Dopłaty po rozwiązaniu dzierżawy w trakcie roku – rozliczenia stron

W sporze o dopłaty po rozwiązaniu dzierżawy trzeba rozdzielić dwie kwestie. Pierwsza dotyczy publicznoprawnego prawa do płatności przyznawanej przez ARiMR. Druga to cywilne rozliczenie właściciela i dzierżawcy wynikające z umowy, wcześniejszych ustaleń, nakładów na uprawę oraz tego, kto zbiera plon i wykonuje obowiązki związane z płatnością. Te dwa rozliczenia nie zawsze prowadzą do tego samego wyniku.

Kto zachowuje dopłaty po rozwiązaniu dzierżawy w trakcie roku?

W przypadku płatności przyznawanych do gruntu podstawowe znaczenie ma art. 22 ustawy o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023–2027. Jeżeli warunkiem pomocy jest posiadanie gruntu, pomoc przysługuje do gruntu, który 31 maja danego roku znajduje się w posiadaniu wnioskodawcy na podstawie tytułu prawnego. ARiMR wskazuje jednocześnie, że sam tytuł prawny nie wystarcza, jeżeli dana osoba faktycznie nie użytkuje gruntu.

W praktyce właściciel nie ma pierwszeństwa tylko dlatego, że figuruje w księdze wieczystej. Gdy działkę faktycznie prowadzi dzierżawca, to jego sytuację należy badać jako pierwszą. Szerzej wyjaśnia to artykuł dopłaty arimr właściciel czy dzierżawca.

Odrębne zasady dotyczą przekazania całego gospodarstwa objętego wnioskiem. Gdy następuje ono w okresie wskazanym w przepisach, możliwe jest wejście przejmującego do postępowania, a przy przekazaniu całego gospodarstwa po 31 maja płatności co do zasady pozostają przy przekazującym, jeżeli spełnione są pozostałe warunki. Procedurę tę omawia osobny tekst: dopłaty po przejęciu gospodarstwa. Zwykłe zakończenie dzierżawy jednej lub kilku działek nie powinno być automatycznie utożsamiane z przekazaniem całego gospodarstwa.

ARiMR nie dokonuje cywilnego podziału dopłaty pomiędzy właściciela i dzierżawcę. Nawet jeżeli strony uzgodnią, że ekonomiczna korzyść zostanie rozliczona w określony sposób, taki zapis nie zmienia sam przez się osoby uprawnionej wobec Agencji i nie może usprawiedliwiać złożenia wniosku przez osobę, która nie spełnia warunków płatności.

Data wydania gruntu, dokumenty i terminy kampanii

Najbezpieczniej ustalić skutki rozwiązania dzierżawy na podstawie konkretnych dat i dokumentów. Nie wystarczy ogólne stwierdzenie, że właściciel przejął pole wiosną albo po żniwach. Dla ARiMR i dla późniejszego rozliczenia cywilnego znaczenie może mieć dokładny dzień ustania umowy, dzień faktycznego wydania działki, zakres wykonanych prac oraz to, kto od tego momentu decydował o sposobie użytkowania gruntu.

Jakie dokumenty przygotować?

• umowę dzierżawy wraz z aneksami i postanowieniami dotyczącymi dopłat, czynszu, zasiewów, zbioru plonów i wcześniejszego rozwiązania umowy;
• porozumienie rozwiązujące umowę albo wypowiedzenie wraz z dowodem jego doręczenia i podstawą skrócenia okresu dzierżawy;
• protokół wydania gruntu z datą, numerami działek, powierzchnią, opisem upraw, stanem pola, wykazem przekazanych dokumentów i wskazaniem, kto ma prawo zebrać plon;
• kopię złożonego wniosku, urzędowe poświadczenie odbioru, mapy działek oraz potwierdzenia korekt w eWniosekPlus;
• rejestry zabiegów, fotografie, faktury za materiał siewny, nawozy, paliwo i środki ochrony roślin, umowy z usługodawcami oraz inne dowody rzeczywistego prowadzenia działalności rolniczej;
• dokumenty dotyczące ekoschematów, warunkowości i innych zobowiązań wykonywanych po wydaniu gruntu;
• rozliczenie czynszu, podatku rolnego, nakładów i przychodów ze sprzedaży plonu.

Terminy kampanii 2026 w przypadku dopłat po rozwiązaniu dzierżawy

W kampanii 2026 wnioski składało się od 15 marca do 1 czerwca 2026 r. Spóźniony wniosek mógł zostać złożony do 26 czerwca 2026 r., z pomniejszeniem płatności o 1% za każdy dzień roboczy opóźnienia. Zmiany z inicjatywy rolnika można było składać do 16 czerwca 2026 r., a później do 26 czerwca 2026 r. z odpowiednim pomniejszeniem. Jeżeli ARiMR poinformowała rolnika o nieprawidłowościach wykrytych w kontroli administracyjnej lub systemie monitorowania obszarów, określone zmiany można składać do 15 września 2026 r.

Do dnia wydania decyzji rolnik może również poinformować kierownika biura powiatowego ARiMR o zmianach w informacjach zawartych we wniosku, o ile nie prowadzi to do zwiększenia deklarowanej powierzchni. Nie należy jednak odkładać zawiadomienia, jeżeli rozwiązanie dzierżawy wpływa na stan zadeklarowanych działek lub wykonanie praktyki objętej płatnością.

Wypłata następuje na rachunek zgłoszony w ewidencji producentów. W razie zmiany rachunku lub danych identyfikacyjnych trzeba je zaktualizować niezależnie od cywilnego rozliczenia stron. Więcej praktycznych informacji zawiera materiał o wypłacie dopłat bezpośrednich na konto bankowe.

Błędy przy rozliczaniu dopłat po zakończeniu dzierżawy

Podwójne zadeklarowanie tej samej działki

Właściciel i były dzierżawca nie powinni zakładać, że ARiMR sama podzieli płatność albo wybierze jedną osobę bez dodatkowych wyjaśnień. Dwie deklaracje do tej samej powierzchni zwykle prowadzą do wezwania i konieczności wykazania tytułu prawnego, faktycznego użytkowania oraz daty wydania gruntu.

Rozliczenie dopłaty wyłącznie według liczby miesięcy

Nie istnieje ogólna zasada, zgodnie z którą dzierżawca zachowuje na przykład połowę dopłaty za pół roku dzierżawy. Taki podział może wynikać z umowy lub ugody, lecz bez wyraźnego postanowienia trzeba ocenić całe rozliczenie: czynsz, zasiew, nawożenie, zabiegi, zbiór, ryzyko produkcyjne i obowiązki wobec ARiMR.

Brak rozliczenia praktyk wykonywanych po 31 maja

Rolnik może spełniać warunek posiadania na dzień 31 maja, a mimo to utracić część wsparcia, jeżeli nie zostanie wykonana praktyka wymagana później albo zabraknie dokumentów. W porozumieniu trzeba wskazać nie tylko, kto otrzyma pieniądze, lecz przede wszystkim kto ma wykonać konkretny zabieg, w jakim terminie i kto udostępni dokumentację w razie kontroli.

Przekazanie pieniędzy przed decyzją ARiMR

Kwota wskazana we wniosku nie jest jeszcze kwotą należną. Powierzchnia może zostać skorygowana, a płatność zmniejszona po kontroli. Dlatego rozliczenie między stronami powinno odwoływać się do kwoty rzeczywiście przyznanej i wypłaconej, z uwzględnieniem ewentualnych pomniejszeń, sankcji lub zwrotów związanych z daną działką.

Kontrola posiadania działki i decyzja ARiMR

Wezwanie ARiMR może dotyczyć rozbieżności w powierzchni, podwójnej deklaracji, braku tytułu prawnego, faktycznego użytkowania działki albo dokumentów potwierdzających określoną praktykę. Odpowiedź należy skierować do biura powiatowego prowadzącego sprawę, w terminie i formie wskazanej w wezwaniu. Samo przesłanie umowy dzierżawy może być niewystarczające, jeżeli spór dotyczy tego, kto rzeczywiście wykonywał prace i decydował o uprawie.

W wyjaśnieniach warto przedstawić chronologię: datę zawarcia umowy, złożenia wniosku, wypowiedzenia lub porozumienia, wydania gruntu, wykonania poszczególnych zabiegów i zbioru. Do pisma należy dołączyć dowody odnoszące się bezpośrednio do spornej działki, a nie wyłącznie ogólne dokumenty dotyczące całego gospodarstwa.

Kontrolujący mogą wejść na grunty, żądać informacji, dokumentów i danych oraz sporządzać dokumentację fotograficzną. Jeżeli rolnik nie zgadza się z raportem z kontroli na miejscu, może zgłosić umotywowane zastrzeżenia w terminie 14 dni od doręczenia raportu. Zastrzeżenia powinny wskazywać konkretne błędne ustalenia i dowody, które je podważają.

Gdy zakończenie dzierżawy łączy się ze zgonem wnioskodawcy lub posiadacza gospodarstwa, stosuje się szczególne reguły następstwa prawnego. Tę sytuację omawia artykuł śmierć rolnika a dopłaty z arimr.

Spór cywilny między właścicielem i dzierżawcą nie zastępuje postępowania przed ARiMR. Agencja ustala, komu przysługuje pomoc publiczna, natomiast roszczenie o zapłatę wynikające z umowy dzierżawy, ugody lub rozliczenia nakładów może wymagać osobnego wezwania do zapłaty, a następnie postępowania przed sądem cywilnym.

Korekta, odwołanie i zwrot po rozwiązaniu dzierżawy

Kiedy złożyć korektę lub wycofać część wniosku?

Jeżeli dzierżawa skończyła się przed 31 maja, a były dzierżawca ujął działkę we wniosku, powinien niezwłocznie przeanalizować zmianę albo częściowe wycofanie wniosku. Wycofanie jest możliwe do dnia wydania decyzji, ale nie w części, w której wykryto już nieprawidłowość, ani po poinformowaniu wnioskodawcy o zamiarze przeprowadzenia kontroli na miejscu.

Jeżeli umowa zakończyła się po 31 maja, korekta nie zawsze jest potrzebna tylko z powodu samej zmiany posiadacza. Trzeba jednak sprawdzić, czy rozwiązanie umowy zmienia prawdziwość danych we wniosku, możliwość wykonania praktyki, powierzchnię kwalifikowaną lub inne warunki płatności. Wątpliwości najlepiej opisać pisemnie w biurze powiatowym, wskazując daty i zakres przejęcia działek.

Jak odwołać się od decyzji w sprawie dopłat po rozwiązaniu dzierżawy?

Od decyzji kierownika biura powiatowego ARiMR co do zasady przysługuje odwołanie do dyrektora właściwego oddziału regionalnego ARiMR, składane za pośrednictwem organu, który wydał decyzję. Termin wynosi 14 dni od doręczenia decyzji. W odwołaniu należy oznaczyć decyzję, wskazać zakres zaskarżenia, opisać błędne ustalenia i dołączyć dowody dotyczące tytułu prawnego, użytkowania, daty wydania gruntu i wykonanych praktyk.

Nie należy czekać z zebraniem dowodów do ostatniego dnia. Jeżeli decyzja została doręczona elektronicznie, termin liczy się od skutecznego doręczenia w systemie. Pouczenie w konkretnej decyzji trzeba zawsze przeczytać, ponieważ wskazuje organ, sposób i termin wniesienia środka zaskarżenia.

Co zrobić przy żądaniu zwrotu?

Jeżeli ARiMR uzna płatność za nienależną lub nadmierną, może ustalić kwotę podlegającą zwrotowi. Przekazanie pieniędzy właścicielowi albo byłemu dzierżawcy nie zwalnia beneficjenta z obowiązku rozliczenia się z Agencją. Najpierw trzeba sprawdzić podstawę, okres, powierzchnię i sposób wyliczenia należności oraz termin zaskarżenia, a dopiero później dochodzić odpowiedniego rozliczenia od drugiej strony na podstawie umowy.

W ugodzie między stronami warto przewidzieć, kto poniesie ciężar przyszłego zmniejszenia lub zwrotu, jeżeli przyczyną będzie niewykonanie obowiązku po wydaniu gruntu. Takie postanowienie nie wiąże ARiMR, ale może określić odpowiedzialność cywilną między właścicielem i dzierżawcą.

FAQ

Czy właścicielowi zawsze należy się część dopłaty po rozwiązaniu dzierżawy?

Nie. ARiMR przyznaje płatność osobie spełniającej warunki pomocy, a nie dzieli jej automatycznie z właścicielem. Obowiązek przekazania części kwoty może wynikać z umowy lub ugody, lecz trzeba go ocenić razem z czynszem, nakładami i prawem do plonu.

Czy rozwiązanie dzierżawy po 31 maja przenosi dopłaty na nowego użytkownika?

Nie automatycznie. Punktem wyjścia jest sytuacja w dniu 31 maja oraz spełnienie pozostałych warunków płatności. Szczególna procedura dotyczy przekazania całego gospodarstwa, a nie każdego wydania pojedynczej działki.

Co zrobić, gdy właściciel i dzierżawca zgłosili tę samą działkę?

Należy niezwłocznie ustalić, kto miał 31 maja tytuł prawny i faktycznie użytkował grunt, a następnie złożyć prawidłową zmianę, wycofanie lub wyjaśnienia. Trzeba przygotować umowę, dokument rozwiązania, protokół wydania i dowody prac polowych.

Czy ustna umowa dzierżawy wystarcza do dopłat?

Tytuł prawny może wynikać także z umowy ustnej, ale w sporze jest znacznie trudniejszy do udowodnienia. Przy rozwiązaniu dzierżawy pisemne potwierdzenie daty, działek i warunków wydania gruntu ma zasadnicze znaczenie dowodowe.

Czy można wycofać działkę z wniosku po wezwaniu ARiMR?

Możliwość wycofania zależy od etapu sprawy. Nie można skutecznie wycofać części wniosku, w której ARiMR wykryła już nieprawidłowość, ani po poinformowaniu o zamiarze kontroli na miejscu. Treść wezwania trzeba więc przeanalizować przed wysłaniem korekty.

Kto odpowiada za ekoschemat po wydaniu pola właścicielowi?

Wobec ARiMR odpowiada wnioskodawca, któremu ma zostać przyznana płatność. Strony mogą umówić się, że określoną praktykę wykona właściciel lub nowy użytkownik, ale powinny ustalić termin, sposób dokumentowania i odpowiedzialność za niewykonanie.

Czy ARiMR rozstrzygnie spór o zwrot kosztów zasiewu?

Nie. Agencja ustala prawo do pomocy i jej wysokość. Rozliczenie nakładów, czynszu, plonu lub odszkodowania za wcześniejsze rozwiązanie umowy jest sprawą cywilną między stronami.

Podsumowanie

Po rozwiązaniu dzierżawy najpierw trzeba ustalić sytuację na 31 maja, a następnie sprawdzić warunki każdej zadeklarowanej płatności wykonywane także później. Dopiero na tej podstawie można zdecydować o korekcie wniosku, zawiadomieniu ARiMR i rozliczeniu pieniędzy między stronami. Bezpieczne porozumienie powinno obejmować nie tylko samą dopłatę, lecz także zasiewy, plon, nakłady, czynsz, obowiązki ekoschematowe i odpowiedzialność za ewentualne zmniejszenie lub zwrot środków.

Źródła

• ustawa z dnia 8 lutego 2023 r. o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023–2027, w szczególności art. 22, art. 60 oraz art. 100–104;
• ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, w szczególności art. 10;
• ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego, w szczególności art. 129;
• rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/2115 oraz rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/2116;
• oficjalne zasady ARiMR dotyczące płatności bezpośrednich, terminów i przekazania gospodarstwa w kampanii 2026.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.