieczenia.

Dokumenty, decyzja KRUS i odwołanie

Jakie dokumenty przygotować?

Do wyjaśnienia sprawy z KRUS warto przygotować uporządkowany zestaw dokumentów, a nie pojedyncze oświadczenie. Najczęściej przydatne są:

• decyzje i zaświadczenia KRUS potwierdzające okres oraz zakres ubezpieczenia;
• wydruk z CEIDG z historią wpisu, datami rozpoczęcia, zawieszenia, wznowienia i zmian PKD;
• formularz UD-24, potwierdzenie jego złożenia albo urzędowe poświadczenie przedłożenia CEIDG-1;
• zaświadczenia urzędu skarbowego lub kopie corocznych oświadczeń o należnym podatku;
• ewidencję sprzedaży produktów, zestawienia zamówień internetowych i potwierdzenia płatności;
• receptury, dokumenty produkcyjne i dowody pochodzenia surowców z własnego gospodarstwa;
• faktury zakupu cudzych surowców i towarów, aby można było wykazać ich udział i przeznaczenie;
• decyzję lub zaświadczenie o wpisie RHD do rejestru prowadzonego przez sanepid albo inspekcję weterynaryjną;
• regulamin sklepu, zrzuty ofert, opisy produktów, korespondencję z klientami i dokumenty wysyłkowe;
• umowy z osobami pomagającymi przy produkcji, pakowaniu, obsłudze zamówień lub sprzedaży.

Co powinna ustalić decyzja KRUS?

Prezes KRUS lub upoważniony pracownik wydaje decyzję m.in. w sprawach podlegania ubezpieczeniu, ustania ubezpieczenia oraz wysokości należności składkowych. Decyzja powinna wskazywać podstawę prawną, ustalony stan faktyczny, datę objęcia albo wyłączenia z ubezpieczenia i pouczenie o odwołaniu. Jeżeli organ przyjmuje, że sprzedaż online była działalnością gospodarczą, powinien wyjaśnić, jakie konkretnie cechy działalności o tym przesądziły i dlaczego nie zastosował wyłączenia dla działalności rolniczej lub sprzedaży rolnika.

W toku postępowania trzeba reagować na wezwania i składać dowody przed wydaniem decyzji. Warto przedstawić chronologię: kiedy rozpoczęto produkcję, kiedy uruchomiono ofertę internetową, jakie produkty sprzedawano, skąd pochodziły surowce, czy towary były dokupywane do odsprzedaży, kto wykonywał pracę i kiedy pojawił się ewentualny wpis w CEIDG.

Odwołanie od decyzji

Od decyzji KRUS w sprawie podlegania ubezpieczeniu lub składek przysługuje odwołanie do sądu właściwego w sprawach ubezpieczeń społecznych. Składa się je za pośrednictwem jednostki organizacyjnej KRUS, która wydała decyzję, w terminie miesiąca od dnia jej doręczenia. Dokładny sąd i sposób wniesienia odwołania powinny wynikać z pouczenia.

Odwołanie powinno zawierać oznaczenie zaskarżonej decyzji, zakres żądanej zmiany, zarzuty, uzasadnienie, wnioski dowodowe i podpis. W sprawie sprzedaży internetowej kluczowe może być wykazanie, że organ utożsamił internetowy kanał sprzedaży z działalnością gospodarczą, nie badając ustawowych wyłączeń, albo błędnie ocenił pochodzenie produktów, sposób przetwarzania czy datę faktycznego rozpoczęcia działalności.

Wniesienie odwołania od decyzji ustalającej podleganie ubezpieczeniu i obowiązek opłacania składek nie wstrzymuje wykonania tej decyzji. Trzeba więc równolegle ustalić bieżące obowiązki wobec KRUS i ZUS, aby nie zwiększać zaległości. Jeżeli problem dotyczy samego terminu 14 dni lub 31 maja, należy rozważyć także wniosek o przywrócenie terminu oparty na udokumentowanym zdarzeniu losowym.

FAQ

Czy sprzedaż na Allegro lub Facebooku automatycznie powoduje utratę KRUS?

Nie. Portal jest tylko kanałem sprzedaży. Trzeba ustalić, czy sprzedawane są własne produkty rolne, czy produkty przetworzone spełniają ustawowe warunki oraz czy nie występuje typowy handel cudzym towarem lub inna pozarolnicza działalność.

Czy wpis do rejestru RHD jest równoznaczny z założeniem firmy?

Nie. Rejestracja RHD służy nadzorowi nad bezpieczeństwem żywności i nie jest wpisem do CEIDG. Nie przesądza jednak sama o prawie do KRUS; rzeczywisty model sprzedaży nadal musi odpowiadać właściwym przepisom.

Czy przekroczenie 100 000 zł przychodu z RHD oznacza przejście do ZUS?

Nie automatycznie. Kwota 100 000 zł jest limitem zwolnienia podatkowego dla określonych przychodów. O działalności gospodarczej i ubezpieczeniu decydują odrębne przesłanki. Po przekroczeniu limitu trzeba prawidłowo rozliczyć podatek, ale nadal osobno ocenia się charakter sprzedaży.

Ile czasu mam na zgłoszenie działalności do KRUS?

Oświadczenie o kontynuowaniu ubezpieczenia składa się w ciągu 14 dni od rozpoczęcia wykonywania działalności lub współpracy. Taki sam problem może powstać przy wznowieniu zawieszonej działalności oraz zmianie rodzaju lub przedmiotu działalności według PKD.

Czy kwota graniczna KRUS jest limitem przychodu?

Nie. Jest to kwota należnego podatku dochodowego z pozarolniczej działalności za poprzedni rok. Za 2026 r. kwota graniczna wynosi 4713 zł.

Co zrobić, gdy nie złożyłem dokumentu do 31 maja?

Należy niezwłocznie złożyć dokument i ocenić możliwość wniosku o przywrócenie terminu. Ustawa wymaga wykazania zdarzenia losowego, dlatego do wniosku trzeba dołączyć konkretne dowody. Samo przeoczenie terminu może być niewystarczające.

Czy od decyzji o wyłączeniu z KRUS można się odwołać?

Tak. Odwołanie składa się za pośrednictwem jednostki KRUS, która wydała decyzję, do sądu właściwego w sprawach ubezpieczeń społecznych, co do zasady w ciągu miesiąca od doręczenia decyzji. Trzeba uwzględnić pouczenie zawarte w decyzji.

Podsumowanie

Rolnik sprzedający produkty z gospodarstwa przez internet powinien najpierw ustalić, co dokładnie sprzedaje i skąd pochodzą towary. Własne produkty nieprzetworzone oraz określone produkty przetworzone mogą pozostawać poza Prawem przedsiębiorców, ale tylko przy rzeczywistym spełnieniu warunków ustawowych. RHD, podatek i KRUS to odrębne płaszczyzny, których nie wolno utożsamiać.

Jeżeli model sprzedaży ma cechy pozarolniczej działalności gospodarczej, najważniejsze są: wcześniejsze 3 lata pełnego obowiązkowego KRUS, terminowe UD-24, dalsze prowadzenie gospodarstwa, brak wykluczających tytułów ubezpieczenia oraz pilnowanie rocznej kwoty należnego podatku. Przy sporze z KRUS należy zebrać dokumenty pokazujące pochodzenie produktów, sposób przetwarzania i faktyczną organizację sprzedaży, a od niekorzystnej decyzji wnieść odwołanie w terminie wskazanym w pouczeniu.

Źródła

• Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, w szczególności art. 5a, art. 17, art. 36 i art. 37.
• Ustawa z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców, w szczególności art. 3, art. 5 i art. 6.
• Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, w szczególności art. 2, art. 20 ust. 1c–1f oraz art. 21 ust. 1 pkt 71a.
• Ustawa z dnia 25 sierpnia 2006 r. o bezpieczeństwie żywności i żywienia oraz przepisy dotyczące rolniczego handlu detalicznego.
• Komunikaty KRUS dotyczące prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej oraz rocznych kwot granicznych za 2025 i 2026 r.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.