Zespół prawników

Specjaliści z różnych dziedzin prawa

Zadaj pytanie prawnikowi

(bezpłatna wycena)

Wycena do 2 godzin

(w większości przypadków do 1 h)

Chcę zapytać prawnika

(bezpłatna wycena)

Zadanie pytania nic Cię nie kosztuje

Poznanie wyceny do niczego nie zobowiązuje

Chcę zapytać prawnika

(bezpłatna wycena)

Darowizna udziału w ziemi rolnej a KOWR – kiedy potrzebna zgoda?

• Stan prawny na: 2026-07-16 | Autor: Redakcja Praworolne.info

Darowizna udziału w ziemi rolnej nie zawsze wymaga zgody KOWR. Decydują przede wszystkim powierzchnia nieruchomości, status i pokrewieństwo obdarowanego oraz to, czy darczyńcę nadal wiąże pięcioletni zakaz zbywania.

Poniżej znajdziesz kolejność działań, dokumenty do notariusza i KOWR, najważniejsze terminy oraz sposób ograniczenia ryzyka nieważności umowy albo wykonania prawa nabycia przez KOWR.


Masz podobny problem prawny?

Opisz sprawę i otrzymaj wycenę porady od prawnika. Samo zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.

Opisz sprawę prawnikowi ›

Wycena zwykle w ciągu 1 godziny • Pracujemy 7 dni w tygodniu

Darowizna udziału w ziemi rolnej a KOWR – kiedy potrzebna zgoda?
Najważniejsze:
  • Przepisy o obrocie ziemią rolną stosuje się odpowiednio także do darowizny udziału we współwłasności.
  • Darowizna na rzecz osoby bliskiej w rozumieniu ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego co do zasady nie wymaga zgody na nabycie i nie uruchamia prawa nabycia KOWR.
  • Przy nieruchomości rolnej o powierzchni od 0,3 ha do mniej niż 1 ha zgoda na nabycie nie jest potrzebna, ale przy darowiźnie dla osoby spoza ustawowego kręgu osób bliskich KOWR może mieć prawo nabycia udziału.
  • Gdy nieruchomość ma co najmniej 1 ha, a obdarowany nie jest rolnikiem indywidualnym ani osobą objętą wyjątkiem, przed aktem notarialnym zwykle trzeba uzyskać zgodę Dyrektora Generalnego KOWR.
  • Trzeba osobno sprawdzić, czy darczyńca może zbyć udział przed upływem 5 lat od własnego nabycia; brak wymaganej zgody może prowadzić do nieważności czynności.

Darowizna udziału nie jest „mniejszą” transakcją tylko dlatego, że obdarowany otrzymuje ułamek prawa, na przykład 1/10 albo 1/4. Art. 2c ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego, dalej: UKUR, nakazuje odpowiednio stosować zasady nabywania nieruchomości rolnych także do udziałów we współwłasności. Dlatego przed wizytą u notariusza trzeba zbadać samą nieruchomość, wielkość udziału, osobę obdarowanego i historię nabycia przez darczyńcę.

W praktyce trzeba odróżnić trzy kwestie: zgodę na nabycie przez obdarowanego, ewentualne prawo nabycia KOWR po zawarciu darowizny oraz zgodę na wcześniejsze zbycie, jeżeli darczyńcę nadal wiąże pięcioletni okres z art. 2b UKUR. Są to odrębne mechanizmy. Artykuł dotyczy wyłącznie relacji darowizny udziału z KOWR; kwestie składek KRUS wymagają osobnej oceny.

Kiedy można darować udział w ziemi rolnej?

Najpierw ustal, czy UKUR ma zastosowanie

Punktem wyjścia jest status gruntu. UKUR dotyczy nieruchomości rolnej w rozumieniu Kodeksu cywilnego, z wyłączeniem nieruchomości położonych na obszarach przeznaczonych w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego na cele inne niż rolne. Sam zapis w ewidencji gruntów jest ważny, ale nie zawsze rozstrzyga sprawę samodzielnie. Trzeba zestawić dane z księgi wieczystej, ewidencji gruntów i planu miejscowego, a w razie jego braku także dokumenty planistyczne i faktyczny charakter nieruchomości.

Przepisów UKUR nie stosuje się między innymi do nieruchomości, w których powierzchnia użytków rolnych jest mniejsza niż 0,3 ha, oraz do udziałów w takich nieruchomościach. Granica jest ścisła: nieruchomość mająca dokładnie 0,3 ha użytków rolnych nie korzysta z tego wyłączenia.

Stan faktyczny Zgoda na nabycie Prawo nabycia KOWR po darowiźnie
Powierzchnia użytków rolnych w nieruchomości jest mniejsza niż 0,3 ha Nie, ponieważ UKUR nie ma zastosowania do nieruchomości ani udziału w niej Nie na podstawie UKUR
Nieruchomość rolna ma od 0,3 ha do mniej niż 1 ha Nie, niezależnie od statusu obdarowanego Może powstać, jeżeli obdarowany nie jest osobą bliską i nie zachodzi inny wyjątek z art. 4 UKUR
Nieruchomość rolna ma co najmniej 1 ha, a obdarowany jest osobą bliską darczyńcy Nie Nie
Nieruchomość rolna ma co najmniej 1 ha, a obdarowany jest rolnikiem indywidualnym spełniającym wymagania ustawy Co do zasady nie, po potwierdzeniu statusu i limitu 300 ha Zwykle nie, jeżeli nabycie powiększa gospodarstwo rodzinne i spełnia warunki lokalizacyjne z art. 4 ust. 4 pkt 1 UKUR
Nieruchomość rolna ma co najmniej 1 ha, a obdarowany nie jest rolnikiem indywidualnym ani osobą objętą wyjątkiem Tak, zasadniczo przed zawarciem aktu Nie, jeżeli nabycie następuje na podstawie ostatecznej zgody z art. 2a ust. 4 UKUR

Przy udziale nie należy automatycznie mnożyć powierzchni nieruchomości przez ułamek udziału i na tej podstawie uznawać, że próg 0,3 ha albo 1 ha nie został osiągnięty. Dla stosowania UKUR znaczenie ma co do zasady powierzchnia nieruchomości będącej przedmiotem współwłasności, ustalana według jej prawnego i ewidencyjnego oznaczenia, a przepisy stosuje się do nabycia udziału odpowiednio. Jeżeli kilka działek tworzy jedną nieruchomość objętą księgą wieczystą, nie wolno ograniczać analizy do jednej wybranej działki.

Darowizna osobie bliskiej

Zgoda Dyrektora Generalnego KOWR na nabycie nie jest potrzebna, gdy obdarowany jest osobą bliską darczyńcy w rozumieniu UKUR. Do tego kręgu należą: zstępni, wstępni, rodzeństwo, dzieci rodzeństwa, rodzeństwo rodziców, małżonek, rodzice małżonka, osoby przysposabiające i przysposobione, ojczym, macocha oraz pasierbowie.

Ustawowa lista jest zamknięta. Partner pozostający w związku nieformalnym, kuzyn albo powinowaty niewymieniony w przepisie nie jest osobą bliską tylko dlatego, że strony faktycznie tworzą rodzinę lub wspólnie prowadzą gospodarstwo. Z kolei siostrzeniec, bratanica, wuj, ciotka czy teściowie mogą być osobami bliskimi w rozumieniu UKUR, choć ich sytuacja podatkowa może wyglądać inaczej.

Darowizna osobie bliskiej jest również wyłączona spod prawa nabycia KOWR z art. 4 UKUR. Nie oznacza to jednak, że można pominąć akt notarialny, dokumenty dotyczące rolnego charakteru gruntu albo obowiązki obdarowanego po nabyciu.

Darowizna osobie niespokrewnionej lub spoza ustawowego kręgu

Jeżeli nieruchomość rolna ma co najmniej 1 ha, a obdarowany nie jest rolnikiem indywidualnym ani podmiotem objętym innym wyjątkiem, nabycie wymaga zasadniczo uprzedniej zgody Dyrektora Generalnego KOWR na podstawie art. 2a ust. 4 UKUR. Przy darowiźnie wniosek najczęściej składa darczyńca jako zbywca. Nie musi on wykazywać bezskutecznej próby sprzedaży rolnikowi indywidualnemu, ponieważ planowana czynność nie jest sprzedażą. Obdarowany musi jednak zobowiązać się do prowadzenia działalności rolniczej na nabywanej nieruchomości, a transakcja nie może prowadzić do nadmiernej koncentracji gruntów rolnych.

Jeżeli nieruchomość ma od 0,3 ha do mniej niż 1 ha, zgoda na nabycie nie jest wymagana. Nadal trzeba jednak zbadać art. 4 UKUR. Darowizna jest umową inną niż sprzedaż, więc KOWR może po skutecznym zawiadomieniu złożyć oświadczenie o nabyciu udziału za zapłatą wartości rynkowej. Wyjątkiem jest między innymi darowizna osobie bliskiej, nabycie na podstawie zgody z art. 2a ust. 4 albo powiększenie gospodarstwa rodzinnego na warunkach określonych w ustawie.

Dwie odrębne zgody, których nie wolno pomylić

  1. Zgoda na nabycie z art. 2a ust. 4 UKUR dotyczy statusu obdarowanego i jest potrzebna przed darowizną nieruchomości rolnej o powierzchni co najmniej 1 ha, gdy nie działa żaden ustawowy wyjątek.
  2. Zgoda na wcześniejsze zbycie z art. 2b ust. 3 UKUR dotyczy darczyńcy, który sam nabył nieruchomość i chce ją zbyć albo oddać w posiadanie przed upływem 5 lat. Jest wydawana, gdy przemawia za tym ważny interes nabywcy nieruchomości rolnej albo interes publiczny.

Może się zdarzyć, że jedna darowizna wymaga obu decyzji: darczyńca nadal jest objęty pięcioletnim zakazem, a obdarowany nie ma statusu pozwalającego nabyć nieruchomość co najmniej jednohektarową bez zgody. Wyjątek dotyczy między innymi zbycia przez dotychczasowego nabywcę na rzecz osoby bliskiej — w takim przypadku ograniczeń z art. 2b ust. 1 i 2 nie stosuje się do tej czynności. Trzeba jednak potwierdzić, że relacja mieści się dokładnie w definicji ustawowej.

Masz problem prawny podobny do opisanego w artykule?

Opisz swoją sprawę prawnikowi ›

Wycena zwykle w ciągu 1 godziny • Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje

Darowizna udziału: zgoda KOWR, akt i dokumenty

Kolejność działań

  1. Ustal przedmiot darowizny. Sprawdź numer księgi wieczystej, działki ewidencyjne, powierzchnię użytków rolnych, rodzaj współwłasności i wielkość udziału.
  2. Zweryfikuj rolny charakter nieruchomości. Zbadaj plan miejscowy, dane ewidencyjne i sposób wykorzystywania gruntu. To, że na działce stoi dom, nie wyłącza automatycznie UKUR.
  3. Sprawdź obdarowanego. Ustal, czy jest osobą bliską, rolnikiem indywidualnym albo korzysta z innego wyjątku. Przy rolniku indywidualnym trzeba potwierdzić między innymi kwalifikacje, osobiste prowadzenie gospodarstwa, okres zamieszkania i limit 300 ha.
  4. Sprawdź datę i podstawę nabycia przez darczyńcę. Jeżeli od nabycia nie minęło 5 lat, oceń wyjątki z art. 2b ust. 4 UKUR albo potrzebę uzyskania zgody na wcześniejsze zbycie.
  5. Złóż wniosek do KOWR, jeżeli jest wymagany. Wniosek składa się do oddziału terenowego KOWR właściwego ze względu na położenie nieruchomości. Decyzja musi stać się ostateczna przed aktem notarialnym.
  6. Przekaż dokumenty notariuszowi z wyprzedzeniem. Notariusz oceni formę aktu, potrzebne oświadczenia i obowiązek zawiadomienia KOWR.
  7. Po akcie kontroluj termin KOWR. Gdy KOWR przysługuje prawo nabycia, może je wykonać w ciągu miesiąca od otrzymania skutecznego zawiadomienia.

Szerzej o tym, jak przepisy stosuje się do ułamkowego prawa, wyjaśnia materiał dotyczący nabycia udziału w nieruchomości rolnej. Przy kilku nieruchomościach trzeba dodatkowo ustalić, czy oceniane są odrębnie, czy tworzą jeden przedmiot obrotu; pomocny jest opisujący podobny mechanizm artykuł zakup kilku działek rolnych a zgoda.

Dokumenty do aktu notarialnego

Zakres dokumentów zależy od stanu prawnego nieruchomości i praktyki kancelarii, ale najczęściej trzeba przygotować:

  • numery ksiąg wieczystych albo odpisy dokumentów prowadzonych dla nieruchomości;
  • akt notarialny, postanowienie sądu, akt poświadczenia dziedziczenia lub inny dokument, na podstawie którego darczyńca nabył udział;
  • aktualny wypis z rejestru gruntów, a gdy wymaga tego notariusz także wyrys z mapy ewidencyjnej;
  • zaświadczenie o przeznaczeniu nieruchomości w miejscowym planie albo o braku planu oraz inne wymagane dokumenty planistyczne;
  • dokumenty potwierdzające pokrewieństwo lub powinowactwo, jeżeli strony powołują się na status osoby bliskiej;
  • dokumenty potwierdzające status rolnika indywidualnego, jeżeli na tej podstawie ma dojść do nabycia;
  • ostateczną decyzję KOWR, jeżeli zgoda na nabycie albo wcześniejsze zbycie jest wymagana;
  • zaświadczenia podatkowe lub inne dokumenty wymagane ze względu na wcześniejsze nabycie, spadek, darowiznę, obciążenia albo sytuację stron;
  • zgodę małżonka lub dokumenty dotyczące ustroju majątkowego, jeżeli udział należy do majątku wspólnego albo czynność wymaga współdziałania małżonka.

Wniosek o zgodę na nabycie

Wniosek darczyńcy powinien precyzyjnie wskazywać strony, nieruchomość, udział i planowaną darowiznę. Trzeba wyjaśnić, dlaczego obdarowany ma nabyć udział oraz jak będzie prowadził działalność rolniczą. Przy darowiźnie nie prowadzi się procedury ogłoszenia sprzedaży, ale nadal należy wykazać pozostałe przesłanki ustawowe.

Do wniosku dołącza się co najmniej dokumenty pozwalające oznaczyć nieruchomość i ocenić przesłanki zgody, w szczególności wypis z ewidencji gruntów i budynków, informację o księdze wieczystej lub jej odpis, dokumenty planistyczne, oświadczenie obdarowanego o zobowiązaniu do prowadzenia działalności rolniczej, dane o posiadanych gruntach oraz dokumenty uzasadniające brak nadmiernej koncentracji. Dokumenty należy złożyć w oryginale albo w prawidłowo poświadczonej kopii, zgodnie z wymaganiami postępowania administracyjnego. Od wniosku o wydanie decyzji pobierana jest co do zasady opłata skarbowa 10 zł; pełnomocnictwo może powodować dodatkową opłatę, jeżeli nie działa zwolnienie.

Wniosek o zgodę na wcześniejsze zbycie

Jeżeli darczyńca jest objęty pięcioletnim ograniczeniem, wniosek musi opisywać ważny interes nabywcy nieruchomości rolnej albo interes publiczny. Sam zamiar uporządkowania majątku lub atrakcyjność planowanej transakcji może być niewystarczający. Należy dołączyć dokument nabycia, wypis z ewidencji, dane księgi wieczystej i dowody potwierdzające konkretną przyczynę wcześniejszego zbycia, na przykład trwałą zmianę sytuacji rodzinnej, zdrowotnej lub gospodarczej. Organ ocenia dowody indywidualnie.

Checklista przed podpisaniem darowizny:
  • Sprawdź, czy przedmiotem aktu jest nieruchomość rolna oraz ile wynosi powierzchnia użytków rolnych w całej nieruchomości.
  • Ustal, czy udział dotyczy jednej księgi wieczystej, kilku nieruchomości albo gospodarstwa rolnego.
  • Potwierdź dokumentami, czy obdarowany jest osobą bliską w rozumieniu art. 2 pkt 6 UKUR.
  • Jeżeli obdarowany powołuje się na status rolnika indywidualnego, zbierz dowody kwalifikacji, zamieszkania, osobistego prowadzenia gospodarstwa i powierzchni gruntów.
  • Odszukaj dokument nabycia przez darczyńcę i policz 5 lat od dnia przeniesienia własności.
  • Ustal odrębnie, czy potrzebna jest zgoda na nabycie i czy potrzebna jest zgoda na wcześniejsze zbycie.
  • Uzyskaj ostateczną decyzję KOWR przed aktem; sprawdź, czy nie upłynął roczny okres jej ważności.
  • Przekaż notariuszowi wypis z ewidencji, dane księgi wieczystej, dokumenty planistyczne i dokumenty rodzinne.
  • Ustal, czy po akcie notariusz będzie zawiadamiał KOWR i od jakiej daty biegnie miesięczny termin na wykonanie prawa nabycia.
  • Sprawdź obciążenia udziału, umowy dzierżawy, sposób korzystania z gruntu i zasady rozliczeń między współwłaścicielami.

Obowiązki obdarowanego i ryzyko nieważności darowizny

Choć przy darowiźnie właściwe określenia to obdarowany i darczyńca, ryzyka są podobne do tych występujących przy odpłatnym obrocie. Najpoważniejsze skutki wynikają z pominięcia ustawowych zgód, zawiadomień albo złożenia nieprawdziwych oświadczeń.

Nieważność czynności

Art. 9 UKUR przewiduje nieważność nabycia udziału dokonanego na podstawie czynności prawnej niezgodnie z ustawą. Dotyczy to w szczególności zbycia bez wymaganej zgody na wcześniejsze zbycie, braku wymaganego powiadomienia KOWR albo posłużenia się nieprawdziwymi oświadczeniami i dokumentami. KOWR może wytoczyć powództwo o ustalenie nieważności, niezależnie od osób mających własny interes prawny.

Wykonanie prawa nabycia przez KOWR

Przy darowiźnie na rzecz osoby spoza ustawowego kręgu osób bliskich KOWR może mieć prawo nabycia udziału. Umowa darowizny przenosi własność w akcie notarialnym, a następnie notariusz zawiadamia KOWR. Jeżeli KOWR wykona uprawnienie, udział przechodzi na Skarb Państwa, a dotychczasowemu właścicielowi należy się cena odpowiadająca wartości rynkowej, z uwzględnieniem obciążeń. Ponieważ w darowiźnie nie ma ceny, jej wysokość ustala KOWR. Właściciel może w ciągu miesiąca od otrzymania oświadczenia KOWR wystąpić do sądu o ustalenie ceny rynkowej.

Pięcioletnie obowiązki obdarowanego

Obdarowany musi liczyć się z art. 2b UKUR. Co do zasady przez 5 lat od nabycia powinien prowadzić gospodarstwo rolne, w skład którego weszła nieruchomość, a osoba fizyczna powinna robić to osobiście. W tym okresie nieruchomości nie wolno zbyć ani oddać w posiadanie innym podmiotom, chyba że działa ustawowy wyjątek albo KOWR wyda zgodę. Wyjątki obejmują między innymi określone zbycia na rzecz osób bliskich oraz nieruchomości o powierzchni mniejszej niż 1 ha położone w dniu nabycia w granicach administracyjnych miasta.

Naruszenie obowiązków może prowadzić nie tylko do sporu o ważność kolejnej czynności. W przypadkach określonych w art. 9 ust. 3 UKUR KOWR może wystąpić do sądu o nabycie nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa za zapłatą wartości rynkowej.

Ryzyka wynikające ze współwłasności

Obdarowany nie otrzymuje fizycznie wydzielonego fragmentu pola, lecz udział w prawie do całej nieruchomości. Sposób korzystania z gruntu, nakłady, pożytki, dzierżawa i decyzje przekraczające zwykły zarząd mogą wymagać współdziałania pozostałych współwłaścicieli. Przed darowizną warto sprawdzić istniejące umowy, podział do korzystania, postępowania o zniesienie współwłasności, służebności, hipoteki i faktyczne posiadanie.

Ważne: W sprawach dotyczących udziału jedna pozornie drobna informacja — data nabycia, powierzchnia użytków rolnych w całej nieruchomości albo dokładny stopień pokrewieństwa — może zmienić wymagany tryb. Przed złożeniem wniosku lub podpisaniem aktu warto sprawdzić dokumenty i ustalić, czy w sprawie występuje jedna, czy dwie odrębne zgody KOWR.

Podatek od darowizny, terminy zgłoszeń i klauzule aktu

Podatek od darowizny i koszty notarialne

Nabycie udziału w drodze darowizny podlega co do zasady ustawie o podatku od spadków i darowizn. Przy akcie notarialnym notariusz jest płatnikiem podatku i ustala, czy ma zastosowanie zwolnienie. Najbliższa rodzina może korzystać z pełnego zwolnienia przewidzianego w art. 4a tej ustawy, lecz podatkowa grupa uprawniona do zwolnienia nie pokrywa się z definicją osoby bliskiej w UKUR. Na przykład dziecko rodzeństwa albo rodzic małżonka może być osobą bliską dla celów KOWR, ale nie należy automatycznie zakładać pełnego zwolnienia podatkowego.

Podatek od czynności cywilnoprawnych nie obciąża samego nieodpłatnego przysporzenia, ale może wystąpić w części dotyczącej przejęcia przez obdarowanego długów, ciężarów albo zobowiązań darczyńcy. Trzeba również uwzględnić taksę notarialną, podatek VAT od taksy, opłaty sądowe za wpis w księdze wieczystej i koszt dokumentów.

Najważniejsze terminy w przypadku darowizny udziału w ziemi rolnej

Termin Znaczenie praktyczne
1 miesiąc Termin KOWR na wykonanie prawa nabycia od otrzymania skutecznego zawiadomienia; także termin właściciela na wystąpienie do sądu o ustalenie ceny po otrzymaniu oświadczenia o nabyciu, gdy cenę określa KOWR
1 rok Okres ważności zgody z art. 2a ust. 4 albo art. 2b ust. 3, liczony od dnia, w którym decyzja stała się ostateczna
5 lat Podstawowy okres prowadzenia gospodarstwa i zakazu zbycia lub oddania nieruchomości w posiadanie innym podmiotom, liczony od dnia nabycia
14 dni Co do zasady termin na wniesienie odwołania od decyzji administracyjnej, liczony od jej doręczenia
30 dni Co do zasady termin na skargę do wojewódzkiego sądu administracyjnego po doręczeniu rozstrzygnięcia podlegającego zaskarżeniu

Pięcioletni termin z UKUR nie jest tym samym co pięcioletni termin podatkowy dotyczący późniejszego odpłatnego zbycia nieruchomości. Ten drugi ma własne zasady liczenia i znaczenie dla podatku dochodowego. Temat ten szerzej omawia artykuł sprzedaż ziemi rolnej przed upływem 5 lat od darowizny.

Jak zabezpieczyć treść aktu

Umowa darowizny nieruchomości lub udziału wymaga aktu notarialnego. W akcie należy prawidłowo opisać udział, nieruchomość, podstawę nabycia i stan obciążeń. Strony powinny złożyć zgodne z prawdą oświadczenia dotyczące rolnego charakteru gruntu, powierzchni, statusu obdarowanego, relacji rodzinnej, posiadanych gruntów oraz wcześniejszego nabycia przez darczyńcę.

Praktyczne zabezpieczenia obejmują:

  • dołączenie ostatecznych decyzji KOWR i wskazanie daty, od której biegnie roczny okres ich ważności;
  • precyzyjne ustalenie, kto ponosi podatki, opłaty i koszty przygotowania dokumentów;
  • opisanie wydania nieruchomości, pożytków, rozliczenia nakładów i istniejących umów z osobami trzecimi;
  • potwierdzenie, czy darczyńca jest związany pięcioletnim ograniczeniem i z jakiego wyjątku korzysta;
  • ustalenie sposobu korzystania z nieruchomości ze współwłaścicielami w osobnym porozumieniu, jeżeli jest to potrzebne;
  • odnotowanie przez notariusza podstawy braku zgody albo obowiązku zawiadomienia KOWR.

Nie należy zastępować wymaganej decyzji KOWR prywatnym oświadczeniem stron ani klauzulą, że obdarowany przejmuje ryzyko prawne. Taka klauzula nie usuwa nieważności wynikającej z ustawy i nie pozbawia KOWR ustawowych uprawnień.

Odmowa KOWR, konflikt współwłaścicieli i rozwiązania

Uzupełnij braki i odpowiadaj na wezwania

Jeżeli KOWR wezwie do uzupełnienia wniosku, trzeba zachować wskazany termin i dostarczyć dokumenty odnoszące się do konkretnych przesłanek. Ogólne zapewnienie, że darowizna jest potrzebna rodzinie lub gospodarstwu, może nie wystarczyć. Przy zgodzie na nabycie należy wykazać realny plan działalności rolniczej i brak nadmiernej koncentracji. Przy zgodzie na wcześniejsze zbycie trzeba udowodnić ważny interes wnioskodawcy albo interes publiczny.

Odwołanie od decyzji w sprawie darowizny udziału w ziemi rolnej

Od decyzji Dyrektora Generalnego KOWR przysługuje co do zasady odwołanie do ministra właściwego do spraw rozwoju wsi, wnoszone za pośrednictwem organu, który wydał decyzję. Termin wynosi 14 dni od doręczenia decyzji. W odwołaniu należy wskazać, które ustalenia są błędne, jakie dowody pominięto i dlaczego ustawowe przesłanki zostały spełnione. Samo powtórzenie treści wniosku zwykle nie usuwa przyczyn odmowy.

Po wyczerpaniu administracyjnego toku instancji możliwa jest skarga do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego, zasadniczo w terminie 30 dni od doręczenia rozstrzygnięcia. Sąd bada legalność decyzji, a nie zastępuje organu w swobodnym układaniu transakcji. W konkretnej sprawie trzeba sprawdzić pouczenie zawarte w decyzji.

Żądanie zakupu nieruchomości przez KOWR po odmowie

Jeżeli odmówiono zgody na nabycie na wniosek zbywcy, art. 2a ust. 6 UKUR może dawać zbywcy prawo złożenia pisemnego żądania, aby KOWR kupił nieruchomość za cenę odpowiadającą wartości rynkowej. Żądanie składa się w ciągu miesiąca od dnia, w którym decyzja odmowna stała się ostateczna. Uprawnienie nie działa jednak w przypadkach wskazanych w art. 2a ust. 6a, między innymi przy odmowie z powodu niespełnienia określonych przesłanek dotyczących możliwości zbycia albo nadmiernej koncentracji oraz gdy wniosek złożył inny podmiot niż zbywca.

KOWR ma 2 miesiące od otrzymania żądania na powiadomienie o wysokości ceny. Zbywca może następnie w ciągu miesiąca wystąpić do sądu o ustalenie ceny rynkowej albo cofnąć żądanie, licząc się w tym drugim przypadku z możliwością dochodzenia przez KOWR kosztów ustalenia ceny.

Spór o cenę po wykonaniu prawa nabycia

Jeżeli KOWR nabędzie darowany udział, a strony nie zgadzają się z określoną wartością, właściciel może w ustawowym terminie wystąpić do sądu powszechnego o ustalenie ceny odpowiadającej wartości rynkowej. Przy wycenie uwzględnia się obciążenia. W sprawach udziałów istotna może być także specyfika współwłasności i realna wartość ułamkowego prawa, dlatego pomocny bywa operat rzeczoznawcy majątkowego.

Przykłady

Poniższe sytuacje pokazują, dlaczego sama informacja o wielkości udziału nie wystarcza do oceny obowiązków wobec KOWR.

PRZYKŁAD 1

Ojciec chce podarować córce udział 1/2 w nieruchomości rolnej o powierzchni 4 ha. Córka nie jest rolnikiem indywidualnym. Jako zstępna jest jednak osobą bliską w rozumieniu UKUR, dlatego nie potrzebuje zgody na nabycie, a KOWR nie ma prawa nabycia z art. 4. Jeżeli ojciec sam nabył nieruchomość 2 lata wcześniej, darowizna na rzecz osoby bliskiej korzysta również z wyjątku od pięcioletniego ograniczenia zbywania. Notariusz nadal musi zbadać dokument nabycia, stan księgi wieczystej i prawidłowo udokumentowane pokrewieństwo. Po darowiźnie córka powinna osobno ocenić własne obowiązki z art. 2b UKUR.

PRZYKŁAD 2

Właściciel daruje znajomemu udział 1/4 w nieruchomości rolnej o powierzchni 0,8 ha. Zgoda z art. 2a ust. 4 nie jest potrzebna, ponieważ nieruchomość ma mniej niż 1 ha. Znajomy nie jest jednak osobą bliską, a z opisu nie wynika inny wyjątek. Notariusz zawiadamia więc KOWR o dokonanym nabyciu, a KOWR ma miesiąc od skutecznego zawiadomienia na wykonanie prawa nabycia. Nie należy uznawać, że sprawa pozostaje poza UKUR dlatego, że matematyczny odpowiednik udziału wynosi 0,2 ha — cała nieruchomość ma 0,8 ha użytków rolnych.

PRZYKŁAD 3

Kobieta nabyła 2 lata temu nieruchomość rolną o powierzchni 3 ha i chce podarować udział 1/3 partnerowi, z którym nie pozostaje w małżeństwie. Partner nie jest rolnikiem indywidualnym. Sama zgoda na nabycie przez partnera nie rozwiązuje całej sprawy. Zbywczyni może potrzebować zgody na wcześniejsze zbycie z art. 2b ust. 3, a przed darowizną trzeba także uzyskać zgodę na nabycie z art. 2a ust. 4. Każdy wniosek ma inne przesłanki i wymaga odrębnego uzasadnienia. Dopiero po uzyskaniu ostatecznych decyzji można bezpiecznie umawiać akt notarialny.

FAQ

Czy darowizna udziału w ziemi rolnej dziecku zawsze wymaga zgody KOWR?

Nie. Dziecko jest zstępnym, a więc osobą bliską w rozumieniu UKUR. Nabycie przez osobę bliską nie wymaga zgody z art. 2a ust. 4 i nie uruchamia prawa nabycia KOWR. Trzeba jednak sprawdzić formę aktu, stan prawny gruntu oraz obowiązki obdarowanego po nabyciu.

Czy udział 1/10 w działce 5 ha traktuje się jak 0,5 ha?

Nie należy przyjmować tego automatycznie. Przepisy UKUR stosuje się odpowiednio do nabycia udziału, a progi powierzchni odnoszą się co do zasady do nieruchomości będącej przedmiotem współwłasności. Wielkość udziału ma znaczenie dla zakresu nabywanego prawa i wyceny, lecz sama arytmetyka nie przesądza o wyłączeniu UKUR.

Czy KOWR może przejąć udział podarowany znajomemu?

Tak, jeżeli darowizna podlega UKUR i nie zachodzi wyjątek z art. 4 ust. 4. KOWR może wtedy złożyć oświadczenie o nabyciu udziału za zapłatą ceny odpowiadającej wartości rynkowej. Przy darowiźnie osobie bliskiej takie uprawnienie nie przysługuje.

Ile czasu ma KOWR po zawarciu darowizny?

KOWR może wykonać prawo nabycia w terminie miesiąca od otrzymania skutecznego zawiadomienia. Termin nie musi więc biec od dnia aktu, jeżeli zawiadomienie zostało doręczone później albo wymagało uzupełnienia.

Czy nieruchomość rolna poniżej 1 ha jest całkowicie poza KOWR?

Nie. Nieruchomość od 0,3 ha do mniej niż 1 ha można co do zasady nabyć bez zgody z art. 2a ust. 4, ale przy darowiźnie na rzecz osoby spoza kręgu osób bliskich może powstać prawo nabycia KOWR. Pełne wyłączenie wynikające z progu powierzchni dotyczy nieruchomości, w których użytki rolne mają mniej niż 0,3 ha.

Czy można podarować ziemię przed upływem 5 lat od jej nabycia?

Tak, ale trzeba sprawdzić art. 2b UKUR. Zbycie na rzecz osoby bliskiej jest objęte ustawowym wyjątkiem. Przy darowiźnie na rzecz innej osoby może być potrzebna zgoda Dyrektora Generalnego KOWR, wydawana z uwagi na ważny interes nabywcy nieruchomości rolnej albo interes publiczny.

Czy osoba bliska w UKUR to to samo co najbliższa rodzina zwolniona z podatku?

Nie. Krąg osób bliskich w UKUR jest szerszy i służy ocenie ograniczeń w obrocie ziemią. Zwolnienie podatkowe ma własny katalog. Dlatego brak zgody KOWR nie oznacza automatycznie braku podatku od darowizny.

Do którego KOWR składa się wniosek?

Wniosek kieruje się do właściwego organu KOWR za pośrednictwem oddziału terenowego właściwego ze względu na położenie nieruchomości. Przy gruntach położonych na obszarze właściwości różnych oddziałów warto wcześniej ustalić sposób złożenia dokumentów. Należy korzystać z aktualnego formularza i sprawdzić bieżącą listę załączników.

Podsumowanie

Bezpieczna darowizna udziału w ziemi rolnej wymaga przejścia przez trzy pytania. Po pierwsze: czy UKUR obejmuje nieruchomość i jaki próg powierzchni ma zastosowanie. Po drugie: czy obdarowany może nabyć udział bez zgody oraz czy KOWR będzie miał prawo nabycia po akcie. Po trzecie: czy darczyńca może zbyć udział przed upływem własnego pięcioletniego okresu.

Przed wizytą u notariusza trzeba zebrać dokument nabycia, dane księgi wieczystej i ewidencji, dokumenty planistyczne oraz dowody statusu rodzinnego lub rolniczego. Jeżeli potrzebna jest decyzja KOWR, należy uzyskać ją wcześniej i poczekać, aż stanie się ostateczna. Ocena zależy od dokumentów, powierzchni całej nieruchomości, daty nabycia i dokładnej relacji między stronami.

Potrzebujesz pomocy w swojej sprawie?

Opisz swoją sprawę prawnikowi ›

Wycena zwykle w ciągu 1 godziny
Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje

Źródła

  • Ustawa z dnia 11 kwietnia 2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego, tekst jednolity: Dz.U. z 2026 r. poz. 941, w szczególności art. 1a, art. 2–2c, art. 4 i art. 9.
  • Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, w szczególności art. 158 oraz art. 888–890.
  • Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego, w szczególności art. 127 i art. 129.
  • Ustawa z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn oraz ustawa z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych.
  • Oficjalne informacje Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa dotyczące zgód na nabycie, obowiązków nabywcy oraz prawa pierwokupu i prawa nabycia nieruchomości rolnych.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.

Zapytaj prawnika - porady prawne online

Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje!
Wycenę wyślemy do 1 godziny

Autor: Redakcja Praworolne.info

Materiał opracowano na podstawie aktualnych przepisów oraz źródeł wskazanych w artykule. Treść ma charakter informacyjny i nie zastępuje indywidualnej porady prawnej.


Potrzebujesz pomocy prawnika?

Opisz sprawę i otrzymaj wycenę porady. Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.

Zapytaj prawnika ›

Wycena zwykle w ciągu 1 godziny
Pracujemy 7 dni w tygodniu

Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem

Zapytaj prawnika

Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje!
Wycenę wyślemy do 1 godziny
Zadaj pytanie »

eporady24.pl

spadek.info

prawo-budowlane.info

odpowiedziprawne.pl

prawo-pracy.pl

prawo-mieszkaniowe.info

rozwodowy.pl

prawo-cywilne.info

spolkowy.pl

sluzebnosc.info

poradapodatkowa.pl

prawo-karne.info

prawozus.pl

ewindykacja24.pl