Paszportowanie i sprzedaż roślin przez domownika rolnika

Co to jest paszport roślin?

Paszport roślin to urzędowo uregulowana etykieta, która potwierdza, że dana roślina, produkt roślinny albo inny przedmiot spełnia wymagania fitosanitarne obowiązujące w Unii Europejskiej. Nie jest to zwykły certyfikat jakości ani dowolna informacja handlowa, lecz element systemu kontroli zdrowia roślin.

Paszport dołącza się do jednostki handlowej, np. do doniczki, multiplatu, pojemnika, wiązki albo partii towaru. Zawiera on m.in. oznaczenie paszportu roślin, nazwę botaniczną, kod państwa, numer rejestracyjny podmiotu profesjonalnego, kod identyfikacyjny oraz, gdy jest to wymagane, informację o kraju pochodzenia.

W praktyce paszport pozwala ustalić, od kogo pochodzi roślina i jaką drogą trafiła do obrotu. Ma to znaczenie wtedy, gdy PIORiN stwierdzi zagrożenie agrofagami i trzeba szybko ustalić źródło problemu oraz odbiorców określonej partii.

Kiedy paszport roślin jest wymagany?

Paszport roślin jest wymagany przede wszystkim dla roślin przeznaczonych do sadzenia. Chodzi nie tylko o sadzonki drzew i krzewów, ale także o wiele roślin ozdobnych w doniczkach, byliny, cebule, bulwy, kłącza, podkładki oraz inne materiały wskazane w przepisach unijnych.

W handlu roślinami istotne są dwie zasady. Po pierwsze, przy przemieszczaniu roślin do sadzenia między podmiotami profesjonalnymi paszport jest co do zasady konieczny. Po drugie, przy sprzedaży przez internet lub inną sprzedaż na odległość rośliny do sadzenia muszą być zaopatrzone w paszport także wtedy, gdy kupującym jest użytkownik ostateczny.

Zobacz również: paszporty roślin przy sprzedaży.

Sprzedaż roślin przez internet a rejestracja w PIORiN

Jeżeli rośliny do sadzenia są oferowane przez internet, np. w sklepie internetowym, na portalu aukcyjnym, w mediach społecznościowych albo w ramach wysyłki po zamówieniu na odległość, sprzedawca musi liczyć się z obowiązkiem wpisu do urzędowego rejestru podmiotów profesjonalnych prowadzonego przez PIORiN. Dotyczy to także niewielkiej sprzedaży, jeżeli ma ona charakter odpłatny i profesjonalny.

PIORiN wyraźnie wskazuje, że sprzedaż roślin do sadzenia przez internet wymaga rejestracji, a rośliny muszą być zaopatrzone w paszport. Wyjątki dotyczą m.in. nieprofesjonalnej wymiany roślin między hobbystami, ale nie obejmują sprzedaży internetowej prowadzonej w celu uzyskania korzyści finansowej.

Przy sprzedaży roślin wyprodukowanych w gospodarstwie warto od razu ustalić także kwestie podatkowe, ewidencyjne i środowiskowe, zwłaszcza gdy rośliny są pakowane i wysyłane do klientów. Zobacz również: sprzedaż roślin przez rolnika. Osobno trzeba odróżnić zagadnienie: sprzedaż sadzonek przez rolnika.

Kto może wystawiać paszporty roślin?

Paszporty roślin mogą być wydawane przez podmiot profesjonalny upoważniony przez właściwego wojewódzkiego inspektora ochrony roślin i nasiennictwa. Alternatywnie, w określonych sytuacjach paszport może zostać wydany przez PIORiN.

Warunki samodzielnego wydawania paszportów obejmują w szczególności wpis do urzędowego rejestru podmiotów profesjonalnych, zdanie egzaminu potwierdzającego wiedzę potrzebną do wykonywania ocen zdrowotności roślin, uzyskanie upoważnienia oraz prowadzenie dokumentacji pozwalającej prześledzić pochodzenie i obrót roślinami.

Ważne jest rozróżnienie: osoba fizyczna, która zdała egzamin, może wykonywać ocenę do celów wydawania paszportów w zakresie objętym jej wiedzą i zaświadczeniem, ale sam egzamin nie oznacza jeszcze, że może dowolnie wystawiać paszporty dla każdego gospodarstwa. Paszportowanie musi być powiązane z podmiotem profesjonalnym, jego rejestracją, procedurami oraz odpowiedzialnością za konkretną partię roślin.

Domownik rolnika a sprzedaż roślin z gospodarstwa

W ustawie o ułatwieniach w prowadzeniu handlu w piątki i soboty przez rolników i ich domowników domownikiem jest osoba bliska rolnikowi, która ukończyła 15 lat, pozostaje z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym albo mieszka na terenie gospodarstwa lub w bliskim sąsiedztwie, stale pracuje w tym gospodarstwie i nie jest związana z rolnikiem stosunkiem pracy.

Ta definicja pomaga ocenić, czy dana osoba może korzystać z ułatwień przewidzianych dla handlu prowadzonego przez rolnika i jego domowników w wyznaczonych miejscach. Nie zwalnia jednak z przepisów fitosanitarnych. Jeżeli sprzedawane są rośliny do sadzenia objęte paszportowaniem, nadal trzeba spełnić wymagania PIORiN.

W opisanej sytuacji kluczowe jest ustalenie, kto jest sprzedawcą: teściowie jako rolnicy i producenci, gospodarstwo prowadzone wspólnie przez rodzinę, czy Pan jako odrębna osoba sprzedająca we własnym imieniu. Od tego zależy, kto powinien być wpisany do rejestru, kto uzyskuje upoważnienie, kto wystawia dokumenty sprzedaży i kto ponosi odpowiedzialność wobec PIORiN oraz klientów.

Jak bezpiecznie zorganizować paszportowanie roślin w gospodarstwie teściów?

Najbezpieczniejszy model zależy od tego, kto faktycznie produkuje, posiada i sprzedaje rośliny. Jeżeli produkcja odbywa się w gospodarstwie teściów i to oni pozostają sprzedawcami, to zasadniczo rejestracja oraz procedury powinny być powiązane z tym gospodarstwem jako podmiotem profesjonalnym. Pan może natomiast, po zdaniu egzaminu i odpowiednim umocowaniu, wykonywać czynności związane z oceną zdrowotności oraz obsługą paszportowania w ramach tego gospodarstwa.

Jeżeli chce Pan sprzedawać rośliny we własnym imieniu, trzeba zadbać o podstawę prawną dysponowania roślinami, np. zakup, komis, umowę współpracy albo inną jasno opisaną relację z producentem. Wtedy należy osobno ocenić Pana obowiązki rejestracyjne wobec PIORiN, podatkowe, konsumenckie, ewidencyjne i ewentualnie gospodarcze.

W praktyce przed rozpoczęciem sprzedaży warto wykonać następujące kroki:

• ustalić, kto będzie formalnym sprzedawcą roślin i kto odpowiada za ich zdrowotność,
• złożyć właściwy wniosek o wpis do urzędowego rejestru podmiotów profesjonalnych PIORiN,
• zdać egzamin wymagany do wykonywania ocen zdrowotności roślin,
• uzyskać upoważnienie wojewódzkiego inspektora do wydawania paszportów roślin albo ustalić wydawanie paszportów przez PIORiN,
• wdrożyć procedury identyfikowalności, kontroli zdrowotności i przechowywania dokumentacji,
• opisać w ofertach internetowych, że rośliny są sprzedawane z paszportem, jeżeli taki obowiązek dotyczy danej rośliny.

Jakie ryzyka grożą przy sprzedaży bez paszportów lub bez rejestracji?

Sprzedaż roślin objętych obowiązkiem paszportowania bez wymaganego paszportu, bez rejestracji albo bez dokumentacji identyfikowalności może skutkować kontrolą PIORiN i działaniami administracyjnymi. Organ może żądać usunięcia uchybień, ograniczyć albo cofnąć upoważnienie do wydawania paszportów, a w razie zagrożenia fitosanitarnego nakazać dodatkowe środki dotyczące roślin.

Ryzyko nie kończy się na kontroli administracyjnej. Przy sprzedaży internetowej dochodzą także obowiązki wobec konsumentów, zasady reklamacji, oznaczenia sprzedawcy, regulaminy, dokumentowanie transakcji oraz odpowiedzialność za zgodność towaru z umową. Dlatego paszportowanie warto traktować jako jeden z elementów legalnej organizacji sprzedaży, a nie wyłącznie jako techniczną etykietę.

FAQ

Podsumowanie

Domownik rolnika może pomagać przy sprzedaży i paszportowaniu roślin z gospodarstwa, ale musi działać w prawidłowo zorganizowanym modelu. Najważniejsze jest ustalenie, kto jest podmiotem profesjonalnym, kto jest sprzedawcą, kto uzyskuje upoważnienie do wydawania paszportów oraz jak prowadzona jest dokumentacja zdrowotności i identyfikowalności roślin.

Jeżeli sprzedaż ma odbywać się przez internet, nie należy opierać się wyłącznie na statusie domownika. W praktyce konieczny będzie kontakt z właściwą jednostką PIORiN, sprawdzenie zakresu paszportowania dla konkretnych roślin oraz uporządkowanie umów rodzinnych i dokumentów sprzedażowych.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 13 lutego 2020 r. o ochronie roślin przed agrofagami, tekst jednolity: Dz.U. 2023 poz. 301, z późniejszymi zmianami, w tym ustawą z dnia 7 listopada 2025 r. o zmianie ustawy o ochronie roślin przed agrofagami oraz niektórych innych ustaw: Dz.U. 2025 poz. 1709.

2. Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/2031 z dnia 26 października 2016 r. w sprawie środków ochronnych przeciwko agrofagom roślin.

3. Rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) 2019/2072 ustanawiające jednolite warunki wykonania rozporządzenia (UE) 2016/2031, w tym wykazy roślin i produktów objętych obowiązkiem paszportowania.

4. Informacje PIORiN: Paszporty roślin - informacje ogólne, Sprzedaż przez internet oraz Egzamin dla podmiotów.

5. Ustawa z dnia 29 października 2021 r. o ułatwieniach w prowadzeniu handlu w piątki i soboty przez rolników i ich domowników, Dz.U. 2021 poz. 2290.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.